28

nr 21 (481) 14­27.11.2025

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Groby Ormian lwowskich na Cmentarzu Lyczakowskim (cz. 11)

Karol Mikuli (1819­1897)

byl wybitnym muzykiem,

uczniem Fryderyka

Chopina, dyrygentem,

kompozytorem,

dyrektorem

Konserwatorium

Galicyjskiego

Towarzystwa Muzycznego

(GTM) we Lwowie. Urodzil

się w Czerniowcach na

Bukowinie w rodzinie

ormiańskiej, która

pochodzila z Moldawii.

KAROL MIKULI

Pierwotne nazwisko

Karol Mikuli osierocil dwóch sy-

­ pozostawiając po sobie niezgasle

rodziny ojca ­ Axanian,

wspomnienie postaci pierwszorzędnej,

nów. W latach 10­30. XX wieku rodzina

matka Maria Teresa

a niepospolicie popularnej w świecie

Mikulich byla znana w życiu lwowskiej

Gullmann pochodzila

muzykalnym naszego miasta, a nie tyl-

parafii ormiańsko-katolickiej i Or-

z Wiednia.

ko miasta, bo rozglos i slawa najlepsze-

mian lwowskich. Jej przedstawiciele,

na przyklad Henryk Mikuli, naftowiec,

go ucznia i interpretatora Chopina, jaką

przedsiębiorca, byl w 1928 roku jed-

posiadal Mikuli, rozbiegly daleko poza

TEKST I ZDJĘCIA

mury lwowskiego grodu".

nym z czlonków-zalożycieli Archidie-

JURIJ SMIRNOW

W tymże dniu Galicyjskie Towa-

cezjalnego Związku Ormian i jego ak-

rzystwo Muzyczne i zaproszeni dele-

tywnym dzialaczem. Jego imię zostalo

Pierwsze lekcje gry na fortepianie

wpisane w dokumentach AZO obok

pobieral w Czerniowcach, zaś po krót-

gaci chórów ,,Lutnia" i ,,Echo" postano-

nazwisk innych aktywnych dzialaczy

wily ,,zająć się urządzeniem pogrzebu

kich medycznych studiach w Wiedniu,

tego Związku, mianowicie Jana An-

i należnego holdu zaslużonego mistrza",

wyjechal do Paryża i w latach 1844­

bylego dyrektora i czlonka honorowe-

1847 ksztalcil się pod kierunkiem Fry-

toniewicza, prof. Romana Barącza, ks.

Bogdana Dawidowicza, ks. Dionizego

go Galicyjskiego Towarzystwa Mu-

deryka Chopina. Uwielbial twórczość

Kajetanowicza, Krzysztofa Donigiewi-

polskiego geniusza, również styl i in-

zycznego. 24 maja odbyl się pogrzeb

śp. Karola Mikulego. ,,Gazeta Lwowska"

cza, Stanislawa Donigiewicza, Izydora

terpretacje wlasnych utworów. Przelo-

TABLICA PAMIĄTKOWA KAROLA MIKULEGO W KATEDRZE

pisala: ,,Zwloki śp. Karola Mikulego od-

Zarugiewicza, Bogdana Bohosiewicza,

mowym w życiu Mikulego byl rok 1858,

ORMIAŃSKIEJ WE LWOWIE

Bronislawa Roszko i innych.

kiedy go powolano do Lwowa na stano-

prowadzono wczoraj na wieczny spo-

Na polu nr 50 niedaleko kwater żol-

czynek ­ odprowadzil je caly Lwów.

wisko dyrektora GTM.

Wszyscy, którzy sztukę znają, którzy

Garabet Keuprulian (1884­1939) po-

Kierowal też przez niemal 30 lat

Fryderyka Chopina, również muzyki

nierskich 13 kwietnia 1938 roku zo-

ją wielbią i cenią, pospieszyli wczoraj

Konserwatorium GTM. W konserwa-

Wschodu m.in. muzyki ormiańskiej.

