8

nr 21 (481) 14­27.11.2025

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Obchody uroczystości Wszystkich Świętych

i Dnia Zadusznego we Lwowie

Obchody uroczystości

w archiwum. Mamy pana Romana, praco-

Wszystkich Świętych na

wal kiedyś w archiwum, wie co i jak szukać.

Cmentarzu Lyczakowskim

I znajdujemy różne nazwiska. Korzysta-

we Lwowie rozpoczęly się od

my też z książki naukowców ze Szczecina

zapalenia bialo-czerwonych

,,Cmentarz Janowski we Lwowie".

zniczy na grobach lwowskiej

Postać Ludwika Halskiego przybliżyl

nekropolii. To już 22. edycja

Zbigniew Pakosz, wiceprezes Towarzy-

akcji ,,Światelko Pamięci dla

stwa ,,Zabytek":

Cmentarza Lyczakowskiego"

­ Ludwik Halski, który tutaj jest po-

organizowanej przez Konsulat

chowany, zmarl w 1928 roku i jest to nasz

Generalny RP we Lwowie.

lwowiak. Urodzil się we Lwowie w 1877

W wydarzeniu uczestniczyli

roku. W 1908 roku urodzil mu się syn Cze-

polscy dyplomaci, czlonkowie

slaw Halski. Rodzice Ludwika poslali po-

organizacji polskich, harcerze

slali go do gimnazjum niemieckiego. Tego

oraz uczniowie polskich szkól

gimnazjum nie ukończyl i w 1894 roku

miasta.

Halski wstępuje do szkoly dramatycznej

Stanislawa Konopki. Po czterech latach,

po ukończeniu szkoly w 1898 roku zaczy-

KONSTANTY CZAWAGA

na już pracować w Teatrze Wielkim jako

TEKST

aktor i śpiewak operetkowy. Ale opera go

ALEKSANDER KUŚNIERZ

nie pociągala, więc Halski zaczyna praco-

ZDJĘCIA

Lwowskiego Towarzystwa Przyjaciól

wać jako kuplecista, aktor w kabaretach,

­ Konsulat od wielu lat stara się brać

Sztuk Pięknych. ­ Przychodzimy tu co

w teatrach, w restauracjach lwowskich

udzial w tych obchodach ­ powiedzial

roku, żeby upamiętnić naszych rodaków,

i to mu najbardziej odpowiadalo. Na pew-

naszych bohaterów tutaj spoczywających.

Marek Radziwon, konsul generalny RP we

no byl znany, ponieważ śpiewal nie tylko

Dzięki naszej Ojczyźnie, Polsce, która co

Lwowie. ­ Jesteśmy tutaj co roku. Ja po raz

we Lwowie, w kabaretach lwowskich, ale

roku wspiera nas, możemy uczestniczyć

pierwszy. Cmentarz Lyczakowski przypo-

także w Krakowie, w Warszawie, w Lo-

mina nam inne cmentarze, które dzisiaj

w tej wspanialej akcji. Jesteśmy bardzo

dzi. Do Wiednia go zapraszano. Wiemy

wszystkie są rozświetlone. Taka jest na-

wdzięczni za tę wspanialą pomoc i pamięć.

też, że śpiewal w Kijowie i w Petersbur-

Spotkaliśmy na cmentarzu Teresę Pa-

sza tradycja. Także male, lokalne i wiejskie

gu. Więc postać bardzo ciekawa. Często

kosz, prezes Radia Lwów, która rozpalala

cmentarze. Cmentarz Lyczakowski ma

wynajmowal salę ,,Sokola" we Lwowie,

znicze.

szczególne dla nas znaczenie. Jest równie

gdzie mial najwięcej występów. Wiemy

­ Mamy piękny, wspanialy dzień 2 listo-

ważną nekropolią jak Cmentarz Rakowic-

też, że latem pod Wysokim zamkiem na

pada ­ powiedziala. ­ Tych darczyńców jest

ki w Krakowie, jak Powązki Warszawskie.

początku swojej dzialalności Halski sta-

tak wielu, że ja na przyklad wymienię tylko

Jedno z najważniejszych miejsc dla naszej

wial duży namiot i w tym namiocie też

kilku, tych najważniejszych: Bielsko-Biala,

historii, tradycji i kultury. W tym roku jest

dawal swoje kabaretowe koncerty, na

Wspólnota Polska zbierala dla nas. Rozsta-

to o tyle ważne, że obchodzimy stulecie

które ściągala publiczność lwowska.

Huzara z Ukraińskiej Cerkwi. Z polskiej

­ historia jego powstania sięga 1786 roku.

wialiśmy dziś znicze z Opola, szkola im. Or-

przeniesienia szczątków Nieznanego Żol-

W 1928 roku, na początku roku święto-

strony byl też Jacek Kuroń. Byla wtedy

Spoczywa tu okolo 300 tysięcy osób.

ląt Lwowskich. Beata Wolańska z Telewizji

nierza ze Lwowa do Warszawy. Coś co we

wano 40-lecie twórczości Ludwika Hal-

ekipa dość znanych polityków i dzialaczy.

