29

nr 21 (481) 14­27.11.2025

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Podziemia bez mitów

Podziemny Gródek Podolski ­ legendy, skarby i szkielety (cz. 2)

O istnieniu podziemi

Mialem szczęście tylko w jed-

w Gródku Podolskim

nej ,,piwnicy". Jednak obiecalem

wlaścicielowi, że nie zdradzę

wiedzą wszyscy, lubią

go. Powiem jedynie, że znajduje

o nich poplotkować, ale

się na prawym brzegu Smotry-

większość z mieszkańców

cza. Posesja leży okolo 150 m

nie ma zielonego pojęcia,

od Starego Rynku ­ serca śre-

jak te katakumby

dniowieczno-renesansowego

wyglądają od wewnątrz

Gródka.

Zbadany loch skladal się

i czym są naprawdę.

z glównego korytarza o dlugości

19 m i pięciu mniejszych bocz-

DMYTRO POLUCHOWYCZ

P

nych odgalęzień, każde od 2 do

odziemia, podobne do gró-

4 m dlugości. Od glównego ko-

deckich, najsluszniej bylo

rytarza w bok biegnie podob-

by nazwać katakumbami,

ny tunel o podobnych wymia-

bowiem mają wiele wspólnego

rach wysokości i szerokości, jak

ze slynnymi odeskimi kata-

i glówny tunel. Boczna odnoga

kumbami, które powstaly przez

byla zagrodzona osuwiskiem.

wyrobiska kamienia budow-

Dlatego dokladne zbadanie go

lanego. Gródeckie podziemia

nie bylo możliwe. Nie jest wy-

mają podobną historię, jedynie

kluczone, że ta odnoga lączyla

zamiast tufu mamy tu do czy-

się z innymi i tworzyla wspo-

nienia z gliną.

mnianą ,,podziemną ulicę".

Przy budowie budynków,

Prawdopodobnie tunel ten

stajni czy chlebów trzeba jej

Powiązanie tych tuneli z wy-

prowadzono gazociąg na tylach

Tunele w historycznym śród-

pochodzil z XVII w. Wskazu-

wiele. Wydobywać glinę w wy-

dobyciem gliny i garncarstwem

gmachu Administracji rejono-

mieściu Gródka, jak go niektó-

ją na to fragmenty charaktery-

robiskach bylo niewygodnie

w naszym mieście potwierdzo-

wej (dawniej byl tu rejonowy

rzy nazywają na ,,Starym mie-

stycznej ceramiki, znalezionej

­ trzeba zaplacić wlaścicielo-

ne jest faktem istnienia ana-

urząd partii, obecnie Centrum

ście", mogą być jeszcze starsze

w podziemiu. Prawdopodobnie

wi terenu, dowieźć glinę kil-

logicznych wyrobisk w miej-

uslug administracyjnych).

o pochodzić z XV-XVI w. Nie-

te fragmenty nie trafily do lochu

ka kilometrów, a to wszystko

scowościach z rozwiniętym

Jak twierdzi dr Neczytaj-

stety dziś wiemy o nich jedy-

z dopiero co rozbitej miski, a tra-

kosztuje. O wiele taniej zacząć

przemyslem garncarskim. Dla

lo: ,,Podziemia w Humaniu na

nie, że istnieją. Obecnie jest tu

fily tu z powierzchni w dawnych

wydobywać glinę bezpośred-

przykladu ­ w sąsiadujących

dziś są jedynymi z niewielu na

prywatna zabudowa i te tere-

czasach. W ogrodzie tej pose-

nio pod swoim domem. Za jed-

z Gródkiem Kupiniu, Adamówce

Ukrainie kompleksowo prze-

ny są niedostępne nawet do ze-

sji, o kilka metrów od wejścia

nym zamachem masz loch do

czy Zińkowie. Identyczne pod-

badanych zabytków tego typu.

wnętrznego (w przypadku za-

do lochu, znalazlem calą garść

przechowywania zapasów, co

ziemia znane są też w Opiszy.

Rzuca to światlo na historię

padlisk) zbadania. Przypomnę,

podobnych ulamków ceramiki

na gospodarstwie zawsze się

W  2018  r.  ekspedycja

i możliwość dalszego wyko-

że tzw. Stare miasto to tereny

z XVII-XVIII w. Z interesujących

przydać może, a do tego jest

Ochronnej slużby archeologicz-

rzystania tego typu zabytków

na prawym brzegu Smotrycza

znalezisk w zbadanym lochu

kryjówka w razie potrzeby.

nej Ukrainy kierowana przez

w innych miastach Ukrainy.

pod Górą zamkową. Lewy brzeg,

warto zaznaczyć krzyż wyry-

Przypomnę, że większość

archeologa z Kamieńca Po-

Strzeliście sklepione korytarze

jak wykazaly badania archeolo-

ty kolo jednej z nisz. Biorąc pod

miejskich budynków z XIV-

dolskiego dr Pawla Neczytajla

znane są w Zińkowie, Kupi-

giczne z 2017 r., zaczęto zasie-

uwagę okopconą warstwę po-

-XIX wieków byla bita z gli-

przebadala system podobnych

nie, Sokólce (obw. chmielnicki),

dlać od polowy XVII w.

wierzchni wywnioskowalem, że

ny na szkielecie drewnianym.

podziemi w Humaniu. Oczysz-

Opiszni (obw. póltawski) i w in-

W tych prywatnych budyn-

powstal on jednocześnie z ryciem

Nawet konstrukcje piętrowe.

czono tam siedem galerii o dlu-

nych miejscowościach".

kach niewielkie odcinki tune-

tunelu.

