28

nr 20 (480) 31.10.­13.11.2025

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Groby Ormian lwowskich na Cmentarzu Lyczakowskim (cz. 10)

18 stycznia 1933 roku

również krewnych profesora: Alek-

sandra (1839­1866), Józefa (1841­1874),

zmarl ks. kanonik

Wiggo (1869­1894), Teodora (1810­

Bogdan Dawidowicz

1897), Ludwinę (1851­1922), Helenę

(1858­1933), infulat

(1879­1929). Znacznie uszkodzony po-

i prepozyt kapituly

mnik byl odnowiony staraniem Poli-

ormiańskokatolickiej

techniki lwowskiej.

Pochodzenia ormiańskiego byla

we Lwowie. Byl on też

również znana we Lwowie i Krakowie

naukowcem, lektorem

rodzina Barączów. Na Cmentarzu Ly-

starego i nowego

czakowskim na polu nr 59 znajduje się

języka ormiańskiego,

ich grobowiec rodzinny. W grobowcu

a także literatury

pochowano czterech braci. Tadeusza

Barącza (zmarl 1905 r.) ­ znanego ar-

i historii ormiańskiej

tystę-rzeźbiarza. Wladyslawa Barą-

na Uniwersytecie

cza (zm. 1919 r.) ­ aktora, dyrektora

Jana Kazimierza. Ks.

Teatru lwowskiego, Romana Barącza

Dawidowicz wladal

(zmarl 1930) ­ profesora Uniwersytetu

lwowskiego, chirurga, czlonka za rządu

20 językami obcymi,

Archidiecezjalnego Związku Ormian

zajmowal się filologią

i Stanislawa Barącza (zmarl w 1936

GRÓB TEODORA TOROSIEWICZA

orientalną, powolano

r.) ­ poety, tlumacza, kolekcjonera pa-

go do skladu komisji

dla leczenia licznych chorób, zwlasz-

miątek ormiańskich, czlonka AZO.

orientalistycznej przy

Artysta-rzeźbiarz, Tadeusz Barącz byl

cza wewnętrznych. W celu odnalezie-

znany jako autor monumentalnego po-

nia i zbadania źródel wód mineralnych

Polskiej Akademii

objeździl calą Galicję oraz Bukowinę,

mnika króla Jana III Sobieskiego we

Umiejętności

GROBOWIEC RODZINY BARĄCZÓW

przeprowadzil analizę chemiczną se-

Lwowie, pomników Adama Mickiewi-

(PAU) w Krakowie.

tek rodzajów wód mineralnych, byl

cza w Truskawcu i Karlowych Warach,

Pochowano księdza

Kajetan Kajetanowicz prowadzil zaklad

entuzjastą organizacji pierwszych

Zofii Chrzanowskiej w Trembowli,

uczynily z tego dziela pierwszy przy-

Bogdana Dawidowicza

przez 35 lat i pomnożyl wlasnym sump-

uzdrowisk krajowych, w tym w Szkle,

króla Jana III Sobieskiego w Kaluszu.

klad rzeźby realistycznej we Lwowie".

Morszynie, Truskawcu, Iwoniczu, Ko-

Byl autorem licznych nagrobków na

(J. Biriulow). Pomnik znajduje się na

tem liczbę wychowanków do 40. We

na Cmentarzu

Cmentarzu Lyczakowskim, m.in. wla-

polu nr 5, przy glównej alejce, niedaleko

wspomnieniach wspólczesnych byl on

nopówce, Szczawnicy, Niemirowie.