Wśród nich wielu wybitnych Polaków ­

Polskiej Rzeszów napisala, że 40 tys. zniczy

Lwowie jest zrozumiale i oczywiste, dla

skiego. A już 17 sierpnia 1928 roku, ma-

Z ukraińskiej strony byli Mykola Horyń,

ludzi nauki, kultury, sztuki, polityki i życia

zebrala. Alicja Brzan-Klos też przekazala

osób, które przyjeżdżają z kraju jest czymś

jąc 58 lat Ludwik Halski umiera. W tym

Miroslaw Marynowycz, Jaroslaw Hrycak,

spolecznego.

dużo zniczy. I jeszcze wielu indywidualnych

wyjątkowym i robi wrażenie ­ to mianowi-

grobie, który dzisiaj poświęcaliśmy, leży

Taras Wozniak. I decyzja byla taka, że

2 listopada na Cmentarzu

darczyńców, szkoly w Polsce, różne insty-

cie, że przychodzimy nawiedzać groby

też jego żona Aniela Halska, która zmarla

zmarlym należy się modlitwa. Nie chce-

Janowskim

tucje. Instytut Pamięci Narodowej. Bardzo

zmarlych na Cmentarz Lyczakowski, na

wcześnie jako 40-letnia kobieta w 1919

my już takich sytuacji jak walka, która

cmentarz Orląt Lwowskich czy innych,

serdecznie za to wszystko dziękujemy, gdyż

W Dzień Zaduszny Polacy we Lwowie

roku. Na nagrobku umieszczone są ich

wynikla w tamtych czasach. Chcemy żyć

pamięć w tym dniu jest bardzo ważna, ina-

którzy zginęli w czasie dzialań wojennych,

tradycyjnie zgromadzili się na Cmentarzu

zdjęcia. Halski jest przedstawiony w te-

w pokoju wspólnie jako dobrzy obywatele

czej nie będziemy wiedzieli o swoim pocho-

w czasie wojny sto lat temu. Zmarlych

Janowskim, przy grobie św. arcybiskupa

atrze lwowskim jako aktor i śpiewak ope-

i dlatego kontynuujemy tę modlitwę po-

dzeniu, o swoich przodkach. Uczymy tego

wcześniej, 150-200 lat temu. Dzisiaj jeste-

Józefa Bilczewskiego. Uroczystej Mszy

retkowy. Jest też drugie zdjęcie z kaba-

jednania polsko-ukraińskiego.

swoje dzieci, żeby wiedzialy kim są, skąd są

świętej przewodniczyl metropolita lwow-

retu, gdzie też występowal. Trochę jest

śmy też obok Marsowego Pola, na którym

W obchodach uroczystości Wszyst-

i co mają w tym życiu robić.

ski, arcybiskup Mieczyslaw Mokrzycki.

też innych zdjęć. Są też plyty wydane.

chowani są ukraińscy żolnierze.

kich Świętych nie zabraklo również gości

Na Cmentarzu Janowskim arcybiskup

Zgodnie z wieloletnią tradycją, zapa-

Tradycyjnie w Dniu Wszystkich Świę-

Na tych plytach są zdjęcia Halskiego,

z Polski.

Mieczyslaw Mokrzycki poświęcil dwa

lone zostaly znicze na grobach bliskich,

także w Internecie spotkalem reklamę

tych przed kaplicą na Cmentarzu Obroń-

­ Jak to mówią, życie to są przypadki

nowe nagrobki, odnowione przez Towa-

a także na zapomnianych mogilach.

Halskiego i wiemy że mieszkal na ulicy

ców Lwowa odprawiona zostala uroczysta

­ mówi Ryszard Frączek, pisarz i poeta ze

rzystwo ,,ZABYTEK". Jeden z nich stanąl

W tym roku, dzięki wsparciu z Polski,

Żólkiewskiej 66. I mial też taką reklamę

Msza święta. Przewodniczyl jej biskup po-

Śląska Opolskiego. ­ Kiedyś mnie tatuś za-

na grobie Ludwika Halskiego-Ludwikow-

na Cmentarzu Janowskim zaplonęlo okolo

ze zdjęciem, która glosila, że kto raz Hal-

mocniczy diecezji charkowsko-zaporoskiej

bral, abym zobaczyl gdzie się urodzil. Tata

skiego ­ aktora, śpiewaka Teatru Wielkie-

czterech tysięcy zniczy. Koordynatorem

skiego zaprosi czy przyjdzie na koncert,

Jan Sobilo, zaś homilię wyglosil arcybi-

się urodzil w Semiginowie pod Stryjem. No

go we Lwowie i ojca lwowskiego kabaretu.

