18

nr 22 (482) 28.11.­17.12.2025

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Wladyslaw Reymont.

Dluga droga do Literackiej Nagrody Nobla

Wybitny pisarz, laureat

Nagrody Nobla w 1924

roku za powieść ,,Chlopi"

Wladyslaw Stanislaw

Reymont na mocy uchwaly

Senatu Rzeczypospolitej

Polskiej jest jednym

z patronów 2025 roku.

W dniu 5 grudnia 2025

roku przypada 100.

rocznica jego śmierci.

ALINA WOZIJAN

Przyszly Noblista przyszedl na świat 7

maja 1867 roku w Kobielach Wielkich kolo

Radomska, jako szóste z dziewięciorga

CHLOPI, TOM IV ,,LATO", PIERWSZE WYDANIE 1909 ROKU

dzieci w rodzinie Antoniny z Kupczyńskich

Nieco wcześniej powieść ,,Chlopi" już

i Józefa Rejmenta. Na chrzcie otrzymal

JACEK MALCZEWSKI, PORTRET WLADYSLAWA REYMONTA, 1905

zostala przetlumaczona na język ukraiń-

imiona Stanislaw Wladyslaw. Nazwisko

ski ­ lwowski publicysta Mychajlo Pawlyk,

na Reymont zmieni później. Dzieciństwo

Po ukończeniu ,,Ziemi Obiecanej" za-

przyjaciel Iwana Franki, tlumaczyl na bie-

spędzil w Tuszynie kolo Lodzi, gdzie jego

Bożego Narodzenia" w krakowskiej ,,My-

czyna myśleć o napisaniu ,,Chlopów". Za-

żąco części ukazujące się w Tygodniku

ojciec pracowal jako organista. Dawal mu

śli", ,,Suka" w ,,Prawdzie" i ,,Śmierć" w ,,Glo-

Ilustrowanym. Reymont to tlumaczenie

lekcje gry na fortepianie i mial nadzieję, że

czyna zresztą już w 1897 roku. Ale 13 lipca

sie". Wtedy wlaśnie zmienia nazwisko

1900 r. następuje wydarzenie, które zmie-

podobno autoryzowal, wydane zostalo we

syn pójdzie w jego ślady. Ten jednak wy-

i przestawia kolejność imion ­ znika Sta-

bral inną drogę.

ni jego życie literackie i prywatne ­ awaria

Lwowie pt. ,,Мужики" (czyt.: mużyky). To

nislaw Wladyslaw Rejment, a powsta-

pociągu, którym Reymont jechal z przy-

Nie ukladalo się mlodemu Stasiowi

wydanie nie zostalo powtórzone, aktualne-

je Wladyslaw Stanislaw Reymont. Od

jaciólmi Janem Gadomskim i jego siostrą.

z nauką. Do gimnazjum się nie dostal, po-

go na Ukrainie do dziś wydania pt. ,,Селяни"

tego momentu calkowicie poświęca się

mimo że jego wuj ­ miejscowy proboszcz

Na stacji Wlochy dochodzi do jednej z naj-

w latach 40. dokonala Maria Pryhara.

literaturze.

większych naówczas katastrof. Pociąg

uczyl go laciny i przygotowywal do eg-

Następnie byl przeklad rosyjski. W la-

Pielgrzymka do Jasnej Góry

zaminów wstępnych. Ale wlaśnie wtedy

jadący z naprzeciwka wjeżdża w wagon,

tach 1910-1912 powieść w tym języku pod

Staś odkryl dla siebie literaturę korzysta-

Wydawca tygodnika ,,Prawda" Alek-

którym jechali. Zginęlo wtedy pięć osób,

tytulem ,,Мужики" (czyt.: mużyki) opubli-

jąc z bogatej biblioteki plebańskiej. Zacząl

sander Świętochowski zaproponowal

w tym siostra Jana Gadomskiego, okolo 30

kowal rosyjski poeta i tlumacz polskiego

mu napisanie reportażu z pielgrzymki do

zostalo rannych. Reymont zostal przewie-

również pasjonować się malarstwem.

pochodzenia Wladyslaw Felicjan Choda-

ziony do szpitala na warszawskiej Pradze.

Żeby pomóc synowi zapewnić sobie

Jasnej Góry. Odbywala się w stulecie in-

siewicz. Obecne, nadal aktualne w Rosji

Mial dwa zlamane żebra, ale podane zosta-

stabilność finansową, rodzice wyslali go

surekcji kościuszkowskiej, w 1894 roku,

tlumaczenie wykonala w 1954 roku tlu-

OSTATNI UTWÓR REYMONTA

lo, że 12. Przeżyl bardzo glęboki wstrząs.

do Warszawskiej Szkoly Niedzielno-Rze-

ale w nietypowym okresie ­ w maju. Na

maczka Maria Abkina.

grudnia 1908 roku. W formie książkowej

mieślniczej, gdzie ten w latach 1880-1884

pielgrzymce Reymont przeżyl glęboki

Przerywa pisanie ,,Chlopów".

