14
nr 21 (481) 1427.11.2025
Rozmowy Kuriera
www.kuriergalicyjski.com
,,Dziedzictwo, które lączy. O Wlodzimierzu Dzieduszyckim
opowiadają Melania i Mateusz Dzieduszyccy" (cz. 2)
Rok 2025 zostal
budowniczym mostów. Czy to
ogloszony przez
znaczy, że byl też inżynierem?
Mt.D.: Nie, chyba tego jednego nie
Sejmik Województwa
można mu przypisać, choć ponoć jak
Podkarpackiego Rokiem
fundowal kościól, to budowal rów-
hrabiego Wlodzimierza
nież cerkiew. W każdej wsi, w której
Dzieduszyckiego
wlaśnie powstawalo coś dla jednego
wybitnego przyrodnika,
wyznania, również powstawalo dla
muzealnika, etnografa,
drugiego. We wsiach, które należaly
mecenasa sztuki
do jego majątków. Ponoć także go-
dzil rabinów. Rabini przychodzili
i spolecznika, którego
do niego, żeby uzyskać jakieś pojed-
życie i dzialalność na
nanie między sobą. Nie wiem, czy to
trwale wpisaly się nie
prawda, ale taki przekaz w rodzinie
tylko w historię dawnych
funkcjonuje. Nie wydaje się on dale-
Kresów, ale także Lwowa.
ki od tego, co o Wlodzimierzu wiemy.
To postać niezwykla.
Wiadomo za to na pewno, że podczas
pogrzebu Wlodzimierza Dziedu-
Byl czlowiekiem, który
ALFONSYNA, DOM POD JEDLAMI
szyckiego za jego trumną szli biskupi
POTURZYCA, PALAC
potrafil lączyć ludzi ponad
Kolberg. Czy spotkali się w ży-
trzech wyznań rzymskokatolicki,
podzialami narodowymi
ciu Dzieduszycki i Kolberg?
podróży dokumentujących zamki,
spoleczne. Powolal ordynację potu-
greckokatolicki i ormiański. Więc to
i wyznaniowymi, a jego
Mt.D.: Tak, można nawet zaryzyko-
dwory w Galicji. Stamtąd z rodzicami
rzycko-zarzecką, na którą przepisal
budowanie mostów bylo czymś, co
idee ochrony przyrody
wać takie twierdzenie, że Wlodzi-
polowę swoich dóbr. Ordynacja jest
przetrwalo życie Wlodzimierza, co
pojechal do Poturzycy i w Poturzycy
i kultury wyprzedzaly
to odpowiednik dzisiejszej funda-
mierz, o ile nie zainspirowal Kolber-
się wychowywal. To bylo niezwykle
jest wlaśnie naszym dziedzictwem.
cji i majątek ordynata nie jest jego
ga, to w każdym razie dal podwaliny
miejsce otoczone przyrodą. Dla Wlo-
swoją epokę.
A.G.: Dzielo swojego życia, jak
do jego dalszych badań. Na pewno po-
dzimierza to bylo lekarstwo na tę jego
wlasnym majątkiem. To majątek or-
mówil, czyli muzeum przyrod-
magal również w tych badaniach fi-
nieśmialość i liczne choroby. Bo on
dynacji slużyl temu, żeby utrzymać
O dziedzictwie hrabiego,
nicze podarowal krajowi. Co
nansowo. Wydaje się, że Wlodzimierz
muzeum przyrodnicze, żeby wla-
bardzo byl chorowitym jedynakiem
wówczas znaczyl kraj?
śnie fundować stypendia, żeby na-
w jakimś sensie odkryl dla świata
i rodzice na pewno martwili się po-
jego pasjach i wplywie,
ukowcy mogli pracować. Znaczącą
Huculszczyznę. Kolberg oczywiście
Mt.D.: Zadajemy sobie to pytanie. Ra-
ważnie o jego zdrowie. Wlodzimierz
który trwa do dziś,
swoim podejściem naukowym, swo-
dzialalnością Wlodzimierza byla też
mial 22 lata, kiedy umarl jego ojciec
czej nie znaczyl po prostu Rzeczpospo-
ANNA GORDIJEWSKA
imi pracami potem te odkrycia Wlo-
etnografia.
