14

nr 23­24 (483­484) 19.12. 2025­15.01.2026

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Kolęda ,,Bóg się rodzi" i jej twórca Franciszek Karpiński

,,Otóż mój dom ubogi"

w palestrze lwowskiej i przygo-

towywal się do zawodu praw-

nika. Jeszcze na studiach poznal

Waclawa Rzewuskiego, poetę

16 września 2025 roku

i dramatopisarza, magnata rezy-

minęla 200. rocznica

dującego we wspanialych podl-

wowskich Podhorcach, który

śmierci Franciszka

mial istotny wplyw na jego za-

Karpińskiego. Ten wybitny

interesowania literackie. Kar-

poeta, pamiętnikarz,

piński ostatecznie porzucil ka-

dramatopisarz, tlumacz,

rierę prawniczą, a po okresie

publicysta, pedagog,

pedagogicznej dzialalności i stu-

twórca i glówny

diów w Wiedniu oraz serii po-

dróży opublikowal we Lwowie,

reprezentant nurtu

w oficynie Kazimierza Szlichty-

sentymentalnego

na ,,Zabawki wierszem i przykla-

w polskiej liryce ostatni

dy obyczajne" (1780). Lwowski

okres dlugiego, 84-letniego

tomik, który poeta zadedykowal

życia spędzil w zakupionej

Adamowi Kazimierzowi Czar-

kolo Wolkowyska wsi

toryskiemu okazal się dużym

Chorowszczyzna, gdzie

sukcesem literackim. Obejmo-

KARPIŃSKI, FRANCISZEK

wal dwadzieścia sielanek, mię-

spisal swój pamiętnik.

ZABAWKI WIERSZEM

dzy innymi ,,Laura i Filon", ,,Do

Rozgoryczony utratą przez

I PRZYKLADY OBYCZAJNE.

Justyny. Tęskność na wiosnę"

W LWOWIE: W DRUK. KAZIMIERZA

Polskę państwowości,

oraz dwadzieścia sześć wierszy

SZLICHTYNA [...], 1780

sens istnienia odnajdywal

różnorakiej treści, w tym także

w pracy dla prostego ludu.

osiedleniu się na Litwie ­ utrzy-

politycznych ,,O nieszczęściach

Byl wśród niego poważany

mywal rozlegle i żywe stosunki

Ojczyzny i rzezi humańskiej",

towarzyskie. Przede wszystkim

,,Matka syna wyprawia do obo-

i kochany.

PORTRET FRANCISZKA KARPIŃSKIEGO

byl zaś świadkiem trzech roz-

zu". Adam Mickiewicz, anali-

biorów Polski. W grudniu 1772

zując podczas wykladów pary-

JOANNA PACAN-ŚWIETLICKA

U

strzechy. Nie tylko weszly do

Polożony na cmentarzu przy

roku byl obecny we lwowskiej

skich ,,Laurę i Filona" stwierdzil:

dawnym kościele i klasztorze

kanonu polskiej literatury i po-

katedrze na ceremonii zloże-

,,Wszystko tu jest narodowe, pol-

twory liryczne Karpiń-

misjonarzy ma ksztalt wielo-

ezji, ale też zawladnęly ludową

nia przysięgi poddańczej skla-

skie: krajobraz, naszczekiwanie

skiego do wdzięcznych

wyobraźnią i zyskaly ponad-

krotnie zmniejszonej wiejskiej

danej cesarzowej Marii Teresie

psów stanowiące muzykę wie-

melodii Karola Kurpiń-

czasową popularność".

chaty. U jej szczytu jest umiesz-

przez reprezentantów ludności

czoru w każdej wsi, ten bór za-

skiego i Józefa Elsnera śpiewa-

czona tablica z plaskorzeźbą

polskiej z obszaru pierwszego

mykający widnokrąg, wszystkie

ly kolejne pokolenia. W każdym

Z Pokucia do Warszawy.

i napis ,,Otóż mój dom ubogi".

zaboru austriackiego. Nieoce-

szczególy, i te maliny, i ta ple-

kościele brzmialy strofy jego

Lwowski debiut literacki

26 września 2025 roku Sejm

niona jest jego relacja o ostatnim

cianka, wszystko to wzięte z po-

,,Pieśni nabożnych" - ,,Kiedy

Rzeczypospolitej Polskiej oddal

,,Urodzilem się w roku 1741,

sejmie upadającej Rzeczypospo-

wszedniego życia w Polsce". Te

ranne wstają zorze", ,,Bóg się

hold poecie w 200. rocznicę jego

dnia 4 octobris w ziemi halickiej,

litej, którego obrady obserwowal

walory zadecydowaly o trwa-

rodzi" w czasie Bożego Naro-

śmierci podejmując uchwalę,

powiecie kolomyjskim, we wsi

w Grodnie w 1793 roku. Wspo-

lej popularności sielanki, która

dzenia, ,,Nie zna śmierci Pan

w której zaznaczono: ,,Swoim

Holosków, z rodziców Andrzeja

mina, jak patriotyczni poslowie

śpiewana byla do sześciu aż wer-

żywota" na Wielkanoc, ,,Zróbcie

sentymentalizmem, intymno-

i Rozalii Karpińskich" ­ napisal

schowali pióra i kalamarze, by

sji melodycznych (w tym trzech

mu miejsce, Pan idzie z nieba"