Dopiero tlumaczenie na język niemiec-

utwór ukazywal się partiami ­ pierwsze

uczyl się zawodu krawieckiego. Na koniec

wstrząs moralny. Na początku pisze, że

Wróci do nich po malżeństwie z Aure-

ki Jana Pawla Kaczkowskiego, polskiego

dwa tomy zostaly wydane w 1904 roku,

nauki podobno doskonale uszyl frak i zo-

lią Szablowską, która opiekowala się nim

krytyka, tlumacza i dyplomaty, piszącego

jest wyobcowany, że patrzy na gromadę

tom trzeci ­ w 1906, natomiast czwarty ­

po wypadku. Byla mężatką, ale otrzymala

stal czeladnikiem. Wówczas podejmuje też

chlopską jakby z zewnątrz, obserwuje.

pod pseudonimem Jean Paul d'Ardenschah,

w 1909 roku.

pierwsze próby pisarskie.

Następnie ta gromada go wchlania, on

rozwód. Pobrali się w 1902 roku, ślub za-

otworzylo ,,Chlopom" drogę do czytelnika

stopniowo ulega nastrojowi i ten nastrój

warli w kościele Karmelitów w Krakowie,

W tym czasie wybucha rewolucja 1905

zachodnioeuropejskiego.

Jednak nie potrafil dlugo pracować

gdzie Reymont kontynuowal leczenie.

roku. W ,,Tygodniku Ilustrowanym" Rey-

w końcu zamienia się w doświadczenie

I wreszcie rzecz najbardziej niesa-

w wyuczonym zawodzie. Jako osiemna-

Jednym z uczestników tej uroczystości byl

mont publikuje ,,Kartki z notatnika", które

glębokiej wiary. Ten reportaż pokazuje,

mowita ­ prawdziwy zwrot nastąpil po

stolatek przylączyl się do wędrownej

potem wyjdą jednym tomem ,,Z konsty-

Henryk Sienkiewicz. Przedsiębiorczość

że pomimo wszystkich pokus, Reymont

wybuchu pierwszej wojny światowej.

trupy aktorskiej, która na swojej trasie

tucyjnych dni". Rewolucja 1905 roku oraz

byl czlowiekiem glębokiej wiary. I tu

żony i dbanie o różne sprawy życiowe

Sztab generalny armii niemieckiej uznal,

zahaczyla też o Lwów. Wędrowne teatry

pojawiają się już opisy przyrody, które

sprawila, że wreszcie mógl tylko pisać.

męczeństwo unitów wywrą na nim ogrom-

że powieść Reymonta może stanowić

nie daly mu stabilizacji, ani sukcesu, więc

W tym czasie udalo się uzyskać od Kolei

ne wrażenie. Od tego momentu jego pisar-

później w pelni zaistnieją w ,,Chlopach".

znakomite wprowadzenie wiedzy o pol-

byl to dla mlodego czlowieka okres niedo-

Warszawsko-Wiedeńskiej bardzo wysokie

stwo zaczyna się przesuwać z kwestii spo-

skiej wsi, o polskich chlopach i nakazal

statku i rozczarowań. Chociaż do końca

Czas na wielkie powieści

lecznych na kwestie narodowe.

odszkodowanie. Prawnicy wywalczyli 38

czlonkom komendantury administrującej

życia ta milość do teatru zostala. Swe ów-

Po pielgrzymce zaczyna się czas wiel-

500 rubli, co pozwolilo mu z żoną wyru-

polskimi terenami obowiązkową lekturę

czesne przeżycia opisze później, w wyda-

Droga do Literackiej Nagrody

kich powieści. Pisze je jedna po drugiej.

szyć w podróż. Już wcześniej byl w Paryżu,

utworu. Powieśc ,,Chlopi" w tlumaczeniu

nej w 1896 roku powieści ,,Komediantka"

Nobla

gdzie poznal Stefana Żeromskiego i Zeno-

Pierwsza ,,Komediantka" (1896), następ-

niemieckim trafila również do obozów

i w 1899 roku w noweli ,,Lili".

na Przesmyckiego, któremu zadedykowal

jenieckich, gdzie ją przeczytal przebywa-

nie ,,Fermenty" (1897), ,,Ziemia Obiecana"

Po raz pierwszy kandydaturę Reymon-

Przez niemal pięć lat, w 1888­1893

,,Chlopów". Wyjeżdża do Bretanii, gdzie po-

(1899). W tej powieści Lódź ukazuje jako

ta do Nagrody Nobla wysunięto już w 1918

jący wówczas w niewoli profesor języka

pracowal na Kolei Warszawsko-Wiedeń-

przerażającą metropolię, wspólczesny Ba-

wstaje większa część powieści.

