22

nr 22 (482) 28.11.­17.12.2025

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

General broni Tadeusz Rozwadowski ­ wybitny dowódca wojskowy,

patriota, obrońca Ojczyzny (cz. 1)

97 lat temu,

generala. Sytuacja wyglądala bardzo

centralne gremialnie ignorowaly pogrzeb

18 października 1928

skomplikowaną. Zmarly general byl po-

zaslużonego dla Ojczyzny generala. W or-

pularny wśród mieszkańców Warszawy

szaku prowadzono także konia generala,

roku zmarl w Warszawie

i zwlaszcza Lwowa, wśród kombatantów

okrytego kirem. Od bramy Cmentarza Ly-

general broni Tadeusz

wojskowych i, co najważniejsze, w wojsku.

czakowskiego trumnę ze zwlokami gene-

Rozwadowski, legendarny

Wladze sanacyjne baly się możliwych roz-

rala Tadeusza Rozwadowskiego do grobu

polski dowódca wojskowy,

ruchów w stolicy, dlatego postanowiono,

na Cmentarzu Orląt na swoich barkach

zwycięzca bolszewików

że wszystkie honory wojskowe i wszyst-

ponieśli generalowie: Stanislaw Haller,

w 1920 roku w bitwie

kie uroczystości pogrzebowe odbędą się

Roman Żaba, hr. Robert Lamezan-Salins,

we Lwowie. W Warszawie zaś 19 paździer-

Walery Maryański, Franciszek Meraviglia-

Warszawskiej, organizator

nika odprawiono bez rozglosu tylko Mszę

-Crivelli oraz Filip Siarkiewicz. Wszyscy

i pierwszy szef Sztabu

żalobną w kościele św. Barbary na Koszy-

zostali zwolnieni z wojska po zamachu

Generalnego Wojska

kach i pociągiem przewieziono zwloki ge-

majowym. Nie bylo żadnego generala

Polskiego. Byl wybitną

nerala do Lwowa.

w slużbie czynnej. Na Cmentarzu Orląt po

postacią wśród generalicji

Lwowski dziennik ,,Wiek Nowy" tak

odprawionych egzekwiach nad grobem ge-

polskiej, utalentowanym

wyjaśnil szczególy uroczystości żalobnych

nerala przemawial ks. pplk. Józef Panaś,

wojskowym, który

w Warszawie: ,,Wczoraj (19 października)

kapelan i dziekan II Brygady Legionów,

GENERAL TADEUSZ ROZWADOWSKI

NEKROLOG GENERALA TADEUSZA

o godzinie 10 rano w kościele św. Barbary

zacięty przeciwnik reżymu sanacyjnego,

,,urodzil się dla munduru".

ROZWADOWSKIEGO

na Koszykach odbylo się nabożeństwo ża-

polskiego, byl świątynią polskiego rycer-

który 17 maja 1926 roku otwarcie wyrazil

lobne za spokój duszy śp. generala broni

stwa, kościolem wojskowym, w którym

Franciszkowie Rozwadowscy, pulkownik

swój protest wobec zamachu majowego

JURIJ SMIRNOW

Tadeusza Jordana Rozwadowskiego. Na

zostaly zawieszone nieprzyjacielskie cho-

Adam Rozwadowski, Wladyslawowie

w obecności generalicji polskiej, obecnej

Gorący polski patriota, pochodzil ze

nabożeństwie obecni byli przedstawi-

rągwie i trofea wojenne. Wlaśnie w tym

i Wincentowie Rozwadowscy, Jadwiga hr.,

na mszy w intencji ofiar walk majowych

szlacheckiej rodziny galicyjskiej (urodzil

ciele Ministerstwa Spraw Wojskowych,

kościele wojsko rycerskie obralo wodzem

ppulkownik hr. Tadeusz Komorowski (póź-

w Warszawie. Wtedy ksiądz legionista

się w miejscowości Babinie niedaleko Ka-

komendy miasta, rozmaitych instytucji

slynnego Jeremiego Wiśniowieckiego.

