14

nr 22 (482) 28.11.­17.12.2025

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Rok 2025 to szczególny czas dla polskiej literatury i kultury ­ mija bowiem 130 lat od urodzin we Lwowie Jana Parandowskiego,

jednego z najwybitniejszych pisarzy i humanistów XX wieku. Jego bogaty i różnorodny dorobek, pelen klasycznego piękna

i glębokiego umilowania antyku, do dziś jest dla nas bezcennym skarbem. Z tej okazji przypominamy postać autora ,,Mitologii",

którego dziela wciąż uczą wrażliwości oraz szacunku do tradycji i wiary w nieprzemijającą wartość kultury.

Lwów Jana Parandowskiego  (cz. 3)

Zadziwiające w jak

sukcesów. W 1931 roku za wy-

krótkim okresie, bo jeszcze

bitne zaslugi w dziedzinie li-

w trakcie studiów, a przede

teratury i dzialalności kultu-

wszystkim zaraz po nich, Jan

rotwórczej zostal odznaczony

Parandowski przygotowal do

Krzyżem Oficerskim Orderu

druku i wydal szereg książek;

Odrodzenia Polski nadanym

pośród nich znalazl się

mu przez Prezydenta RP prof.

Antinous w aksamitnym berecie.

Ignacego Mościckiego..W 1936

Rzecz o Oskarze Wildzie.

roku na XI Letnich Igrzy-

Wydanie ukazalo się w 1921

skach Olimpijskich w Berli-

roku, nakladem Księgarni

nie w Olimpijskim Konkursie

Wydawniczej H. Altenberga

Sztuki i Literatury zdobyl brą-

z okladką zaprojektowaną

zowy medal za książkę Dysk

przez Marię Dolińską. To zbiór

olimpijski. W dziele tym kunsz-

esejów poświęcony tytulowej

townie i zajmująco opisal zma-

postaci ­ irlandzkiemu

gania sportowe starożytnych

poecie, pisarzowi, filologowi

Greków. I dzisiaj dla wielu czy-

klasycznemu. W okresie

telników interesujących się

późniejszym Parandowski

DAWNA UL.PAŃSKA, OBECNIE IWANA FRANKI

sportem i jego dziejami książka

poszerzyl treść książki

ta, napisana dawno temu, prze-

i ukazala się ona ponownie

który francuski tekst przetlu-

wzruszeniami i stosem kartek,

mawia żywym językiem, budzi

w 1930 roku pt. Król życia.

maczyl z dużym pietyzmem; byl

które później zamienialy się

duże zainteresowanie. W 1936

on jednym z pierwszych w tej

w felietony, wiele z nich zostalo

roku Parandowski zostal też

części Europy. Nieco później

w tekach ­ zapas na przyszlość".

uhonorowany Zlotym Waw-

MARIUSZ OLBROMSKI

W

Parandowski przelożyl z języ-

Ponownie wyruszyl do Italii

rzynem Polskiej Akademii Li-

ka angielskiego monumentalne

i Grecji jeszcze przed zakoń-

teratury za wybitną twórczość

ielkim sukcesem lite-

dzielo: Historię świata Herberta

czeniem studiów w 1922 roku,

literacką, najwyższą wówczas

rackim mlodego pisa-

rza stala się Mitologia:

G. Wellsa, które w latach 1924-

a następnie wiosną 1924 roku.

w Polsce nagrodą w tej dziedzi-

wierzenia i podania Greków

1925 opublikowalo to samo

Peregrynacje te zrodzily jego

nie. W tamtych latach ­ poza

Laurem olimpijskim ­ ukazy-

i Rzymian. Jej zalążek powstal

wydawnictwo. Praca ta trak-

pierwszą relację podróżniczą,

tująca o dziejach ludzkości od

a mianowicie Rzym czarodziej-

waly się kolejno jego książki:

w okresie, gdy byl jeszcze

Odwiedziny i spotkania (1934),

prehistorii po czasy wspólcze-

ski opublikowany we Lwowie

uczniem gimnazjum. Podobno

Przygody Odyseusza (1935),

sne imponuje rozmachem. Pa-

w 1924 roku przez Spólkę Ak-

tekst ten powstal jako rodzaj

Niebo w plomieniach (1936),

randowski treść dziela Wellsa

cyjną Wydawniczą. Autor opi-

ściągi dla kolegów, którzy nie

przekazal klarownym stylem.

sal w niej barwnie wrażenia

Trzy znaki zodiaku (1938). Po-

potrafili zapamiętać skompli-

Dla wielu pokoleń, szczególnie

z tych podróży snując rozlicz-

dobnie jak we Lwowie inten-

kowanych genealogii bogów

osób interesujących się histo-

ne refleksje i lącząc obserwacje

twórcą i redaktorem naczelnym

sywnie angażowal się w pra-

olimpijskich. Z czasem notatki

rią, stalo się ono nieocenionym

wspólczesnego życia Rzymu,

byl Mieczyslaw Grydzewski,

ce spoleczne na rzecz kultury.