akcji jest Towarzystwo Milośników Dzie-

zawsze będzie wracal lub zapraszal go na

skup Mieczyslaw Mokrzycki, metropolita

i pojechalem. I się zakochalem. I bez Kre-

W tym samym grobie spoczywa jego żona,

dzictwa Kultury Polskiej ,,ZABYTEK".

występy.

lwowski. Po zakończeniu liturgii uczestni-

sów nie potrafię żyć. Spędzam dwa mie-

Aniela. Grób Halskich to jeden z tych gro-

­ W tym dniu zawsze - pamiętam to od

Na pomniku zostal umieszczony frag-

cy przeszli do grobu Nieznanego Żolnierza,

siące w roku na Kresach. Wędruję. Piszę

bów, po którym ślady z uplywem lat się

dziecka - dziadkowie, pradziadkowie, moi

ment tekstu piosenki ,,Gdzie moje 6 gro-

gdzie zlożyli kwiaty i zapalili znicze.

książki. Zwiedzam ruiny, cmentarze, co się

zatarly. Dzięki badaniom archiwalnym

rodzice ­ cala rodzina odwiedzala groby

szy?" autorstwa Ludwika Kalskiego:

­ Ten dzień dla Polaków we Lwowie

da. Wydalem album ,,Katedra Lwowska"

udalo się ustalić jego lokalizację. Nowy

naszych przodków ­ powiedzial Roman

,,Wśród wszelkich ludzkich klas

jest dniem świętym, ponieważ nie tylko

i pracuję na następnymi książkami. Po

pomnik powstal dzięki wsparciu rodaków

Rudnicki. ­ Ta nasza tradycja trwa już od

Secesji nastal czas

jednoczy nas na tym cmentarzu Obrońców

prostu kocham Kresy. W tym roku zdoby-

z Polski oraz Konsulatu Generalnego RP

stuleci i cieszymy się, że także w tym cza-

Do góry dziś nogami caly świat

Lwowa, ale także nam daje możliwość spo-

lem Czehryń nad Dnieprem. Dzisiaj jestem

we Lwowie. Wiązankę kwiatów zlożyla

sie przybywa tu dużo naszych znajomych.

Rachunki żonie zdać

tkania się wszystkich razem na modlitwie,

czwarty raz. To będzie króciutki wyjazd,

Utrzymuje się ta tradycja i będziemy się jej

konsul Dorota Dmuchowska.

Gotować, parzyć, prać

na wspólnym oddaniu czci i chwaly naszym

chcialem we Lwowie przeżyć święta

Leon Tychowski, prezes Towarzystwa

trzymać zawsze.

Mężczyzna musi od szeregu lat

rodakom, którzy tutaj zginęli ­ zaznaczyla

Wszystkich Świętych. A potem kolega cią-

Milośników Dziedzictwa Kultury Polskiej

Znicze zapalili również przedstawi-

Danuta Greszczuk. ­ To jest miejsce historii.

gnie mnie do Świętego Józefa, gdzieś kolo

,,ZABYTEK", powiedzial dla Kuriera:

ciele polskich organizacji dzialających we

Dziś żona rzekla mi

To jest miejsce pamięci. To jest miejsce, któ-

Kolomyi. Nie wiem gdzie to jest, ale mamy

­ Taka jest, dziesięcioletnia już trady-

Lwowie.

Sześć groszy daję ci

re absolutnie nie możemy zapomnieć.

dobrego ,,Jeepa", więc jedziemy.

cja, żeby każdego roku wyremontować

­ Wczoraj byliśmy na Lyczakowie ­

I kup do wlosów szpilek mi ze dwie

Przy grobie Nieznanego Żolnierza do

Cmentarz Lyczakowski to jedna z naj-

wybrany nagrobek. Robimy kwerendę

zaznaczyl Mieczyslaw Malawski, prezes

Lecz muszę na to wpaść

wspólnej modlitwy tradycyjnie dolączyli

starszych komunalnych nekropolii Europy

By sobie grosza skraść

przedstawiciele spoleczności ukraińskiej.

Bo mi się bardzo papierosa chce..."

Zapalono również znicze i odmówiono

modlitwę przy pomniku Ukraińskiej Armii

Cmentarz Janowski, zalożony w 1883

Galicyjskiej.

roku, jest mniej okazaly niż Cmentarz Ly-

­ To się zaczęlo w 2002 roku, kiedy

czakowski, lecz również tutaj spoczywa-

mieliśmy trochę napiętą sytuację między

ją znane postacie i zaslużone rodziny. Na

Polakami a Ukraińcami ­ wspomina Oleś

jego terenie znajduje się kwatera Obroń-

Pohranycznyj, dyrektor szkoly ukraiń-

ców Lwowa i Kresów Wschodnich z lat

skiej we Lwowie. ­ I padla decyzja, ażeby

1918­1920. W pobliżu pochowani są tak-

zorganizować modlitwę pojednania. To

że lotnicy, którzy zginęli w katastrofach

byla wspólna decyzja od kardynala Jawor-

lotniczych w okresie międzywojennym.

skiego z Polskiego Kościola i kardynala