niejszy slynny general ,,Bór" dowódca AK),

nazwal zamach majowy zbrodnią i zrzucil

lusza na Ziemi Stanislawowskiej) o wielo-

i stowarzyszeń spolecznych i t.d. Dziś (20

Jak donosila prasa lwowska, od rana

ppulkownik Jan Wladyslaw Rozwadow-

przyznane mu przez Pilsudskiego ordery.

wiekowych tradycjach wojskowych. Otóż

października) o godzinie 11.30 odbędzie się

w dniu pogrzebu generala Tadeusza Rozwa-

ski, dyrektor Antoni Rozwadowski z żoną

18 sierpnia 1926 roku zostal zwolniony ze

od mlodych lat poświęcil się karierze woj-

eksportacja zwlok zmarlego. Kondukt ża-

dowskiego olbrzymie tlumy mieszkańców

i córkami, Jerzy Rozwadowski, ks. Zdzislaw

wszystkich stanowisk w wojsku i przenie-

skowej, najpierw w armii austrowęgier-

lobny wyruszy na glówny dworzec kolejo-

Lwowa zebraly się na przestrzeni od kościo-

Obertyński, Józef Obertyński, Zofia Smo-

siony w stan spoczynku. Kapelan Związ-

skiej, zaś od pierwszego dnia powstania

wy, skąd dziś wieczorem zwloki przewie-

la aż po Cmentarz Lyczakowski, aby oddać

leńska z córką, Wojciechowie Komorniccy,

ku Hallerczyków. (W 1940 roku ks. Józef

Wojska Polskiego w jego szeregach.

zione będą do Lwowa i przybędą tam jutro.

ostatnią poslugę śp. generalowi. Przy asy-

Wiktorowa Rozwadowska z córką, Zofia

Panaś zostal aresztowany i torturowany

Jednak ostatnie dwa lata życia gene-

Honory wojskowe, należne zmarlemu, jako

ście licznego kleru z biskupem sufraganem

Grocholska i Edward Rozwadowski". Dalej

przez NKWD we Lwowie. (Zginąl tragicznie

rala byly dla niego bardzo ciężkie i kry-

generalowi broni, oddane zostaną dopiero

Franciszkiem Lisowskim na czele, zwloki

w kondukcie żalobnym szli oficjalni przed-

­ wyskoczyl z okna drugiego piętra więzie-

tyczne dla jego zdrowia. Po przewrocie

we Lwowie. Istnieje bowiem w tym wzglę-

generala przeniesiono z krypty do kościo-

stawiciele wladz wojskowych i cywilnych

nia na Pelczyńskiej). Z kolei przemawiali

majowym 1926 roku zostal aresztowany,

dzie przepis jeszcze z czasów gdy ministrem

la, gdzie zlożono na katafalku ustawionym

Lwowa, mianowicie general Mieczyslaw

byly wiceprezydent miasta Lwowa dr Le-

więziony przez rok bez aktu oskarżenia,

Spraw Wojskowych byl general Sikorski, że

przed glównym oltarzem. Po Mszy świętej

Norwid-Neugebauer, szef Inspektoratu

onard Stahl, imieniem Tymczasowego Rzą-

dymisjonowany z wojska. I to dlatego, że

przy transportach zwlok generalów z jed-

żalobnej ks. arcybiskup Boleslaw Twardow-

Armii we Lwowie, general Boleslaw Po-

du Polskiego we Lwowie z listopada 1918

zachowal wierność legalnemu, demokra-

nego garnizonu do drugiego, honory woj-

ski, ks. arcybiskup Józef Teodorowicz, infu-

powicz, dowódca Okręgu Korpusu nr VI,

roku i byly premier RP hrabia Aleksander

tycznie wybranemu prezydentowi i rządo-

skowe mogą być oddane tylko w jednym

laci ks. Zajchowski i ks. Czajkowski, oraz

komisarz rządowy miasta Lwowa profesor

Skrzyński. W czasie tym trzy wojskowe

wi. Byly też glębsze powody dla których

z garnizonów. Zgodnie z tym gabinet Mini-

ks.-general Bogucki odprawili egzekwie

Otto Nadolski, rektor Uniwersytetu Jana

aeroplany krążyly nad Cmentarzem Orląt.

