26

nr 21 (481) 14­27.11.2025

Z przedwojennej prasy

www.kuriergalicyjski.com

Nieznanemu Żolnierzowi w holdzie

We Lwowie w 1925 r. na

zlożyly wieniec, poczem pociąg

ruszyl ku Zawadzie, gdzie ty-

przelomie października

siączne rzesze wraz z garni-

i listopada mialy miejsce

zonem i z zamojską mlodzieżą

uroczystości, związane

szkolną ze wzruszeniem ocze-

z ekshumacją szczątków

kiwaly nadejścia pociągu. Du-

Nieznanego Żolnierza

chowieństwo katolickie i pra-

z Cmentarza Obrońców

woslawne odprawilo krótkie

egzekwie, poczem stos wieńców

Lwowa, przeniesieniem

od delegacyj odebral komendant

ich do Katedry Lwowskiej

pociągu gen. Maryański.

i wyjazdu trumny do

W Krasnymstawie impo-

Warszawy, by mógl on

nująca manifestacja. Rejowiec

godnie spocząć pod

byl miejscem, gdzie olbrzymią

kolumnadą Palacu

manifestację urządzila Ziemia

Saskiego. Już w maju od

Chelmska. Kilka tysięcy wlo-

ściaństwa i dziatwa szkolna

spoleczeństwa miasta

przedefilowalo przed trumną. Na

wmurowano u stóp

koszt obywatelstwa sprowadzo-

pomnika Mickiewicza

no kompanię honorową z Chel-

pamiątkową plytę,

ma. Wyrazem uczuć obywate-

ORYGINALNE OKOLICZNOŚCIOWE

poświęconą bohaterstwu

li tej ziemi byl srebrny wieniec

ILUSTRACJE Z WIEKU NOWEGO

polskiego żolnierza.

z pozlacanemi szarfami, który

delegacja ze starostą chelmskim

w szybkiem tempie zdążal ku

Kolejne numery ,,Wieku

najbliższemu postojowi w Żól-

na czele odwiozla do Warszawy.

Nowego" z początków

ORYGINALNE OKOLICZNOŚCIOWE ILUSTRACJE Z WIEKU NOWEGO

kwi. Stacje, przez które prze-

listopada poświęcone byly

jeżdżal, przybrane w zieleń

Zygmunt Żywicki przedsta-

relacjom z uroczystości we

Nie będę przytaczal pelnych

ofiarę krwi i życia swego nawet

i flagi o barwach narodowych,

wil esej o Nieznanym Żolnie-

Lwowie i Warszawie oraz

rzu, zatytulowany: ,,Prochom

opisów tych uroczystości, bo-

tej nie mial nagrody, żeby mo-

a na peronach dziatwa szkolna

ilustrowane stosowną

Nieznanego Żolnierza":

wiem już byly publikowane na

gilę mieć wlasną, z imieniem

i tlumy wlościaństwa. Wszyscy

naszych lamach. Ale podam, co

jego zlączoną. Utonąl w szarej

Komuż to las chorągwi się

w glębokiem skupieniu oddają

oprawą graficzną.

dzialo się podczas przejazdu ze

masie podobnych mu, którzy

hold prochom Nieznanego. Rzę-

klania, muzyki pięknie, a uro-

Lwowa do Warszawy.

tak jak on, padli na polu chwa-

sna Polska i Brzuchowice wy-

czyście grają, dzwony na wie-

OPRACOWAL

ly bezglośnie, nie pozostawia-

stąpily z orkiestrami. Na dwo-

żach się kolyszą, wojsko broń

KRZYSZTOF SZYMAŃSKI

A

W drodze ze Lwowa

jąc po sobie nic więcej prócz

rzec w Żólkwi zajechal pociąg

prezentuje, biskupi się modlą,

do Warszawy

rtykul redakcyjny z dnia

wspomnienia.

nawet sam Pan Prezydent Naj-

witany odglosem syren maszyn

1 listopada nosil wy-

Temu Nieznanemu Żolnie-

kolejowych oraz przy dźwię-

jaśniejszej Rzeczypospolitej się

Droga, którą przejeżdżal po-

mowny tytul ,,Nieznane-

rzowi, który uosabia w sobie to

kach orkiestry 6 p. strzelców

w uklonie chyli? Czy króla to,

ciąg ze zwlokami Nieznanego

mu Żolnierzowi w holdzie":

wszystko, co jest bohaterstwem

konnych. Honory wojskowe

czy hetmana wielkiego koron-

Żolnierza byla jedną wielką ży-

W zbożnem skupieniu ducha

i poświęceniem dla sprawy Oj-

oddal spieszony szwadron tego

nego szczątki dzisiaj chowa-

wiolową manifestacją ludności

stanęla Polska cala, jak dluga

czyzny i w czem wyraża się

ją, generaly na baczność sta-

pulku. Obok wladz rządowych

dla bezimiennej ofiary, zlożonej

i szeroka u trumny Nieznanego

ofiarny duch narodowy, skla-

ze starostami na czele, zjawily

ją, a dziala grzmią na wiwat,

na oltarzu dobra publicznego

Żolnierza, hold mu oddaje i cześć

damy dziś hold serc naszych.

się na dworcu delegacja stowa-

a w tlumie jest taka cisza w Boga

w chwilach niezwykle ciężkich

swą wyraża ­ jemu, który sym-

Tego nas uczy Nieznany Żol-

rzyszeń z dziatwą szkolną, któ-

zasluchana?

