17

nr 21 (481) 14­27.11.2025

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

przeksztalcilo się w Przegląd

autor przedstawil w obrazach

Mickiewicza z 24 calostronico-

Klasyczny.

zdecydowanie mrocznych. Pi-

wymi ilustracjami Michala El-

Nie bylo wówczas w kraju

sal między innymi:

wiro Andriollego oraz z bogaty-

żadnego innego miasta, w któ-

,,Rosyjski jest bolszewizm

mi winietami ornamentalnymi,

rym ukazywaloby się aż tyle

takim, jakim go zrobila Ro-

przerywnikami i inicjalami, co

periodyków popularyzujących

sja, która na tle teorii socjali-

w sumie dawalo 58 rysunków.

antyk.

stycznych i komunistycznych,

W późniejszym okresie w oficy-

Tuż  po  zdaniu  matury,

wypracowanych na Zacho-

nie tej ukazalo się jeszcze wiele

innych dziel Mickiewicza, Bal-

w 1913 roku, przed wybuchem

dzie, wyhodowala ruch po-

lady i romanse (również z ilu-

I wojny światowej, Parandow-

tworny, wszystko niszczący,

ski zapisal się na studia uni-

bezużyteczny."

stracjami Andriollego), a w 1896

wersyteckie. Rozpocząl je na

Niestety, po publikacji dzielo

roku wyszly pod redakcją Wil-

Wydziale Filozoficznym, gdzie

nie doczekalo się żadnej recenzji.

helma Bruchnalskiego luksuso-

we Dziady z grafikami Czeslawa

­ zgodnie ze swymi rozleglymi

Niewielki naklad zostal rozpro-

zainteresowaniami ­ studiowal

szony, a po II wojnie światowej,

Borysa Jankowskiego.

filologię klasyczną, archeolo-

w okresie PRL-u, zapadla wokól

Firma pięknie wydala także

gię klasyczną, filologię polską

tej książki kurtyna milczenia.

dziela innych klasyków lite-

i filozofię.

Sam autor nie przypominal tego

ratury polskiej, m.in. Bajeczki

Rektorem uczelni byl wów-

dziela z oczywistych względów

Józefa Ignacego Kraszewskie-

czas prof. Oswald Balzer, wy-

­ moglo się stać przyczyną jego

go (z ilustracjami Andriollego)

bitny historyk prawa, a filologię

tragedii i tragedii rodziny.

oraz Mohorta Wincentego Pola

klasyczną i historię starożytną

Wznowienie dziela ukazalo

z ilustracjami Juliusza Kossaka.

wykladali uczeni tej miary, co

się dopiero w 1996 roku w Lon-

Trudno w krótkim tekście wy-

prof. Jan Kowalski, prof. Ry-

dynie, na podstawie egzempla-

mienić wszystkie osiągnięcia

szard Gansiniec (Ganszyniec),

rza znalezionego w Bibliotece

wydawnictwa.

prof. Konstanty Chyliński, prof.

Ossolińskich we Wroclawiu. Po

Odbudowie  świadomości

Jan Sajdak, zaś archeologię kla-

dekadach uznano jego ogromną

narodowej i rozwojowi czy-

syczną ­ prof. Edmund Bulanda.

wartość, polegającą na wlaści-

telnictwa  slużylo  również

Na polonistyce sluchal między

otwarcie księgarni tej oficyny

wej i dalekowzrocznej ocenie

innymi wykladów prof. Wil-

nie tylko we Lwowie, lecz tak-

bolszewizmu.

helma Bruchnalskiego, znako-

że w szeregu innych miast na

Po zakończeniu dzialań wo-

mitego filologa klasycznego i li-

dworcach kolejowych w Bro-

jennych Jan Parandowski wrócil

teraturoznawcy, edytora dziel

dach, Drohobyczu, Samborze,

do Lwowa, do domu przy ulicy

Adama Mickiewicza, Juliusza

Jaroslawiu, Rawie Ruskiej i po-

Domsa 5, oraz na uniwersytet,

nownie w Samborze.