Marszalek Józef Pilsudzki osobiście nie

stra Spraw Wojskowych wyslal wczoraj do

żalobne, poczem podoficerowie 6. pulku

Kazimierza profesor Leon hr. Piniński (daw-

Wojsko oddalo zwlokom generala broni

lubil generala Rozwadowskiego. Między

dowódcy OK Lwów polecenie, aby pogrzeb

artylerii ciężkiej wynieśli trumnę z kościola

ny Namiestnik Galicji), wojewoda lwowski

Tadeusza Rozwadowskiego ostatnie ho-

innymi chodzilo o laury zwycięzcy i do-

śp. generala Rozwadowskiego odbyl się we

i przy dźwiękach marsza żalobnego, grane-

Wojciech Agenor Goluchowski, naczelni-

nory i na tym zakończono obrzęd pogrze-

wódcy bitwy Warszawskiej.

Lwowie z należnymi honorami wojskowymi

go przez orkiestrę 19. pulku piechoty, zloży-

cy wladz rządowych, delegacje pulków,

bowy. Wladze zrobily wszystko możliwe,

Po zamachu majowym general Roz-

ze względu na stanowisko generala broni,

li na lawecie armatniej.

instytucji, związków i stowarzyszeń oraz

aby nie dopuścić do pożegnania dalszych

wadowski wraz z generalami Zagórskim

jakie zmarly piastowal i na zaslugi jego jako

Z pod murów kościola oo. bernardy-

wszelkich organizacji kombatanckich Lwo-

mówców i zapobiec możliwym rozruchom

i Jaźwińskim zostal internowany, a na-

obrońcy Lwowa i Kresów Wschodnich".

nów kondukt żalobny ruszyl na Cmentarz

wa, Sokolu, Związku Legionistów, Związku

i haslom antyrządowym wśród licznej pu-

stępnie 26 maja osadzony w wojskowym

Z tego tekstu dokladnie widać, że wladze

Lyczakowski ulicami Pańską, Kochanow-

oficerów rezerwy, korporację akademickie

bliczności. Wedlug wspomnień obecnych,

więzieniu śledczym w Wilnie. Zostal

chcialy jak najszybciej pozbyć się problemu

skiego i św. Piotra. Lwowski ,,Wiek Nowy"

M.S.O., Strzelnica miejska, Hallerczycy,

,,...na cmentarzu również przedstawicie-

aresztowany również byly minister ge-

oddania honorów wojskowych i pożegna-

w swojej relacji nakreślil ogrom i atmosferę

kolejarze z orkiestrą, skauci, straż ognio-

le wladzy (policji? Dwójki?) krzątali się

neral Juliusz Malczewski. Spoleczeństwo

nia generala w stolicy. Prasa warszawska

tego pożegnania przez Lwów wybitnego

wa, Stowarzyszenia ,,Gwiazda" i ,,Skala".

pilnie, oglaszając, że do grobu ma dostęp

polskie bylo zszokowane utrzymaniem

donosila, że kościól byl wypelniony liczną

generala. Jednak nie wszystkie gazety byly

Wszyscy zwrócili uwagę, że nie bylo żad-

tylko rodzina". W czasie pogrzebu doszlo

w więzieniu tak zaslużonych dla Ojczy-

publicznością, między innymi zauważono

tak otwarte na wyświetlenie tego wyda-

nego przedstawiciela wladz państwowych

też do bulwersujących incydentów, n.p.