stala pochowana Bronislawa Eugenia

chodzil z Turcji. Byl absolwentem

oddać hold należny znakomitemu na-

Opublikowala 39 prac muzykologicz-

Wójcik-Keuprulian (1890­1938), ak-

gimnazjum ojców Zmartwychwstań-

torium prowadzil wyższy kurs gry na

fortepianie oraz kilka przedmiotów

uczycielowi, świetnemu wykonawcy

tywna dzialaczka Archidiecezjalnego

nych i ponad 20 artykulów w ,,Poslań-

ców w Adrianopolu (Edirne) niedaleko

teoretycznych. Występowal też jako

i tlumaczowi utworów nieśmiertelne-

Związku Ormian (AZO), redaktor tech-

Stambulu. Z 1903 roku studiowal na

cu św. Grzegorza". W latach 1919­1920

koncertujący pianista. Mial znaczną

politechnice lwowskiej, później praco-

wykladala jako profesor przedmioty

go mistrza Fryderyka Chopina. Jak cale

niczny ,,Poslańca św. Grzegorza", doktor

liczbę uczniów. W 1887 roku Karol Mi-

teoretyczne we lwowskim Konser-

dlugie, a tak zaslużone życie zgaslego

habilitowany w dziedzinie muzyko-

wal w magistracie lwowskim. Związek

nauczyciela bylo cichem i spokojnym,

malżeński z ,,autentycznym Ormiani-

logii, docent Uniwersytetu Jagielloń-

kuli zrezygnowal ze stanowiska w GTM

watorium GTM, zaś od listopada 1919

tak i obrzęd pogrzebowy mial cechę

i Konserwatorium GTM i zalożyl razem

roku pracowala w Zakladzie Muzyko-

skiego, czlonek Zarządu Instytutu im.

nem" wplynąl na glębsze zaintereso-

wielkiej prostoty... Pogoda ducha byla

z żoną Stefanią prywatną szkolę mu-

Fryderyka Chopina w Warszawie. Bro-

logii Uniwersytetu Jana Kazimierza we

wanie Bronislawy Wójcik-Keuprulian

i nad grobem. Tutaj po odprawieniu

Lwowie. Publikowala wiele wartościo-

etnografią muzyczną Ormian i historią

nislawa Wójcik-Keuprulian pochodzila

zyczną. Karol Mikuli byl jednym z czo-

modlów przez prowadzących kondukt

Ormian polskich. Ona też nawiązala

z rodziny polskiej, lecz przez cale życie

lowych twórców polskiej szkoly pia-

wych artykulów w prasie muzycznej,

księży kapituly ormiańskiej: Dawido-

ścislą wspólpracę z redakcją ,,Poslańca

w jej twórczości dominowaly dwie pa-

m.in. w ,,Gazecie Muzycznej". W Za-

nistycznej drugiej polowy XIX wieku.

św. Grzegorza" i wlączyla się w dzia-

Uwielbial swego nauczyciela i wydal

wicza, Mojzesowicza i Manugiewicza,

sje, mianowicie zafascynowanie mu-

kladzie Muzycznym UJK pracowala do

w 17 tomach wszystkie dziela Chopina.

nad otwartą mogilą zabral glos wice-

dnia 31 grudnia 1925 roku. W drugiej

zyką Fryderyka Chopina i historią Or-

lalność AZO. ,,Poslaniec św. Grzego-

W 1889 roku Mikuli za zaslugi

polowie lat dwudziestych znalazla

prezes Galicyjskiego Towarzystwa

mian polskich.

rza" byl miesięcznikiem lwowskiej

w rozwoju kultury i muzyki zostal od-

,,swój temat", nad którym pracowala

Muzycznego dr. Ernest Till".

We Lwowie Bronislawa Wójcików-

archidiecezji ormiańsko-katolickiej.

do śmierci ­ byla to praca badawcza

Karola Mikulego pochowano na

Czasopismo mialo slużyć integracji

na uczęszczala do najlepszego w Galicji

znaczony Krzyżem Rycerskim Orderu

nad twórczością Fryderyka Chopina.

Cmentarzu Lyczakowskim na polu nr

Ormian polskich, zamieszkalych nie

prywatnego gimnazjum klasyczne-

Franciszka Józefa I. Milość do twór-

W listopadzie 1929 roku wyszla za mąż

77. Pomnik z czarnego marmuru na

tylko we Lwowie, ale i w calym kraju.