Lyczakowskim.

glównego wejścia na cmentarz.

też dziwakiem. Zawsze (nawet w pięk-

Badania prowadzil na wlasny koszt

snym kosztem wykonal pomnik Kon-

Innym przedstawicielem bardzo

i z wlasnej inicjatywy. Byl rzeczy-

ną sloneczną pogodę) chodzil z paraso-

stantego Juliana Ordona i sprowadzil

rozgalęzionej rodziny Torosiewiczów

do Lwowa jego prochy. Profesor Roman

lem, nie jeździl tramwajem i pociągiem,

wistym i honorowym czlonkiem 15

TEKST I ZDJĘCIA

byl znany lwowski chemik i aptekarz

Barącz, podobnie jak Stanislaw Ba-

dla wychowanków byl bardzo wyma-

galicyjskich i zagranicznych towa-

JURIJ SMIRNOW

Teodor Torosiewicz (1789­1876), po-

gający, lecz sprawiedliwy. Pochowano

rzystw lekarskich, farmaceutycznych

rącz, część wlasnych zbiorów i książek

jego obok Józefa Torosiewicza. Na ich

i naukowych. Na grobie Teodora To-

przekazal do biblioteki Archidiece-

,,Wiek Nowy" podal relację z uro-

chowany na polu nr 2. Teodor Toro-

wspólnym grobie wzniesiono pomnik

czystości żalobnych i pogrzebu księ-

siewicz urodzil się w Stanislawowie

rosiewicza ustawiono obelisk z pia-

zjalnego Związku Ormian (wśród nich

dluta Edmunda Jaskólskiego. Postać

w rodzinie ormiańskiej. W 1815 roku

cenne dziela o tematyce ormiańskiej,

dza: ,,W dniu wczorajszym odbyl się

skowca z marmurową tablicą. W tym-

Józefa Torosiewicza z dwoma malymi

ukończyl farmację na Uniwersytecie

cenny slownik wlosko-laciński, etc.).

pogrzeb zmarlego onegdaj śp. infulata

że grobie pochowano jego żonę Józefę

dziećmi umieszczono na postumencie

wiedeńskim. W 1819 roku otworzyl we

Część pamiątek z tych zbiorów trafila

i pralata kapituly ormiańskiej we Lwo-

Torosiewiczową.

wysokości jednego metra. Fundato-

Lwowie przy ul. Lyczakowskiej 3 wla-

też do kolekcji Muzeum Ormiańskiego.

Na polu nr 55 znajduje się grobowiec

wie ks. Bogdana Dawidowicza. Po od-

W 1931 roku Stanislaw Barącz zostal

ormiańskiej rodziny Zachariewiczów.

prawieniu żalobnej Mszy świętej przez

ra przedstawiono w pozycji siedzącej,

sną aptekę ,,Pod cesarzem rzymskim

wybrany do komitetu redakcyjnego

Najwybitniejszym jej przedstawicie-

kanonika D. Kajetanowicza, w czasie

w staropolskim stroju, czule obejmują-

Tytusem". Byl autorem wielu wyna-

,,Poslańca św. Grzegorza", w którym ak-

której obecny byl kler i przedstawiciele

cego dzieci. ,,Bardzo zindywidualizo-

lazków i artykulów naukowych. Byl

lem byl architekt, profesor i rektor Po-

wszystkich trzech kapitul z ks. bisku-

też pasjonatem badania wlaściwości

wany portret, naturalizm szczególów

litechniki lwowskiej Julian Oktawian

tywnie dzialal.

wód mineralnych i ich wykorzystania

oraz realistyczne przekazanie uczuć,

Zachariewicz (1837­1898). Najbar-

Znanym rzeźbiarzem i przedsię-

pem Lisowskim na czele, po wznioslym

kazaniu wygloszonym przez ks. kano-

dziej znane jego dziela znajdują się we

biorcą byl również Ludwik Tyro-

Lwowie: gmach Politechniki lwow-

nika Kajetanowicza, egzekwie żalob-

wicz (1861­1930), którego ormiańscy

przodkowie pochodzili z Ostroga na

ne odprawil jeden z kaplanów kapituly

skiej (1873­1877), gmach Galicyjskiej

Wolyniu. We Lwowie w 1890 r. zalożyl

św. Jura, potem ks. biskup Lisowski,

Kasy Oszczędności (1889­1891), ko-

on firmę rzeźbiarsko-kamieniarską

a wreszcie na końcu, po odprawieniu

ściól Franciszkanek przy ul. Kurkowej

przy ul. Piekarskiej niedaleko cmen-

egzekwii przez kler ormiański z ks.