roku. Ale droga ,,Chlopów" do zachod-

i literatury francuskiej w Chicago Franck

skiej, m.in. na stacjach w Rogowie i Lip-

bilon, miasto fabryk, miasto kontrastów

Reymontowi nie podobalo się to co

nioeuropejskiego czytelnika nie byla ani

Louis Schoell, mocno okaleczony w bitwie

cach ­ później wlaśnie w tej miejscowości

napisal przed wypadkiem, dlatego pierw-

spolecznych i walki klas. I z drugiej stro-

szybka, ani latwa.

pod Verdun. To on przetlumaczyl powieść

umieści akcję ,,Chlopów".

sze tomy splonęly w ogniu. Zaczyna od

na język francuski.

ny Kurów ­ dwór polożony na wsi, świat,

W 1909 roku, kiedy się ukazala ca-

Przez niecale trzy lata, w 1891­1894

nowa. Powieść ukazywala się drukiem

który odchodzi, skazany na zagladę. Przy

lość ,,Chlopów", otrzymal nagrodę ,,za

Szwedzki badacz, historyk literatu-

mieszkal w Krosnowej. Tam zacząl pisać,

calej swojej drapieżności jest to powieść

w odcinkach na lamach ,,Tygodnika Ilu-

najlepszą powieść ostatnich pięciu lat"

ry i krytyk literacki, profesor Akademii

powstalo pierwsze, oznaczone datą 16 lu-

glęboko religijna.

strowanego" od 18 stycznia 1902 do 26

imienia Franciszka Salezego Lewentala,

Szwedzkiej, czlonek jury komisji przyzna-

tego 1891, opowiadanie Reymonta ,,Pra-

jącej Nagrodę Nobla Fredrik Böök przed-

bardzo zaslużonego wydawcy, w tym ilu-

cy!". W międzyczasie wyrusza w świat.

stawil przedstawioną do nagrody powieść

strowanego tygodnika ,,Klosy" i księgarza

Poznaje niejakiego ,,adepta wiedzy ta-

Wladyslawa Reymonta ,,Chlopi" w tych

warszawskiego.

jemnej" Pusznowa i z nim postanawia

Ale żeby powieść dotarla do szerszego

slowach:

jechać do Europy, gdzie na seansach spi-

kola czytelników, trzeba bylo ją przetlu-

,,Powieść Reymonta o polskim chlopie,

rytystycznych występuje w roli medium.

podobnie jak jego ,,Ziemia Obiecana", ma za

maczyć. Pierwsze tlumaczenie na język

O tym napisze w 1911 r. w powieści ,,Wam-

bohatera kolektywne pojęcie. Wieś Lipce

francuski wykonala Marie Anne de Bovet.

pir" i w jeszcze kilku tekstach. Wówczas

jest tu tak samo glówną postacią akcji,

W polowie 1911 roku w trzech kolejnych

też postanawia wstąpić do zakonu pau-

numerach czasopisma ,,La Revue de Paris"

jak miasto Lódź w poprzednim romansie.

linów na Jasnej Górze. Do nowicjatu nie

ukazala się licząca ponad dwieście stron

(...) Reymont umial przetopić technikę

zostal przyjęty. Ostatecznie opuszcza

druku przeróbka dwóch pierwszych to-

naturalizmu we wlaściwy sobie, niezmier-

Krosnową na dobre i przenosi się do

nie oryginalny sposób. Zola nigdy prawie

mów pod tytulem ,,La Terre et la femme",

Warszawy.

czyli ,,Ziemia i kobieta". Tlumaczenie bylo

nie osiąga epicznego rozmachu, tymcza-

Mieszkal kątem w pokoju czteroosobo-

sem ,,Chlopi" Reymonta wykazują taką

nieudane i nie wzbudzilo zainteresowania.

wym, glodowal, calymi dniami wlóczyl się

wznioslość w konturach, takie bogactwo

Niektórzy nawet mniemali, że Reymont

po ulicach, bywal w różnego rodzaju nie-

skopiowal wątek od ,,La Terre" (Ziemia)

w perspektywie i tak majestatyczny spo-

zbyt chwalebnych miejscach. Ale bywal

UROCZYSTY WJAZD WLADYSLAWA REYMONTA DO WIERZCHOSLAWIC,

kój w rytmie opowiadania, że raz po raz

Émile'a Zoli. Trudności byly również w od-

też w teatrze, kawiarniach i redakcjach.

SIERPIEŃ 1925

zmuszają nas do porównania z epopejami

czytaniu tej powieści.

Ukazują się kolejne jego utwory ­ ,,Wigilia