dla Ojczyzny. W manifestacji tej

bolem jest idei bohaterstwa i du-

nierz. Więc w tym dniu hol-

ra po zlożeniu wieńców defilo-

Nie króla to i nie hetmana

wzięla udzial ludność wszyst-

cha poświęcenia w uslugach dla

du, jaki pamięci jego skladamy,

wala przed trumną.

wiozą w splendorze i zaszczycie,

kich narodowości i wyznań,

sprawy ojczystej. Bo ten Niezna-

nie zapominajmy o nauce, którą

Następny postój w Rawie

ale JEDNEGO Z WIELU ­ szara-

skladając przez swe delega-

ny Żolnierz to nie jednostka. Imię

nam daje i uczyńmy ją przyka-

Ruskiej. Stację zalegly tlumy

ka, co krwią serdeczną indyge-

cje wieńce, księża wszystkich

jego Legion, bo reprezentantem

zaniem narodowem dla każdego

publiczności i mlodzież. Garni-

nat szlachecki zdobyl. W sosno-

obrządków oraz rabini odpra-

jest ducha tych wszystkich,

z nas. Przykazaniem, które glo-

zon z orkiestrą oddaje honory,

wej trumnie śpi! ­ Nie umarl ten,

wiali modly żalobne. Nie brak

a niezliczonych, którzy krwią

si, że dobro Ojczyzny prawem

delegacje skladają wieńce.

co męką i trudem Wolność nam

bylo wzruszających momentów,

i śmiercią swoją wywalczyli

największem i prawem naj-

Minąwszy Belżec, gdzie oko-

wywalczyl!

zwlaszcza gdy pociąg przejeż-

wolność i niepodleglość Polsce,

świętszem! Ci, których pamięć

liczna ludność manifestowala

Baczność! Na bok! POLSKA

dżal przez ziemię lubelską.

którzy poświęcili wszystko, co

obecnie czcimy, pod tym zna-

licznym udzialem swoje gorące

IDZIE!

Wśród odglosu syren lokomo-

mieli najdroższego w życiu, aby

kiem walczyli i ginęli za wol-

uczucia, pociąg wjechal w Zie-

tyw i fabryk, pociąg opuściwszy

pójść w bój bez trwogi, gdy Oj-

ność i niepodleglość Polski.

mię Zamoyską. I tu podobnie,

Nawet Marja Czeska-Mą-

dworzec glówny we Lwowie, po-

czyzna ich zawezwala i padli na

My, którzyśmy kość z ich ko-

suwal się powoli wzdluż szpaleru

jak we Wschodniej Malopolsce,

czyńska przedstawila wzrusza-

posterunku w obronie najświęt-

ści, krew z ich krwi, spelnijmy

stacje przystrojone w zieleń;

jące wspomnienia z Zaduszek.

kolejarzy z pochodniami, którzy

szych praw Narodu. Z plonu ich

przekazany nam przez nich te-

wszędzie tlumy ludzi. Pierw-

ustawili się wzdluż toru, aż po

W zaduszną noc

krwi, ofiary ich życia zrodzila

stament ­ testament bezintere-

szy postój na Ziemi Zamoyskiej

dworzec w Kleparowie.

się owa wolna i niepodlegla Pol-

sownej ofiary dla dobra Ojczy-

Wrócila z cmentarza, zaświe-

przypada w Topolczycy. Zgro-

Opuściwszy

przestrzeń

ska ­ im zawdzięczamy czem

zny i na pożytek calego Narodu.

cila światla na grobach wszyst-

madzone delegacje z okolicy

lwowskich dworców, pociąg

jesteśmy dziś jako Naród i Pań-

kich, co odeszli w Nieznane, a bli-

stwo. Tak, im przede wszyst-

scy jej byli i drodzy, zlożyla na

kiem, ich bohaterstwu nieustra-

mogilach jesienne kwiaty, smut-

szonemu i poświęceniu iście

ne, bezwonne zlocienie i astry

bezgranicznemu.

blado-liliowe, a teraz wrócila do

I oto dziś odrodzona Polska

swojego pustego pokoju w któ-

hold sklada tym swoim bojow-

rym mieszkają wspomnienia.

nikom i obrońcom ­ w jednym

Wieczór już zapadl i lampa przy-

z nich czci tych wszystkich,

ćmiona abażurem, sączyla slabe

którzy na oltarzu wspólnej spra-

światlo w gląb pokoju, zapalila

wy ojczystej życia swe ofiarnie

w piecu, zsunęla się w gląb fotelu,

oddali, aby rodakom byt nie-

odmawiala koronkę.

podlegly zapewnić.

Przed oczyma jej duszy prze-

Dziś stają oni wszyscy przed

suwaly się wizje twarzy kocha-

nami w aureoli bohaterstwa

nych, ojca, matki, męża, sceny

i poświęcenia, a nad nimi niby

z dzieciństwa i równie dziecin-

sztandar unosi się blada, cicha

nych pierwszych lat malżeństwa.

zjawa Nieznanego Żolnierza.

Gdzie teraz ci wszyscy

Któż On? To ten bezimienny,

kochani?

który padl śmiercią walecz-

Myśl się gubi w bezmiarze,

nych na posterunku, z tajemni-

w oddali, szuka śladu i traci się.

cą nazwiska, rodu i pochodze-

Ufa i wątpi...

nia swego zabierając ze sobą do

Gdzie!

grobu ,,nieznanych". Za krwawy

Pamięta ową pierwszą noc po

trud swój, za bezinteresowną

zgonie ukochanego, noc buntu,

WYPROWADZENIE SZCZĄTKÓW NIEZNANEGO ŻOLNIERZA Z KATEDRY WARSZAWSKIEJ