16

nr 21 (481) 14­27.11.2025

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Rok 2025 to szczególny czas dla polskiej literatury i kultury ­ mija bowiem 130 lat od urodzin we Lwowie Jana Parandowskiego,

jednego z najwybitniejszych pisarzy i humanistów XX wieku. Jego bogaty i różnorodny dorobek, pelen klasycznego piękna

i glębokiego umilowania antyku, do dziś jest dla nas bezcennym skarbem. Z tej okazji przypominamy postać autora ,,Mitologii",

którego dziela wciąż uczą wrażliwości oraz szacunku do tradycji i wiary w nieprzemijającą wartość kultury.

Lwów Jana Parandowskiego  (cz. 2)

Do ksztaltowania

erudycji ­ mistrzowską prozą

osobowości i wychowania

artystyczną, daleko odbiegającą

od nużących często czytelnika

Jana Parandowskiego,

memuarów naukowców, choćby

oprócz rodziny

ważnych i cennych.

i szkól, przyczynila się

Jan Parandowski pisal często

atmosfera oraz wielkie

o antyku z pewnym dystansem,

tradycje Lwowa. Miasta

niekiedy z nutą humoru, szcze-

pięknie polożonego

gólnie mocno brzmiącą w Erosie

na Olimpie, swoistym ,,Deka-

na wzgórzach, grodu

meronie" Boccaccia w starożyt-

o glębokiej religijności,

nych szatach.

wielu wspanialych

Wędrując przez Lwów, na-

świątyniach, o bogatych

potykal caly szereg antykwa-

i różnorodnych tradycjach

riatów,  zapelnionych  m.in.

wielu kultur.

dzielami antycznych pisarzy

i myślicieli, zarówno w prze-

kladach, jak i w oryginale. Za-

MARIUSZ OLBROMSKI

pewne odwiedzal znakomi-

TEKST

ty antykwariat Mojżesza H.

ANNA GORDIJEWSKA

Rubina ,,Mól książkowy" czy

ZDJĘCIA

L

przywolany później w jednym

wów byl siedzibą trzech

z wierszy Zbigniewa Herber-

ta Moje miasto antykwariat

metropolii  religijnych:

ustanowionej  w  1375

i księgarnię Leona Bodeka na

TU MIEŚCILA SIĘ KSIĘGARNIA WYDAWNICZA H. ALTENBERGA WE LWOWIE. UL. PAŃSKA 16, OBECNIE

roku  metropolii  lacińskiej,

ulicy Ormiańskiej 3.

UL. I. FRANKI

metropolii

ormiańsko-ka-

Zaglądal też do wielu księ-

tolickiej powstalej w 1630

architekturą, rzeźbą, stylem ży-

siedziby zaprosil m.in. slynne-

zainspirowane. Na cmenta-

garń, jak choćby Leona Pola-

roku oraz metropolii obrząd-

cia i obyczajami. Stamtąd czer-

go wloskiego humanistę Kal-

rzach, a szczególnie na Lycza-

nieckiego na ulicy Akademic-

ku greckokatolickiego z roku

pali inspiracje artystyczne, na-

limacha. Przez wiele lat orga-

kowskim, tysiące nagrobków

kiej 2, czy znakomitej księgarni

1807. Istnienie tych trzech

ukowe i duchowe.

nizowal w Dunajowie dysputy

zdobią rzeźby funeralne o te-

Altenberga. W swych poszu-

metropolii w jednym mie-

Zamożni patrycjusze, po-

filozoficzne, spotkania nauko-

matyce nawiązującej do tradycji

kiwaniach zanurzal się w licz-

ście stanowilo ewenement nie

tomkowie rodów szlacheckich,

we, literackie i artystyczne,

antycznej. Krocząc przez Lwów,

nych bibliotekach lwowskich

tylko w dawnej Rzeczypospo-

ksztalcili się często w Padwie,

tworząc w ten sposób od pod-

przyszly autor slawnej Mitolo-

­ w Ossolineum, w bibliotece

litej, lecz także w calej Europie

Bolonii, Florencji i Rzymie. Zdo-

staw polskie środowisko hu-

gii mógl podziwiać wiele postaci

uniwersyteckiej i w wielu in-

Środkowo-Wschodniej.

bytą wiedzę oraz liczne wzorce

manistów, glównie wywodzą-

i scen mitycznych, plaskorzeźb

nych, gdzie istnialy dzialy po-

Od XIV wieku, za panowania

przywozili nad Peltew, rozwi-

cych się ze Lwowa i jego okolic.

urzekających pięknem przed-

święcone antykowi. Zapozna-

Kazimierza Wielkiego, pojawi-

jając je twórczo i nadając miastu

Wlaśnie przez to, z dawna

stawienia i różnorodnością uję-

wal się z artykulami w licznych

li się we Lwowie również Ży-

europejski charakter. Wznosili

zakorzenione w kulturze an-

cia. Jak wiele mówily one o zain-

periodykach  poświęconych

dzi, niosąc ze sobą światlo swej

renesansowe kamienice i pala-

tycznej i chrześcijańskiej mia-

teresowaniach i zamilowaniach

kulturze klasycznej.

nauki i wiary. W ciągu wieków

ce, otaczali się sztuką nawiązu-

sto, wędrowal przez wiele lat

wlaścicieli tych budowli.