te zostaly przez niego uporząd-

źródlem wiedzy. Altenberg wy-

zachwyt jego pięknem i kultu-

świetny organizator i felietoni-

Byl od 1930 roku czlonkiem

kowane i poszerzone. Pierwsze

dal dzielo liczące ponad pięćset

rą, z zadumą historyczną, zau-

sta, po drugiej wojnie światowej

polskiego PEN Clubu, a póź-

wydanie wyszlo w 1924 roku

stron w dwóch tomach bardzo

roczeniem ruinami zabytków

jedna z czolowych postaci emi-

niej od 1933 roku aż do śmierci

we Lwowie w Księgarni Wy-

starannie, w twardej oprawie,

antyku. Plonem tych podróży

gracji polskiej w Londynie. Wo-

w 1978 ­ z przerwą w okresie

dawniczej H. Altenberga. Od

na kredowym papierze, w du-

byl zbiór refleksyjnych esejów

kól tygodnika skupilo się grono

drugiej wojny światowej ­ pre-

razu zdobylo uznanie i popular-

Dwie wiosny, który ukazal się

żym nakladzie. Tekst ubogaca

utalentowanych twórców, m.in.

zesem tego stowarzyszenia, co

ność. Przed wybuchem drugiej

wiele map, rysunków, szkiców

w roku 1927 nakladem Zakla-

z Grupy Poetyckiej Skamander.

też umożliwilo mu nawiązanie

wojny światowej opublikowa-

i fotografii. Wielkie uznanie

du Narodowego Ossolińskich.

Parandowski zostal w ,,Wiado-

licznych kontaktów z pisarza-

no w różnych wydawnictwach

zyskal też przeklad Parandow-

Do Wiecznego Miasta powra-

mościach Literackich" redak-

mi na calym świecie.

aż cztery wydania Mitolo-

skiego sielanki milosnej Daf-

cal wielokrotnie, coraz bardziej

torem dzialu kultury antycznej,

Wśród  rozlicznych  zajęć

gii,a w okresie powojennym do

nis i Chloe Longosa z oryginalu

nim zafascynowany...

a także recenzji zagranicznych,

w stolicy nie zapominal tak-

2020 roku ukazalo się aż ponad

greckiego, tym razem ogloszony

Na początku 1930 roku Pa-

które byly jedną z najciekaw-

że o Lwowie, do którego wracal

czterdzieści edycji i to często

w lwowskim Wydawnictwie

randowski przeniósl się wraz

szych propozycji w tym perio-

myślą i piórem. W 1930 roku

w wielotysięcznych nakla-

Ateneum w 1925 roku.

z rodziną do Warszawy i pod-

dyku. W tekstach drukowa-

ukazala się ­ wspomniana już

dach. Nadal na rynek księgar-

Od wczesnej mlodości pisarz

jąl pracę jako zastępca redak-

nych na jego lamach wspominal

­ książka Niebo w plomieniach

ski trafiają jej liczne wznowie-

nia. Mitologia stala się zatem

poznawal kulturę antyczną też

tora i sekretarza redakcji ,,Pa-

też swe miasto, a szczególnie

wydana przez warszawskie

podczas wielu podróży do Italii

miętnika

Warszawskiego".

cenny jest jego artykul Lwów

Wydawnictwo ,,Rój", kierowa-

jedną z najbardziej poczytnych

i Grecji. W Szkicach pisal na ten

W okresie późniejszym rozpo-

zamieszczony w 34 numerze

ne przez Melchiora Wańkowi-

książek w dziejach naszego pi-

temat: ,,Rzym byl wielką przy-

cząl wspólpracę z ,,Wiadomo-

z 1934 roku.

cza. Akcja tej fikcyjnej powieści

śmiennictwa. Przez dziesiąt-

godą moich lat mlodzieńczych,

ściami Literackimi". Tygodnik

Druga polowa lat trzydzie-

toczy się we Lwowie, w okre-

ki lat byla i jest nadal lekturą

poznalem go najpierw w roku

ten o profilu literacko-arty-

stych to w życiu pisarza okres

sie przed wybuchem pierw-

szkolną, z której poznawalo an-

1913, odwiedzilem ponownie

stycznym byl jednym z najważ-

intensywnej pracy, zarów-

szej wojny światowej. Zostalo

tyk wiele pokoleń. Zostala też

w 1914, z tych podróży wraca-

niejszych i najbardziej wply-

no literackiej jak i redakcyj-

w niej zakodowanych wiele ry-

przelożona na kilkanaście ję-

lem obladowany wrażeniami,

wowych pism w kraju. Jego

nej. Zarazem to czas wielu jego

sów autobiograficznych twór-

zyków a zatem w wielu krajach

cy tego dziela. Glównym boha-

poza Polską trafila do rąk setek

terem jest Teofil Grodzicki, syn

tysięcy osób.

radcy Albina o ustalonej pozy-

Jakże nie podziwiać ogrom-

cji spolecznej. Kanwą zaś prze-

nego zapalu i pracowitości Pa-

życia gimnazjalisty, klopoty

randowskiego, bo jeszcze we

z nauką laciny, a także pierwsza

Lwowie przelożyl wiele utwo-

mlodzieńcza milość do Aliny.

rów z kilku języków i opubli-

Niezwykle istotnym motywem

kowal je w periodykach uka-

w powieści są rozterki religijne

zujących się w Polsce. W formie

bohatera i jego przyjaciól, któ-

książkowej ukazaly się trzy

re przybraly postać tajemnych

cenne pozycje: w1923 roku

spotkań na Wysokim Zamku

w Wydawnictwie H. Alten-

i dysput obrazoburczych. Stąd

berga antykolonialna powieść:

Batuala. Prawdziwa powieść

część krytyków przedstawia-

murzyńska autorstwa René

la powieść jako dzielo o treści

religijnej, będące przejmującym

Marana. Dziś znawcy podkre-

obrazem dylematów ducho-

ślają jakość pracy translator-

wych tamtego pokolenia. Autor

skiej mlodego Parandowskiego,

DAWNE OSSOLINEUM WE LWOWIE