19

nr 22 (482) 28.11.­17.12.2025

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Podczas pierwszej wojny światowej

Homera. (...) Stary kmieć Boryna wlada au-

Reymont udzielal się w Centralnym Ko-

tokratycznie w swojej zagrodzie, a wszyscy

mitecie Obywatelskim, Warszawskiej Ka-

mieszkańcy wsi patrzą nań z szacunkiem:

sie Przezorności i Pomocy dla Literatów

jest on niejako przywódcą ludu, tak jak on-

i Dziennikarzy. Wydal wtedy kilka utworów

giś achajscy książęta. Lipce mają swoje ze-

traktujących o niedoli i wyzysku chlopa.

brania gminne, swoje spory o ,,następstwo

Po zakończeniu wojny Reymont jako

tronu", swoje wyprawy wojenne, swoich

delegat Ministerstwa Spraw Zewnętrz-

bohaterów, tak jak owe greckie państew-

nych wyjechal do Berna, Paryża i Sta-

ka... Piękna Helena, zarzewie wojny i znisz-

nów Zjednoczonych, gdzie spotykal się

czenia, źródlo fatalnych katastrof, zwie się

z Polonią.

w powieści Reymonta ­ Jagusią; jest ona

23 października 2025 r. Fundacja Ko-

równie nęcącą, wiarolomną, a przecież

ściuszkowska w Nowym Jorku przekazala

przez wszystkich pożądaną, jak spartańska

Bibliotece Narodowej w Warszawie rękopis

królowa. Szczytowy punkt romansu ­ to

Wladyslaw Reymonta, pochodzący ze spu-

bójka w lesie, gdy chlopi zlączeni w groma-

ścizny zalożyciela Fundacji Stefana Piotra

dę uderzają na robotników wycinających

Mierzwy. Jest to notes podróżny zapisany

drzewa z rozkazu dziedzica. Mistrzowski

równym, charakterystycznym pismem

doprawdy epizod. Skoro się czyta o zastę-

Reymonta. Tekst stanowil zapewne kanwę

pach chlopów, szykujących się do boju, to

wystąpień publicznych pisarza. Dzielo za-

mimo woli przychodzi na myśl ,,Katalog

tytulowane ,,Ze strasznych lat 1914­1918.

okrętów" w Iliadzie. Możnaby sądzić, że

Wspomnienia" kończy się slowami: ,,Kto

Reymont świadomie nadal epopei polskiej

Polsce pomaga ­ sobie pomaga i wlasną

znamiona homeryckiego poematu. (...)

wolność i szczęście buduje".

Dzielo zbudowane jest cale na podstawie

Po powrocie z Ameryki Reymont nabyl

bezpośrednich spostrzeżeń, pelne soczy-

niewielką posiadlość ziemską ­ wieś Ko-

stego i śmialego realizmu: jest w pelni

POGRZEB WLADYSLAWA REYMONTA. NA PLACU ZAMKOWYM PRZEMAWIA MINISTER STANISLAW

laczkowo pod Wrześnią w Wielkopolsce.

nowoczesne jako wyraz bezwzględnego

GRABSKI, 9 GRUDNIA 1025 R.

Jednak nie szlo mu zarządzanie majątkiem

naturalistycznego kierunku. Sentymental-

ziemskim, przede wszystkim ze względu

nych upiększeń nie masz w tej powieści.

na stale pogarszający się stan zdrowia.

epos prozą o życiu polskiej wsi pelen uni-

Z nadzwyczajną energią przeprowadzono

,,W ciężko doświadczonej, zdradzo-

kontury wsi polskiej za rosyjskich rządów

Leczyl się w Nicei. Ale choroba powrócila.

wersalizmu i plastycznego obrazowania.

w niej opis z perspektywy chlopa polskie-

nej i zapracowanej żonie Antka, Hance,

w Królestwie Polskiem (...) W epopei Rey-

Jego ostatnim dzielem byl wydany przez

W imieniu Wladyslawa Stanislawa

go, czego, rzecz prosta, mógl dokonać tyl-

stworzyl Reymont postać kobiecą, sym-

monta poezja rzucila luk tęczy ponad malą,

Gebethnera i Wolffa w 1924 r. ,,Bunt" ­ polą-

Reymonta Literacką Nagrodę Nobla ode-

ko artysta, który sam wyrósl i wychowal

bolizującą najsilniejsze i najlepsze zalety

brudną, ubogą wsią na polskich obszarach..."

czenie baśni i antyutopii, w której opowiada

bral polski posel i przedstawiciel dyplo-

się wśród chlopów... ­ Chlopi ci żyją inten-

ludu. Nie jest Hanka otoczona aureolą

(Cytaty z: ,,Obraz wspólczesnej literatury

historię krwawego buntu zwierząt przeciw-

matyczny w Szwecji Alfred Wysocki. Sam

sywnie, kochają i nienawidzą... Gromada

świętej, nie ma też do świętości prawa, ale

polskiej 1884-1933", opr. Kazimierz Czachow-

ko wladzy czlowieka. Ostatni raz publicznie

pisarz nie mógl przyjechać osobiście z po-

chlopska wrze i kipi, porwana w wir usta-

jest wielka duchem i wolą" ­ co też wtedy

ski, Państwowe Wydawnictwo Książek

wystąpil 15 sierpnia 1925 roku w Wierzcho-

wodu postępującej choroby.

wicznego ruchu i napięcia... Jak tu nie po-

Szwed Fredrik Böök zauważyl.