Slowackiego i Zygmunta Kra-

aby kontynuować obrane stu-

Firma nie tylko publikowala

sińskiego. Z kolei wybitnym

dia, które ostatecznie ukończyl

znawcą zagadnień z zakresu

wydania luksusowe, lecz także

w 1923 roku z tytulem magistra

UNIWERSYTET, FIGURA OŚWIATA PRZY WEJŚCIU

nie zapominala o edycjach po-

filozofii ­ na którego wyklady

filologii klasycznej i archeolo-

pularnych, tanich, dostępnych

przychodzily tlumy studentów

gii. Wszystkie wyklady i zaję-

dla każdego nabywcy, często

­ byl prof. Kazimierz Twar-

cia z filologii klasycznej odby-

Parandowski wlączyl się też

gdzie w latach 1922­1924 pelnil

nawet dostosowanych wymia-

dowski, twórca slynnej Lwow-

waly się wówczas w okazalym

aktywnie w nurt życia arty-

funkcję kierownika literackiego.

rami do kieszeni mundurków

sko-Warszawskiej Szkoly Fi-

gmachu glównym Uniwersy-

stycznego i wspieral różnorod-

Redagowal tam serię przekladów

gimnazjalnych. Byla w tamtych

lozoficznej, autor wielu dziel,

tetu Króla Jana Kazimierza. Jak

ne inicjatywy kulturotwórcze.

z literatur klasycznych oraz serię

m.in. Rozpraw z logiki.

Wielcy pisarze, obejmującą mo-

czasach prekursorem reklamy

często w okresie studiów wita-

Trzeba wspomnieć, że w 1920

i promocji czytelnictwa.

Warto wspomnieć, że profe-

ly go przy wejściu antykizujące

roku powstal w Warszawie z ini-

nografie poświęcone wybitnym

alegorie: Oświata i Praca, któ-

Po latach jedną z akcji pro-

sor Twardowski prowadzil wy-

cjatywy Stefana Żeromskiego

twórcom kultury. W ramach tej

mocyjnych utrwalil Jan Paran-

klady po lacinie. Jeszcze w 1913

re jakby wytyczaly wszystkim

Związek Zawodowy Literatów

serii ukazalo się między inny-

dowski w Zegarze slonecznym,

roku Parandowski, zaraz po

studentom drogę na przyszlość.

Polskich, najważniejsze stowa-

mi dzielo Aleksandra Brücknera

w szkicu Przy lampie naftowej:

Mikolaj Rej.

rozpoczęciu studiów, oglosil

W antyku istnialo przekona-

rzyszenie skupiające pisarzy

,,Gromada chlopców w moim

swój cykl szkiców o Zygmuncie

nie, że: ,,Praca i nauka to dwa fila-

w kraju. Zaledwie kilka miesięcy

Wydawnictwo mialo wów-

Krasińskim w lwowskim Prze-

wieku wyroila się z księgarni

ry ludzkiej doskonalości". Ta idea

później utworzono jego oddzial

czas siedzibę w centrum Lwo-

glądzie Politycznym, Spolecz-

Altenberga i tym samym glo-

zostala w XIX wieku odnowiona

we Lwowie, a wspólorganizato-

wa na ulicy Pańskiej 16, od 1927

sem, jakim wolali: Wiek Nowy!

nym. Studia przerwal mu jed-

przez humanistów i przeniesiona

rem byl mlody Parandowski.

roku przemianowanej na ulicę

albo Gazeta Wieczorna!, krzy-

nak wybuch I wojny światowej.

na fasady instytucji publicznych,

Jeszcze w okresie studiów

Józefa Pilsudskiego, dziś jest to

czeli: Slowacki! Slowacki!

Podobnie jak wielu studen-

takich jak uniwersytety. Dlatego

Parandowski ożenil się z dużo

ulica Iwana Franki. Wcześniej

Praca obok Oświaty tworzy parę

Urzędnicy z teczkami, na-

tów z Galicji, z terenów fron-

mlodszą od siebie Ireną Hen-

zmienialo swe lokalizacje, lecz

uczyciele z wiązkami zeszytów

towych,  zostal  internowa-

antycznych cnót obywatelskich

zel, która pochodzila z rodzi-

zawsze mieścilo się w okazalych

pod pachą, panie zmierzające do

ny i wywieziony na wschód,

­ stanowiących fundament spo-

ny o tradycjach urzędniczych

budynkach w centrum miasta,

Sotcha na ciastka, pensjonar-

w gląb Rosji carskiej. Znalazl

leczeństwa. Autorem tych rzeźb

i akademickich. Studiowala

mając wspaniale wyposażone

ki idące po trzy razem, przytu-

się nad Wolgą, w gubernial-

byl polski artysta Teodor Rygier,

wówczas w szkole aktorskiej,

księgarnie. Firma wydawnicza

lone do siebie wśród szeptów,

nym Saratowie, mieście polo-

dzialający glównie we Wloszech,

miala rozlegle zainteresowania

prowadzona przez trzy poko-

nawet oficerowie z monoklem

żonym w centrum imperium,

znany także jako twórca pomni-

kulturalne i byla bardzo oczy-

lenia Altenbergów zapisala się

w oku, zaglądający pod para-

z dużym portem i rozwiniętym

ka Adama Mickiewicza na Ryn-

tana. Ślub odbyl się 8 sierpnia

bardzo chlubnie w dziejach pol-

solki ­ wszystko zatrzymywalo

handlem rzecznym. Miasto to

ku w Krakowie.