lita, która wówczas nie istniala. Być
Józef i wtedy stal się wlaścicielem
rozmawia z MELANIĄ
dzimierza rozpowszechnil. Warto też
M.D.: Wlodzimierz byl milośni-
może obejmowal naród polski, ale z calą
ogromnego majątku. Mlody chlo-
DZIEDUSZYCKĄ,
wspomnieć o ukraińskim badaczu
kiem etnografii, zwlaszcza Hucul-
pewnością obejmowal ludzi, którzy
pak, który musial przyjąć na siebie
sekretarzem Związku
Huculszczyzny, o Szuchewiczu, który
szczyzny i Pokucia. Wyroby hu-
tutaj żyli. Wlodzimierz Dzieduszyc-
ogromną odpowiedzialność zarzą-
wielką czterotomową pracę o Hucul-
culskie promowal po pierwsze na
ki mówil: wszyscyśmy się tu zrodzili.
dzania rodzinnym majątkiem, także
Rodowego Dzieduszyckich
szczyźnie zawdzięcza wlaśnie sfi-
wystawach światowych i krajo-
Mając na myśli z calą pewnością Pola-
zajęcia się wlasną matką. Wiemy, że
herbu Sas i MATEUSZEM
nansowaniu jej przez Wlodzimierza.
wych z ogromnym sukcesem. Dzięki
ków, Ukraińców przy tej świadomości,
ten tryb nauki, o którym opowiadal
DZIEDUSZYCKIM,
Tutaj taka ciekawostka, że ta praca
tej promocji sztuka ludowa Hucul-
że sam jest z rodu rusińskiego i nosi
Mateusz, zmierzal do tego, żeby go
przewodniczącym tego
ukazala się po śmierci Wlodzimierza
szczyzny i Pokucia stala się znana
w sobie tradycję obu tych narodów.
przygotować do prowadzenia tego
Stowarzyszenia.
Dzieduszyckiego. W testamencie za-
w Paryżu, w Wiedniu. O tych wyro-
Myślę, że mial prawo tak powiedzieć
majątku i on temu podolal.
znaczyl, że ta praca, która rozpoczę-
bach uslyszeli również w Ameryce.
Mt.D.: Wlodzimierz charakteryzo-
w imieniu wlaśnie i Polaków, i Ukraiń-
Anna Gordijewska: Panie Ma-
la się jeszcze za jego życia, musi być
Jest taka anegdota, że po wystawie
ców. I dlatego też w jego domu na Kur-
wal siebie w ten sposób, że mimo, iż
teuszu, kim dla Pana jest Wlo-
dokończona i przeznaczyl w testa-
w Wiedniu Amerykanie, nie wiem
kowej poslowie Sejmu Galicyjskiego,
jest slaby, że nie ma dość sil, jednak
dzimierz Dzieduszycki? Pan
mencie pokaźną sumę na dokończe-
jacy Amerykanie, ale chcieli za-
z kola polskiego i z kola ukraińskiego
calym sercem i gorącą milością na-
nosi to samo nazwisko.
nie wlaśnie tego dziela Szuchewicza
mówić ileś tysięcy kilimów hucul-
znajdywali taką przestrzeń do dia-
leży do tej ziemi. Taka byla jego mo-
o Huculszczyźnie. Razem z Kolber-
Mateusz Dzieduszycki: On jest przede
tywacja. Zdawal sobie sprawę z tego,
skich, którymi się zachwycili na tej
logu i do nawiązywania porozumień
giem to są podstawy dzisiejszej wie-
wszystkim dla mnie wielką inspi-
jak wiele musi pokonać, aby dorosnąć
wystawie. Wlodzimierz przemyślal
w czasach, które niekoniecznie byly
dzy o tej wspanialej sztuce ludowej,
racją i jak to się mówi: niedościglym
sprawę i tak mu na sercu jakby leża-
latwiejsze od dzisiejszych i w których
do roli wlaściciela majątku, który ob-
wzorem. Aczkolwiek, jeżeli chodzi
lo to, żeby to bylo rękodzielo, żeby to
która przez Polaków uważana jest za
Wlodzimierzowi udawalo się budować
szarem jest porównywalny z woje-
o więzy rodzinne, to jest mój pradzia-
część stylu narodowego razem ze sty-
bylo dzielo sztuki, a nie dzialalność
te mosty, o które Pani pyta.