Szkolnych (przy ul. Kurkowej 21 ­ gmach

wicach, gdzie Wincenty Witos zorganizowal

dziwiać żywotności i nieslychanej energii,

I jeszcze podsumowanie: ,,Skoro w końcu

dawnej Biblioteki Poturzyckiej Dzieduszyc-

Ostatnie lata

uroczystość będącą wyrazem holdu polskiej

tkwiących w tej rasie!.. Świat ten wolny jest

odkladamy książkę na bok, wiemy, że zdo-

kich ­ aut.),.Lwów 1934, s. 217-219).

W latach 1913­18 Reymont pracowal

wsi dla jej największego epika.

od szarzyzny i monotonii... Dzialają w nim

byliśmy to, co tylko wielki poeta dać może:

W listopadzie 1924 roku wlaśnie za

nad wielką trylogią historyczną o insurek-

Wladyslaw Stanislaw Reymont zmarl

ludzie namiętni, gorący, często dzicy i twar-

wgląd w prawdziwe życie ludu. Ancien re-

,,Chlopów" nagroda zostaje Reymontowi

cji kościuszkowskiej ,,Rok 1794" ­ ,,Ostatni

5 grudnia 1925 roku. Pochowany zostal

dzi, prawie zawsze zawistni. Ale znaleźć

gime Polski z calem swem zamilowaniem

przyznana. Obok niego kandydowali To-

Sejm Rzeczypospolitej", ,,Nil desperandum"

w Alei Zaslużonych na cmentarzu Powąz-

można w ich charakterze także niejeden

zabaw, z idylliczną zamożnością, sangwi-

masz Mann, Maksym Gorki, Sigrid Undset

oraz ,,Insurekcja". Podobno sam autor uwa-

kowskim w Warszawie. Serce pisarza zo-

rys szlachetny i rycerski, jakąś wznioslość

nicznym i namiętnym patrjotyzmem, utrwa-

i Stefan Żeromski. Czterotomową powieść

żal tę powieść za najbardziej wartościową

stalo wmurowane w filarze kościola pw.

podziwu godną, nieraz hart duszy bohater-

lil Mickiewicz na wieki w Panu Tadeuszu.

pod tytulem ,,Chlopi" przez Akademię

w swojej twórczości.

św. Krzyża.

ski. (...)".

,,Chlopi" Reymonta wyrzeźbily na stale

Szwedzką uznana zostala za prawdziwy

Galeria wybitnych lwowskich szachistów (cz. 3)

Aleksander Wagner ­ twórca polskiej obrony

Polski prawnik,

pozycji końcowej istnieje duża zgodność

dziennikarz,

badacza. Pisali o tym m.in. Samuel Band-

z zamilowania mistrz

kie ­ wspólzawodnik Joachima Lelewela

w historii prawa i gry szachowej, Maurycy

gry szachowej. Silny

Dzieduszycki i arcymistrz Jurij Awerbach.

gracz klubowy, jeden

Niektórzy w poemacie dostrzegali zaszy-

z najlepszych szachistów

frowaną myśl polityczną. Pod postacią

Galicji końca XIX wieku.

króla poeta mial jakoby przedstawić Zyg-

munta Augusta, królewną Anną mialaby

być siostra króla Anna Jagiellonka; Fiedo-

LARYSA PLACHOTNA

SZACHISTA POLSKI. REDAGUJE

rem ­ królewicz duński Magnus, Borzujem

OLEKSANDR PROKHOROV

DZIENNIK ,,ILUSTRACJA

­ car moskiewski, Iwan Groźny.

ALEXANDER WAGNER

POLSKA"(KRAKÓW 1901-

W krakowskim czasopiśmie ,,Ilustracja

Uczestniczyl w mistrzostwach po-

1904), GAZETY WIECZORNEJ

Polska" redaktor Wagner poinformowal

wstalego w 1894 roku Lwowskiego Klubu

publikuje analizę wynalezionego gambitu

(LWÓW), A TAKŻE WYDANIA

czytelników o odkryciu genialnego sza-

Szachistów: 1895 r. ­ czwarte miejsce i w r.

szwajcarskiego.