ścią poezji, czulością, pryma-

syn niezamożnego szlachcica,

nie bylo możliwości podpisania

zanotowanych u Kolberga). Jed-

podczas procesji eucharystycz-

tem natury i prawdy, samotno-

administratora dóbr Potockich,

traktatu rozbiorowego. Wów-

ną z nich wykorzystal Fryderyk

nych, a w trakcie niedzielnych

ścią i umilowaniem wolności

w ,,Historii mego wieku i lu-

czas to król Stanislaw August

Chopin w ,,Fantazji A-dur na te-

nieszporów ­ psalmy w jego

Franciszek Karpiński torowal

dzi, z którymi żylem", pierwszej

Poniatowski uslużnie wyjąl

maty polskie" op. 13 na fortepian

przekladzie. ,,Poeta serca", jak

drogę postawom romantycz-

polskiej literackiej autobiogra-

z kieszeni swój podręczny oló-

i orkiestrę. Utworem tym 20-let-

go nazywano, na zawsze pozo-

nym, o czym wprost pisal Adam

fii, wzorowanej na popularnych

weczek i podal go ,,potrzebują-

ni wirtuoz i kompozytor żegnal

stal wśród prostych ludzi. Jego

Mickiewicz, który porówny-

w tamtej epoce ,,Wyznaniach"

cym"... W dobie niewoli, która

się z warszawską publicznością

grób znajduje się w nieodleglym

wal go z Goethem. Pieśni Fran-

Jana Jakuba Rousseau. Jest to

trwala jeszcze niemal wiek caly

w październiku 1830 roku, na

od Chorowszczyzny Lyskowie,

ciszka Karpińskiego trafily pod

opowieść o losach poety, w któ-

po śmierci Karpińskiego, nie

zawsze opuszczając Ojczyznę.

obecnie na terenie Bialorusi.

rej jego wlasna historia życio-

zapomniano o zaslugach poety

,,Zabawki wierszem" utoro-

wa przeplata się z wielką histo-

i roli jego twórczości w zacho-

waly Karpińskiemu, uksztal-

rią kraju. Karpiński urodzil się

waniu tożsamości narodowej.

towanemu przecież z dala od

i wyksztalcil w wolnej jeszcze

W rodzinnych pokuckich stro-

ośrodków formujących postawę,

Polsce i byl świadkiem wielu

nach uczczono go pomnikiem,

myśl i sztukę Oświecenia, drogę

ważnych wydarzeń historycz-

który stanąl w 1880 roku na

do stolecznej kariery. Czarto-

nych. Widzial pożegnalną ucztę

Rynku w Kolomyi. Monument

ryski wezwal go listownie do

w Wiedniu, jaką cesarzowa

ten, zniszczony, a następnie od-

Warszawy i zaproponowal sta-

Maria Teresa wydala na cześć

budowywany po odzyskaniu

nowisko sekretarza. Tam autor

swej córki Marii Antoniny, od-

przez Polskę niepodleglości, dziś

,,Laury i Filona" dolączyl do gro-

jeżdżającej do Francji. Bywal na

już nie istnieje.

na najznakomitszych pisarzy

przyjęciach w domach polskich

Karpiński zadebiutowal jako

i poetów i mógl także uczestni-

arystokratów epoki oświecenia,

poeta w wieku lat czterdziestu.

czyć w królewskich obiadach

a z wieloma z nich ­ Cieńskimi,

Zanim wydal pierwszy tomik

czwartkowych. W stolicy nie

Dzieduszyckimi, Czartoryski-

wierszy, po skończeniu nauk

zadomowil się jednak na stale,

mi, Radziwillami, Branickimi ­

w Stanislawowie i akademii je-

obierając życie na wsi. Azylem,

już od czasów mlodości, a więc

zuickiej we Lwowie, gdzie uzy-

w którym z czasem zdecydowal

przed opuszczeniem stron ro-

skal stopień bakalarza teolo-

się ukryć przed ludźmi i świa-

dzinnych; a także później ­ za-

gii oraz doktora filozofii i nauk

tem, stal się Kraśnik, ,,uroczy-

równo w Warszawie, jak i po

wyzwolonych,  podjąl  pracę

sko w lasach bialowieskich",

nazwane przez niego Karpinem.

,,W tym to miejscu, oddalony od

wielkiego świata, myślę koń-

czyć resztę dni moich tęsknych,

jeżeliby Polska nasza szczęśliw-

szą nie byla. Napatrzylem się

i nacierpial obludy ludzi, wsze-

dlem teraz w lasy między zwie-

rzęta i odgrodziwszy się plotem

dobrym, jestem od nich spo-

kojny, a od ludzi zlych uchronić

się sposobu nie bylo. Malo jest,

malo, moja Przyjaciólko, takich,

FRANCISZEK KARPIŃSKI, PIEŚNI NABOŻNE, SUPRAŚL 1792 (TYP. A),

którym byśmy serca naszego

POMNIK FRANCISZKA KARPIŃSKIEGO W KOLOMYI Z 1880 ROKU

W ZBIORACH INSTYTUTU BADAŃ LITERACKICH PAN