go ­ Zakladów Naukowych Żeńskich

czości i postaci Fryderyka Chopina

za Garabeda Keupruliana, jak pisala

jego grobowcu (w tymże grobowcu

Redaktorem naczelnym byl ks. infu-

Zofii Strzalkowskiej. Świadectwo ma-

przekazal swoim uczniom. W muzycz-

w jednym ze swoich listów ,,Ormia-

pochowana i jego malżonka Stefania

turalne otrzymala w 1911 roku. Pod-

nych sferach Lwowa zapanowal praw-

lat Dionizy Kajetanowicz, proboszcz

Mikuliowa) wystawila firma Leopol-

Katedry ormiańskiej we Lwowie. Re-

czas nauki w gimnazjum pobierala

dziwy kult tego wybitnego polskiego

nina autentycznego, od czasów wojny

systematycznie lekcje muzyki, naj-

kompozytora. Jedna z uczennic Karola

we Lwowie osiadlym". Jej mąż inżynier

da Schimsera. Niestety, w latach po-

dakcja jednak odczuwala brak autorów

Mikulego, mianowicie Kornelia Lo-

i fachowego redaktora technicznego,

wojennych pomnik zostal uszkodzony

pierw prywatnie, a od 1906 roku we

Z tych względów pozyskanie Wójcik-

i odnowiono go dopiero w 2012 roku

lwowskim Konserwatorium Polskie-

wenherz-Parnas, utalentowana pia-

z funduszy polskiego Ministerstwa

go Towarzystwa Muzycznego. Stu-

nistka, absolwentka Konserwatorium

-Keuprulian, która byla redaktorem

Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

GTM, przez cale życie kolekcjonowala

zawodowym w księgarni nakladowej

dia wyższe odbyla na uniwersytecie

Tablicę ku pamięci Karola Mikulego

pamiątki po Fryderyku Chopinie i zor-

K. S. Jakubowskiego, bylo dużą pomocą

lwowskim. Dyplom doktora filozofii

ufundowala też lwowska parafia or-

dla zespolu ,,Poslańca św. Grzegorza".

Bronislawa Wójcik otrzymala 19 lip-

ganizowala w swoim mieszkaniu przy

W 1932 roku Zarząd AZO wspólnie z re-

ulicy Piekarskiej 14 prywatne muzeum

miańskokatolicka. W 1900 roku tabli-

ca 1917 roku. Byla znanym i cenionym

Chopina. Bylo to pierwsze muzeum

muzykologiem, badaczką twórczości

ca pamiątkowa wybitnego organiza-

dakcją ,,Poslańca św. Grzegorza" zorga-

Fryderyka Chopina w Polsce. Zebrala

tora życia muzycznego Lwowa zostala

nizowaly audycje radiowe w Radiu

ponad 700 eksponatów, niektóre z nich

umieszczona w krużganku na podwó-

Lwów, poświęcone Ormianom polskim,

podarowal jej mistrz i nauczyciel Karol

ich historii, zabytkom i obrządkowi.

rzu poludniowym katedry. Tablicę wy-

Mikuli. Część swoich zbiorów wielbi-

Oprócz księży (D. Kajetanowicza i L.

konano w zakladzie kamieniarskim

Isakowicza) wystąpila w nich B. Wój-

Ludwika Tyrowicza z czarnego mar-

cielka Chopina przekazala do Muzeum

Narodowego im. króla Jana III Sobie-

muru w ksztalcie stylizowanego krzy-

cik-Keuprulian. W 1932 roku B. Wój-

ża z bialo-marmurowym medalionem

skiego we Lwowie, drugą część do Pań-

cik-Keuprulian z ramienia AZO weszla

kompozytora. Medalion byl wykonany

do Komitetu Wystawy Zabytków Or-

stwowych Zbiorów Sztuki w Warsza-

znacznie wczesniej, mianowicie w 1861

wie. Niestety zginęla tragicznie w1942

miańskich, która odbyla się we Lwo-

roku przez Cypriana Godebskiego, zna-

roku w getcie lwowskim.

wie w dniach 19 czerwca ­ 31 paź-

Karol Mikuli zmarl we Lwowie 21

nego rzeźbiarza polskiego. Pod meda-

dziernika. Wystawa odbyla się pod

maja 1897 roku. ,,Gazeta Lwowska" po-

protektoratem arcybiskupa Józefa

lionem umieszczono plaskorzeźbę liry

Teodorowicza, ormiańskokatolickiego

otoczonej liśćmi lauru, pod którą z kolei

dala tę wiadomość w takich slowach:

metropolity lwowskiego i cieszyla się

wyryto zlotymi literami napis: ,,Karo-

,,Z okien lokalu Galicyjskiego Towa-

wielkim powodzeniem. Po zakończe-

lowi Mikulemu, 1819­1897, znakomi-

rzystwa Muzycznego powiewa od rana

żalobna flaga: Karol Mikuli nie żyje. Do

temu pianiście i kompozytorowi, Dy-

niu wystawy zgromadzone pamiątki

niedawna jeszcze czerstwo wyglądają-

ormiańskie staly się podstawą organi-

rektorowi Galicyjskiego Towarzystwa

Muzycznego. Wdzięczni uczniowie

cy sędziwy nestor muzyków naszych,

zacji Muzeum Ormiańskiego przy AZO

GRÓB BRONISLAWY

i uczennice".

zmarl dziś rano po krótkiej slabości

przy ul. Ormiańskiej 13.

WÓJCIK-KEUPRULIAN

GRÓB KAROLA MIKULEGO