1919 roku w kościele św. Ma-

skiej kultury. Ogromnie przy-

Po latach, w Zegarze slonecz-

się, ogluszone tym niezwyklym

zamieszkiwala również liczna

rii Magdaleny. Od początku ich

czynila się do popularyzacji

nym, o tym okresie swego życia

krzykiem.

mniejszość polska. Czas poby-

szczęśliwego malżeństwa Irena

historii, dziejów kultury i lite-

Trochę jakby odurzeni, wyj-

tu wykorzystal na poglębie-

Parandowski napisal zwięźle:

mądrze wspierala pracę twór-

ratury, szczególnie okresu ro-

mowali z kieszeni parę szó-

nie nauki języków, ale także na

,,Uniwersytet Lwowski, z jego

czą męża oraz jego dzialalność

mantyzmu. Oficyna wydawala

stek i brali od chlopców zeszy-

twórczość.

atmosferą, profesorami i stu-

w środowisku literackim.

dziela w luksusowych edycjach,

ty w różowej lub żóltej okladce,

O jego talencie literackim

dentami, byl dla mnie miejscem,

Już pod koniec studiów Paran-

z pięknymi ilustracjami.

furkoczącej na wietrze. Tak Al-

oraz umiejętności wnikliwej

gdzie zaczynalem rozumieć,

dowski podjąl pracę w prestiżo-

Slynna stala się albumowa

edycja Pana Tadeusza Adama

tenberg rzucil na spokojne mia-

analizy otaczającej rzeczywi-

czym jest prawdziwa nauka".

wym Wydawnictwie Altenberga,

stości świadczy książka Bolsze-

sto swoje popularne wydanie

W tym okresie rozpocząl też

wizm i bolszewicy, którą napisal

Slowackiego. Ten pierwszy ze-

wspólpracę z gazetami i pi-

szyt zaczynal się od Balladyny".

tam w wieku zaledwie 24 lat.

smami spoleczno-literackimi,

W tamtym lwowskim okresie

Jej pierwsze wydanie ukazalo

przede wszystkim lwowskimi,

mlodości Parandowski nie tylko

się w 1919 roku w Stanislawo-

choć nie tylko. W rodzinnym

dzialal aktywnie w lwowskim

wie nakladem drukarni Leona

mieście publikowal w Gazecie

Porannej, Gazecie Wieczor-

oddziale Związku Zawodowego

Dankiewicza. Książka ma cha-

nej, Gazecie Lwowskiej. Także

Pisarzy Polskich, nie tylko pisy-

rakter reportażowy i eseistycz-

wal do tamtejszych periodyków

ny ­ powstala na podstawie ob-

w periodyku spoleczno-kul-

czy zajmowal się pracą redakcyj-

serwacji wlasnych oraz rozmów

turalnym Sygnaly, którego re-

ną w wydawnictwie Altenberga,

z uchodźcami z glębi Rosji.

daktorem naczelnym byl przez

ale przede wszystkim rozwinąl

Jest to jedno z pierwszych

pewien czas Andrzej Kuryluk,

z wieloma sukcesami twórczość

w literaturze polskiej i świa-

a wspólredagowali je między

literacką i translatorską. W cią-

towej świadectw dotyczących

innymi Tadeusz Hollender, pi-

gu zaledwie kilku lat napisal sze-

rewolucji październikowej, za-

sarz i satyryk oraz Halina Gór-

reg różnorodnych tematycznie

pisane w okresie, gdy ona jesz-

ska, pisarka i tlumaczka. Pismo

książek i opublikowal cenne

cze trwala. Opis jej przebiegu,

to redagowano w jej lwowskim

przeklady, które przyniosly mu

osób ją tworzących i wplywu

domu przy ulicy Romanowicza

BIBLIOTEKA UNIWERSYTECKA, UL. DRAGOMANOWA 5, DAWNA

rozglos i uznanie.

tej rewolucji na rzeczywistość

7.

UL. MOCHNACKIEGO