zny generalów. Dochodzilo do licznych

księdza arcybiskupa Józefa Teodorowicza,

rzenia. Na przyklad ,,Gazeta Lwowska"

z Warszawy, ani szefa sztabu generalnego,

zabroniono wygloszenie mowy prezesowi

interwencji w ich obronie przez organi-

metropolitę ormiańskokatolickiego lwow-

zamieścila tylko krótkie i suche sprawoz-

ani ministra Spraw Wojskowych, ani przed-

Związku Obrońców Lwowa dr. Antoniemu

zacje spoleczne, kombatanckie, kobie-

skiego, księdza Stanislawa Galla, biskupa

danie. Otóż cytujemy ,,Wiek Nowy": ,,Z pod

stawiciela Inspektoratu Armii, czyli wladze

Nowak-Przygodzkiemu.

ce. Zwlaszcza we Lwowie, gdzie general

polowego Wojska Polskiego i szereg osobi-

murów kościola pod dowództwem majo-

Rozwadowski mial duże poszanowanie

stości z różnych kól stolicy. Ze sfer wojsko-

ra Garniewicza ruszyl kondukt żalobny.

i popularność. Jak pisze Mariusz Patelski,

wych obecni byli szef sztabu generalnego

Wzdluż calej drogi na chodnikach ustawily

profesor Uniwersytetu Opolskiego ­ ,,spra-

Tadeusz Piskor wraz z generalami Kwa-

się niezliczone tlumy mieszkańców, które

wa generalów stawala się sprawą sumie-

śniewskim, Kutrzebą oraz inspektorami

zalegly także caly Cmentarz Lyczakowski.

nia polskiego". Więzienie w Wilnie general

armii Romerem i Rybakiem.

Na czele pochodu jechal szwadron 14. pul-

Tadeusz Rozwadowski opuścil dopiero 18

We Lwowie general Tadeusz Rozwa-

ku Ulanów Jazlowieckich z wlasną orkie-

maja 1927 roku. Pobyt w więzieniu silnie

dowski byl bardzo popularny i uwielbiany,

strą, poczet sztandarowy ze sztandarem

odbil się na jego zdrowiu. Na temat zlego

byl jednym z symboli niepodleglości i ho-

pulkowym okrytym krepą, a dalej bateria

stanu zdrowia generala i tajemniczej cho-

noru żolnierskiego. Chowano generala 23

5. pulku artylerii polnej, dwa rydwany

roby, której diagnoza nie zostala ustalona,

października z kościola oo. bernardynów

z wieńcami, duchowieństwo, za którymi

chodzily liczne pogloski, nawet o otruciu

pw. św. Andrzeja Apostola. Byl ten kościól

trzej podoficerowie na poduszkach nieśli or-

w więzieniu. Sprawa ta nie zostala wyja-

lwowski od wieków, od czasów Stanisla-

dery i odznaczenia śp. Zmarlego. Za trumną

śniona po dzień dzisiejszy.

wa Żólkiewskiego, wielkiego hetmana

postępowala rodzina: żona Maria z hr. Ko-

Po ciężkich doświadczeniach więzienia

koronnego, owiany tradycją slawy oręża

morowskich z córką Melanią Horodyską,

w Wilnie, Tadeusz Rozwadowski wrócil do

Lwowa, gdzie kilka miesięcy przechodzil

kurs rehabilitacji w szpitalu wojskowym,

także w gronie rodziny. Pod koniec września

1928 roku general pojechal do Warszawy.

Podczas pobytu w stolicy stan jego zdrowia

gwaltownie się pogorszyl i 17 października

general zostal przewieziony do szpitala,

gdzie następnego dnia, 18 października

1928 roku w wieku 62 lat nieoczekiwanie

zmarl. Zgodnie z ostatnią wolą Tadeusza

Rozwadowskiego zostal pochowany na

Cmentarzu Obrońców Lwowa. Zabiegaly

też o to liczne organizację kombatanckie.

GRÓB GENERALA TADEUSZA ROZWADOWSKIEGO NA CMENTARZU

Przed oficjalnymi wladzami powstalo

POGRZEB TADEUSZA ROZWADOWSKIEGO

ORLĄT LWOWSKICH

pytanie organizacji pogrzebu zaslużonego