A bylo ich wiele. W okresie

wznieśli w mieście wiele wspa-

jącą do osiągnięć Greków i Rzy-

Jan Parandowski, najpierw do

Czy snul wówczas rozmy-

jego lat szkolnych i studiów,

nialych synagog, w tym slynną

mian. Widać to do dziś, choćby

szkól, później na uniwersytet.

ślania o dziwnych dziejach

a także późniejszych, pracowalo

Wielką Synagogę, zwaną Zlotą

na Rynku miasta i na starówce.

Inspiracje lwowskich artystów

i czynach bogów olimpijskich,

na uniwersytecie oraz w gim-

Różą.

Pierwszy renesansowy dwór

sztuką starożytnych Greków

o herosach, nimfach, zaklętych

nazjach Lwowa i okolicznych

Lwów byl miastem, w któ-

w calej Rzeczypospolitej, sięga-

i Rzymian chlonąl na co dzień,

w marmur, kamień, tynk, gips?

miast wielu filologów klasycz-

rym od wieków panowal kult

jącej w XV wieku od morza do

bo byly one widoczne wszędzie:

Przez lata mógl kontemplować,

nych, badaczy, tlumaczy, po-

nauki i sztuki. Szczególną rolę

morza, powstal w pobliżu Lwo-

w architekturze, w wielu naj-

jak mit sprzed tysiącleci lwow-

pularyzatorów antyku. To cala

odgrywaly pod Wysokim Zam-

wa, w Dunajowie, siedzibie bi-

piękniejszych budowlach mia-

scy artyści potrafili zakląć

plejada wytrawnych znawców

kiem kolegia i szkoly katedral-

skupów lacińskich. Zalożyl go

sta, jak choćby Teatrze Wielkim

w pelne ekspresji i nowator-

tych zagadnień, którzy two-

ne, a następnie uniwersytet,

w polowie XV wieku Grzegorz

czy Kamienicy Królewskiej,

stwa oryginalne dziela, zakląć

rzyli żywy ruch intelektualny.

zalożony w 1661 roku przez

z Sanoka, który zanim zostal

w rzeźbach na Rynku, w pla-

swe wizje w rzeźbę, obraz, ry-

Pierwszą taką postacią byl

króla Jana II Kazimierza Wazę.

lwowskim arcybiskupem la-

skorzeźbach na fasadach wspa-

sunek, tkaninę. Jak różnorodnie

Ludwik  Ćwikliński,  który

Uczelnia nadawala życiu mia-

cińskim, w licznych podróżach

nialych kamienic, na ulicach

potrafili dokonać reinterpreta-

w 1876 roku zostal profesorem

sta wyjątkowy ton i charakter.

trafil m.in. do Rzymu, na dwór

i uliczkach starówki, na dzie-

cji starożytnych podań, ożywić

Uniwersytetu  Lwowskiego,

Szacunek i kult wiedzy, uni-

papieża Eugeniusza IV. Tam

dzińcach, w pasażach, parkach

je twórczo na nowo.

gdzie wykladal filologię kla-

wersyteckie otwarcie na świat

zaznajomil się z najnowszymi

i dalszych dzielnicach.

Później, już jako pisarz, Pa-

syczną, archeologię i historię

oraz osiągnięcia w wielu dzie-

prądami umyslowymi, jakie

W

licznych

muzeach

randowski potrafil to czynić

starożytną. Później kierowal

dzinach lwowskich uczonych

wówczas panowaly w Italii.

o bogatych zbiorach, groma-

finezyjnie slowem. Jego książki

II Katedrą Filologii Klasycz-

przynosily nie tylko im slawę,

Po powrocie do kraju zalożyl

dzących również dziela sztu-

o antyku pisane są żywym, lek-

nej, byl dwukrotnie dzieka-

ale też inspirowaly kolejne po-

renesansowy dwór, a do swej

ki starożytnej i późniejsze, nią

kim językiem, a zarazem pelnym

nem Wydzialu Filozoficznego,

kolenia do zglębiania wiedzy,

prorektorem, a nawet rekto-

podnoszenia poziomu życia,

rem uczelni. Ćwikliński zalożyl

prowadzenia wlasnych badań

w 1894 roku i redagowal czaso-

i tworzenia różnorodnych dziel.

pismo Eos, poświęcone filologii

Wśród wielu osiągnięć uczel-

klasycznej, które ukazuje się

ni na szczególną uwagę zaslu-

w Polsce do dziś.

gują te w dziedzinie badań nad

Do tej plejady należal także

kulturą antyczną. Zawitala ona

prof. Ryszard Gansiniec, twórca

do Lwowa wcześnie, a szczegól-

czasopisma Filomata, poświę-

nie rozkwitla w okresie rene-

conego kulturze antycznej. Pi-

sansu, epoce, która odkryla na

smo to kierowane bylo glównie

nowo kulturę Greków i Rzymian.

do mlodzieży. Byl on również

W tamtym czasie wielu miesz-

zalożycielem i redaktorem na-

czelnym Kwartalnika Klasycz-

kańców szybko rozwijającego się

nego, pisma o charakterze po-

i bogacącego Lwowa podróżowa-

lo nad Morze Śródziemne, do sto-

pularnonaukowym z zakresu

licy Italii, do Aten i innych slaw-

filologii klasycznej, które uka-

nych miast. Przywozili ze sobą

zywalo się w latach 1927­1934,

zachwyt pięknem krajobrazów,

a później w latach 1935­1939

GMACH UNIWERSYTETU WE LWOWIE