wództwem świętokrzyskim obecnie.
lem zakopiańskim. Równie wielką
dek. Tym niedościglym wzorem to
komercyjna, że powiedzial tym,
To byly zupelnie niesamowite do-
A.G.: A teraz chcialabym poroz-
estymą oczywiście darzą ją Ukraiń-
nie jest tak beznadziejnie, ponieważ
którzy chcieli zamówić, że fabryki
bra, o czym może warto wspomnieć.
mawiać o jego rodzinie, o jego
cy, więc Huculszczyzna jest już dzie-
przez te lata, kiedy dowiadujemy się
Wlodzimierz byl też wychowywany
splonęly i nie może wyprodukować
kobietach, o jego dzieciach.
dzictwem obydwu tych narodów.
coraz więcej o Wlodzimierzu, okazu-
tych tysięcy zamówionych kilimów.
do slużby publicznej. On traktowal
je się, że byl on z jednej strony kimś
M.D.: Swoją żonę Alfonsynę
ją w sposób bardzo, można powie-
A.G.: Byl czlowiekiem wszech-
A.G.: Jednym z najslynniejszych
bardzo niezwyklym, a z drugiej stro-
dzieć nawet radykalny, gdyż polo-
z Miączyńskich wypatrzyl ponoć
stronnym i mówi się, że byl
etnografów XIX wieku byl
ny kimś bardzo, bardzo zwyczajnym.
wę tego majątku przeznaczyl na cele
w teatrze.
Byl nieśmialy, jako dziecko musial
Mt.D.: Ale nie na scenie! (śmieje się).
pokonać wiele przeciwności. Jąkal
M.D.: Siedziala na widowni, miala
się. W nauce mama i tata na pewno go
wówczas 15 lat. Musial najpierw ją
motywowali do tego, żeby przysiadal
zidentyfikować, a później ze swo-
do książek i on w posluszeństwie za
im kuzynem Kazimierzem wyruszyl
tym podążal, czyniąc ogromne postę-
w podróż do państwa Miączyńskich,
py w tej nauce.
żeby poznać Alfonsynę, poznać ro-
Melania Dzieduszycka: Byl pilnym
dziców. Musieli poczekać dwa lata, bo
uczniem, Mateuszu.
Alfonsyna musiala być pelnoletnia,
Mt.D.: Byl pilnym uczniem, tak.
żeby wyjść za mąż. Zachowal się taki
W odróżnieniu ode mnie na przyklad.
list, który jest w Bibliotece im. Wasy-
(śmieje się). Natomiast mając wzór
la Stefanyka, dawnym Ossolineum,
czlowieka, który te wszystkie prze-
kiedy Wlodzimierz opowiada mamie
ciwności jakoś pokonywal, trochę
o tym, jak oświadczyl się Alfonsy-
latwiej mierzyć się z wyzwaniami
nie. To bylo w towarzystwie hrabie-
życiowymi. Myślę, że to jest pewna
go Miączyńskiego. Ojciec Alfonsyny
inspiracja dla przyszlych pokoleń.
zapytal się jej i powiedzial, że jeżeli jej
Plynie stąd, że można dokonać zupel-
się nie podoba, to może wyjść, a jeżeli
nie niezwyklych rzeczy będąc czlo-
jej się podoba, to niech mu to powie.
wiekiem, który musi mierzyć się też
I wtedy Alfonsyna powiedziala, że
ze swoimi slabościami.
tak, że zostaje w tym pokoju, nie wy-
chodzi z pokoju.
A.G.: A gdzie się urodzil?
A.G.: Czyli dala zgodę. Wcale jej
M.D.: Urodzil się w Jaryszowie na
się nie dziwię!
Podolu. W bardzo malym, skromnym
dworku, który możemy podziwiać,
M.D.: Dala zgodę, tak. Bylam wzru-
ponieważ zostal utrwalony przez
szona zresztą tym, że on to spisal i że
POCHÓD WESELA HUCULSKIEGO PRZED CESARZEM FRANCISZKIEM JÓZEFEM, KOLO FRANCISZKA
Aleksandra Ordę w jednej z wielu jego
mial bliską więź z mamą. To wiadomo,
JÓZEFA STOI WLODZIMIERZ DZIEDUSZYCKI, TADEUSZ RYBKOWSKI (18481926)