,,WĘDROWIEC"(1902) I ,,KLOSY"(1907)

chowego dziecka:

1896 ­ szóste miejsce, w których wygral

Redaguje dziennik ,,Ilustracja Pol-

,,Najciekawszym zjawiskiem w rzę-

Dawno, dawno temu żyla piękna duń-

u wybitnego gracza Ignacego hr. Popiela,

ska"(Kraków 1901­1904), Gazety Wieczor-

ska królewna, Anna. Mlodzi chlopcy z ca-

dzie cudownych dzieci jest obecnie synek

który niebawem z powodzeniem grywal

nej (Lwów), a także wydania ,,Wędrowiec"

aptekarza stanislawowskiego p. Falka,

lej Europy przybyli, by prosić ojca króla

na wielkich turniejach międzynarodowych

(1902) i ,,Klosy" (1907).

5-cioletni szachista Dolo Falk, którego

Tarsesa, aby ją poślubić. Ostatecznie pozo-

w zachodniej Europie.

Aleksander Wagner wprowadzil do

Znany przedstawiciel ,,Lwowskiej

portret w numerze bieżącym przynosimy.

Po zakończeniu studiów prawniczych

Szkoly Problemistów" (powstal w 1927

stali dwaj najwytrwalsi kandydaci: Fiedor

praktyki trzy nowe debiuty szachowe:

Urodzony 17 stycznia 1898, a więc, będący

roku) Marian Wróbel na stronie 55 książ-

i Borzuj. Tak bardzo jej pragnęli, że byli

na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwo-

obronę polską (1. d4 b5), gambit szwajcar-

gotowi walczyć o jej rękę. Jednak, mądry

w wieku, w którym inne dzieci zaledwie

wie pojąl pracę najpierw w administracji

ki 100 lat polskiej kompozycji szacho-

ski (1.f4 f5 2. e4) i gambit lwowski (1.Sf3

król, aby nie doprowadzić do krwawego

figury rozpoznawać mogą, jest maleńki

wej z roku 1956 podaje: ,,W 1888 roku

kolejowej we Lwowie, później w Chodo-

d5 2.e4 ). Skromny i patriotyczny, celowo

strategik dokladnie obeznany z wszyst-

pojedynku, pokazal im szachownicę.

rowie. Następnie przeniósl się na stale do

unikal związania pewnego otwarcia sza-

Wagner debiutuje w kompozycji czte-

kimi prawidlami gry szachowej, okazując

W lipcu 1912 roku w pierwszym nume-

Stanislawowa.

chowego ze swoim imieniem.

rochodówką". Gral w lokalnych oraz mię-

przy niej zdumiewający dar kombinacyjny.

dzynarodowych turniejach szachowych

rze ,,Szachisty Polskiego" redakcja oglosi-

Znany również jako teoretyk gry sza-

Uczestniczyl w turniejach korespon-

Mieliśmy sposobność malca wyegzamino-

la konkurs na odtworzenie partii Borzuja

chowej oraz redaktor kilku kącików sza-

dencyjnych o mistrzostwo Polski, na

korespondencyjnych.

i Fiedora. Plan konkursu nie byl wielki

wać i w grze praktycznej wypróbować,

chowych. Autor artykulu ,,Das Schach-

Jan Kochanowski ok. roku 1564 napi-

przyklad w I grupie lat 1934/1935, wpla-

a rezultat przyszedl nasze oczekiwania.

sal oryginalne dzielo pt. ,,Szachy", w któ-

­ nadeslano tylko jedną pracę od Wandy

spielen in Polen", napisanym dla wydania

cając na książeczkę wkladkową Polskiego

Dziecko oryentuje się nader szybko i oce-

Reger-Nielskiej. Później okazalo się, że

,,Osterreichische", dotyczącym życia sza-

Związku Szachistów Korespondencyjnych

rym przedstawil w 602 wierszach historię

pod tym pseudonimem ukrywal się autor

nia sytuacyę, jak rutynowany szachista!"

chowego w Polsce.

zmagań dwóch książąt Borzuja i Fiedora

10 zlotych. Szachy korespondencyjne ­ to

Aleksander Wagner zmarl podczas

o rękę duńskiej księżniczki Anny.

pracy, którym byl Aleksander Wagner,

Redaktor czasopisma ,,Szachista Pol-

odmiana gry, w której szachiści przesylają

Drugiej Wojny Światowej w dotąd niezna-

popularyzator gry szachowej w okresie

ski" (Kraków 1912­1914), gdzie prowadzil

Jest to pierwszy polski utwór literacki,

sobie posunięcia za pośrednictwem pocz-

zaborów. Ciekawe jest też to, że co do

nych okolicznościach.

nie tylko dzial problemów, lecz także

calkowicie poświęcony grze szachowej.

ty, internetu itp.