Z kamienia wykladano glównie

gości okolo 100 m, które okazaly

Czas pojawienia się gródec-

li nadal są wykorzystywane

W jednym z wentylacyjnych

fundamenty, a w nich ­ piwni-

się identyczne z tymi w Gródku

kiego ,,metro" możemy z dużym

do przechowywania zapasów

otworów (okolo 20 cm w średni-

ce. Wśród mieszkańców Gródka

Podolskim. Nawet boczne nisze

prawdopodobieństwem okre-

żywności: ziemniaków, mar-

cy) wyjawilem niewielką tajem-

bylo wielu garncarzy, glina byla

byly podobne. Gdy po raz pierw-

ślić na wiek XVII, a jego rozwój

chwi, buraków czy konserw

ną niszę. W czasach, gdy tunele

ich glównym surowcem. Do-

szy zobaczylem zdjęcia stamtąd,

i rozbudowę na XVIII ­ XIX w.

wlasnego wyrobu. Odcinki te

oświetlano świecami lub kagan-

dam, że Gródek Podolski slynąl

pomyślalem, że są to podziemia

Aktywne wykorzystanie nie-

już dawno są odcięte od reszty

kiem dojrzeć ją bylo praktycznie

kiedyś z tego rzemiosla.

gródeckie.

których fragmentów podziemi

podziemnych korytarzy mu-

niemożliwie. Tę niszę zobaczylem

Stąd zrozumiale są boczne

Humańskie podziemia hi-

obserwujemy jeszcze w XX w.

rowanymi ścianami. Bylem

dopiero przy silnym oświetleniu

nisze. Prawdopodobnie dawniej

storycy datują na XVII-XVIII w.

Wspomniane podziemia na ty-

osobiście w trzech takich ,,piw-

latarką. Tajna nisza znajdowa-

ustawiano w nich kosze z wy-

Część z nich ­ z polowy XIX w.

lach gmachu Administracji re-

nicach". Niestety, ze zrozumia-

la się w tunelu wentylacyjnym

kopaną gliną. Później wyko-

jest obmurowana ceglą. Wyko-

jonowej wykorzystywane byly

lych przyczyn, żaden gospodarz

w odleglości wyciągniętej ręki. Ta

rzystywano jako pólki na prze-

rzystywano je jako magazyny

do lat 1960. W gmachu tym nad

nie zgodzil się na rozebranie

nisza byla niewielka, akurat na

chowywane zapasy i inne dobra

znajdujących się na powierzch-

lochami dzialala apteka, aż do

murowanych ścian, za który-

mieszek z pieniędzmi. Niestety,

­ jak w przypadku z woskowy-

ni sklepów. Podobne, oblożone

rozebrania go podczas budowy

mi, prawdopodobnie, znajdu-

niczego tam nie znalazlem.

mi kręgami opisanym w po-

ceglą są też i w Gródku. Natra-

w 1964 r. wydzialu rejonowego

je się dalsza część tuneli, abym

A tak się chcialo znaleźć

przednim odcinku artykulu.

fiono na takie w 2008 r., gdy

partii.

mógl je zbadać.

prawdziwy skarb!

,,Felix Leopolis" ­ gra terenowa śladami Jana Parandowskiego

W sobotę 11 października

dziewięć drużyn

wyruszylo na pelną

przygód wędrówkę po

Lwowie, biorąc udzial

w grze terenowej ,,Felix

Leopolis". Wydarzenie

zorganizowal Konsulat

Generalny RP we

Lwowie w ramach

cyklu ,,Parandologia",

nie sprzyjala ­ przez większość dnia padal

TEKST I ZDJĘCIA

poświęconego wybitnemu

deszcz, a chlód dawal się we znaki ­ uczest-

oraz zadań wymagających wspólpracy ca-

Na mecie na uczestników czekaly

ALEKSANDER KUŚNIERZ

lwowianinowi Janowi

nicy z entuzjazmem wyruszyli na trasę, wy-

lego zespolu. Mimo trudnych warunków at-

nagrody, upominki i gorąca herbata. Jak

Parandowskiemu ­

Na starcie w Liceum nr 10 im. św. Ma-

posażeni w mapy, parasole i dobry humor.

mosferycznych nikt nie tracil zapalu ­ wręcz

podkreślali organizatorzy, prawdziwą

pisarzowi, eseiście

rii Magdaleny spotkaly się różne pokole-

Ich zadaniem bylo odnalezienie śladów

przeciwnie, deszcz dodal grze wyjątkowego

nagrodą byla nie tylko wygrana, lecz

nia lwowiaków ­ uczniowie, pedagodzy,

starożytności ukrytych w architekturze i la-

klimatu i poczucia przygody. Zwyciężyli ,,Pe-

wspólne odkrywanie Lwowa ­ miasta,

i milośnikowi kultury

dzialacze spoleczni oraz sluchacze Uni-

cińskich inskrypcjach miasta. Na trasie nie za-

dagodzy", drugie miejsce zajęli ,,Szybkostrza-

które, nawet w deszczu potrafi inspiro-

antycznej.

wersytetu Trzeciego Wieku. Choć pogoda

braklo zagadek, cytatów z Parandowskiego

ly", a trzecie ­ ,,Zawsze mlodzi".

wać i zachwycać.