(1876­1888), willa wlasna ,,Julietka",

kanonikiem Kajetanowiczem na czele,

willa Jana Styki, projekt wieży wodnej

tarza Lyczakowskiego. Firma prowa-

ruszyl na Cmentarz Lyczakowski licz-

na Wystawie Krajowej, również sze-

dzila prace kamieniarskie przy bu-

ny kondukt żalobny, prowadzony przez

reg kościolów, cerkwi i palaców poza

dowie zarówno zwyklych kamienic

ks. kanoników Badeniego i Kajetano-

Lwowem. Na grobie profesora usta-

czynszowych, jak i wielkich gmachów

użyteczności publicznej, szeroko wy-

wicza. Wśród licznego duchowieństwa

wiono pomnik z piaskowca w ksztal-

zauważyliśmy kilkunastu proboszczów

cie sześcianu zwieńczonego wielkim

korzystywala alabaster i marmur jako

z calej Malopolski, a także delegację ro-

wazonem autorstwa samego architek-

material zdobniczy, znan byla z prac

konserwatorskich (np. w katedrze la-

dzinnego miasteczka Zmarlego ­ Kut.

ta. Julian Zachariewicz byl też autorem

Na wieczny spoczynek odszedl cichy

projektu pomnika (neogotyckiej edy-

cińskiej). Na Cmentarzu Lyczakow-

a wierny sluga Chrystusa, wybitny

kuly) na grobie Ormianina Jana Gryf-

skim zaklad Ludwika Tyrowicza zbu-

znawca języka ormiańskiego i orien-

-Czaykowskiego (1813­1897). W gro-

dowal kilkadziesiąt monumentalnych

grobowców rodzinnych i pomników

talista, a wreszcie gorący opiekun

bowcu Zachariewiczów pochowano

dla szeroko znanych w Galicji rodzin,

i przyjaciel mlodzieży. Cześć pamięci

mianowicie hrabiów Zamoyskich,

Zmarlego".

Turnauów, Aulichów, Schexów, po-

Na Cmentarzu Lyczakowskim po-

chowano wielu znanych profesorów,

mnik ofiar Talerhofu.

naukowców, artystów, filantropów

W warsztacie Ludwika Tyrowicza

pochodzenia ormiańskiego. Na pew-

wykonano pomnik na grobie Iwana

Franki wedlug projektu rzeźbiarza

no, najbardziej znanym z nich jest grób

Serhija Litwinenki. Rodzinny grobo-

filantropa Józefa Torosiewcza (1784­

1869), zalożyciela fundacji i Zakladu

wiec Tyrowiczów zbudowano z szare-

naukowego z internatem dla ubogich

go marmuru i zwieńczono obeliskiem,

chlopców obrządku ormiańskiego. Dla

ozdobionym medalionem Chrystusa

Zakladu doktor medycyny Józef Toro-

w wieńcu cierniowym. W grobowcu

pochowano Ludwika Tyrowicza, jego

siewicz kupil kamienice przy ul. Skarb-

żonę Józefę Tyrowiczową, Stefcia Ty-

kowskiej 21 i zostawil kapital w sumie

26 tysięcy zlotych. Bursa posiadala

rowicza i krewnych żony Ludwika

20 miejsc i po śmierci Józefa Torosie-

Tyrowicza, Polki z pochodzenia. Fir-

wicza byla nazwana jego imieniem.

ma Tyrowicza wspólpracowala z kurią

Pierwszym dyrektorem zakladu i jego

metropolitalną ormiańską, która za-

wspólzalożycielem byl ksiądz Kajetan

mówila u niego między innymi tablice

Kajetanowicz (1817­1900) kanclerz

pamiątkowe Karola Mikulego i Józefa

kurii ormiańskokatolickiej, proboszcz

Żulińskiego, umieszczone w krużgan-

POMNIK NA GROBIE JULIANA

katedralny, kanonik gremialny. Ksiądz

ku Katedry Ormiańskiej.

ZACHARIEWICZA

POMNIK NA GROBIE JÓZEFA TOROSIEWICZA