15

nr 23­24 (483­484) 19.12. 2025­15.01.2026

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

powierzyć mogli" ­ zwierzal się

samotny poeta w liście do swej

dawnej  sympatii,  Francisz-

ki Puzyniny. Echa tamtych dni,

pelnych żalu, zawodu i gorzkich

rozliczeń z przeszlością, znaj-

dziemy w utworze, wydanym

u Kazimierza i Lukasza Szlichty-

nów we Lwowie w roku 1784. Byl

to ,,Powrót z Warszawy na wieś",

jedna z najwybitniejszych auto-

biograficznych elegii polskiego

oświecenia. Jej pierwszy wers

poslużyl potem za inskrypcję na

grobie poety w Lyskowie.

,,DZIESIĘĆ PIEŚNI NABOŻNYCH Z NUTAMI" F. KARPIŃSKIEGO,

,,Pieśni nabożne" i kolęda nad

LWÓW, NAKLADEM MICHALA SLUŻEWSKIEGO, 1894

kolędami ,,Bóg się rodzi"

W 1792 roku w Supraślu kolo

występowala w różnych wa-

i fortepian", 1946). Pojawialy się

Bialegostoku ukazaly się dru-

riantach melodycznych. Jej pier-

opracowania na glos i gitarę, flet,

kiem ,,Pieśni nabożne" Kar-

wodruk nie zawieral wskazówek

skrzypce oraz inne instrumen-

pińskiego. Z opublikowanych

dotyczących melodii. Obecnie

ty. Kolęda doczekala się również

wówczas 29 pieśni i 20 psalmów,

używana melodia zostala opar-

licznych opracowań na zespo-

które poeta zaczerpnąl ze swego

ta na polonezie koronacyjnym

ly chóralne, które tworzyli tak

przekladu Psalterza, wiele śpie-

królów polskich, sięgającym

znani w swojej epoce kompozy-

wanych jest do dziś. Kancjonal

XVI wieku. Niektórzy badacze

torzy, jak Jan Gall, Stanislaw Nie-

powstal dla uczczenia pierwszej

przypuszczają, że towarzyszy-

wiadomski, Feliks Nowowiejski,

rocznicy Konstytucji Trzeciego

la ona koronacji Stefana Bato-

czy Jerzy Kolaczkowski, Pawel

maja i zostal podarowany jako

rego w 1576 roku, a z calą pew-

Lukaszewski, Jerzy Kurczewski,

imieninowy prezent dla ostat-

nością wykonywano ją podczas

Stanislaw Wiechowicz. Stawala

niego króla Polski, Stanislawa

koronacji Wladyslawa IV Wazy

się też częścią większych kom-

Augusta Poniatowskiego. Mo-

w 1632 roku. Nieco zmodyfi-

pozycji, jak w ,,Mszy Pasterskiej"

narcha w listownym podzię-

kowaną wersję tego polone-

Romana Maciejewskiego. W roz-

kowaniu zaznaczyl, iż pieśni te

za opracowal prawdopodobnie

licznych wersjach i aranżacjach,

,,stawszy się z czasem powszech-

Karol Kurpiński, kompozytor

wykonywaly ją również gwiaz-

nym glosem, będą uczyć naród

doby klasycyzmu. To wlaśnie

dy polskiej estrady XX i XXI stu-

obowiązków względem Boga i lu-

Kurpiński, kompozytor, które-

leci. A wśród nich: Irena Santor,

dzi, czystych obyczajów i milości

go droga kariery zawodowej do

Jerzy Polomski, Krzysztof Kraw-

Ojczyzny". Nie pomylil się. Pie-

Warszawy ­ podobnie jak wcze-

czyk, Eleni, Krystyna Prońko,

śni nabożne, a szczególnie ,,Pieśń

śniej w przypadku Karpińskie-

Urszula Sipińska i inni. Utrwala-

o Narodzeniu Pańskim", znana

go ­ wiodla przez Lwów, mial

li ją na nagraniach oraz wykony-

,,BÓG SIĘ RODZI" W SPISIE KOLĘD ŚPIEWANYCH W KATEDRZE

jako ,,Bóg się rodzi", staly się czę-

nadać melodii ostateczny ksztalt,

wali światowej slawy śpiewa-

LWOWSKIEJ PO II WOJNIE ŚWIATOWEJ

ścią tradycji nie tylko religijnej,

który znamy dzisiaj. Melodia

cy operowi, jak Andrzej Hiolski,

ale również niepodleglościowej

pojawia się w licznych XIX-

Krystyna  Szostek-Radkowa,

i patriotycznej. Zbiór na prze-

okresach historii: na zeslań-

rozbiorze Polski, (już wtedy ro-

-wiecznych kancjonalach i aż do

Malgorzata Walewska, Aleksan-

strzeni dwustu lat doczekal się

czych szlakach Kolymy, Syberii

dzinne Pokucie Karpińskiego,

naszych czasów jest umieszcza-

dra Kurzak, Piotr Beczala.

kilkudziesięciu wydań w calo-

czy Kazachstanu, w latach hi-

Lwów, w którym studiowal, zo-

na w śpiewnikach kościelnych.

Papież Jan Pawel II wzboga-

ści bądź w wyborze. Publikowa-

tlerowskiej okupacji i w stanie

staly zagarnięte przez Austrię).

Ogromną rolę w popularyzacji

cil obchody Bożego Narodzenia

ny byl m.in. w Wilnie, Krakowie,

wojennym. Wszędzie, dokądkol-

Wkrótce nastąpily dwa kolej-

kolędy Karpińskiego odegrali

we Wloszech o wiele elementów

Warszawie, Lwowie Kolomyi,

wiek los rzucil Polaków, w naj-

ne rozbiory, w wyniku których

kompozytorzy polscy dzialający

glęboko osadzonych w polskiej

Bochni,  Wroclawiu,  Lipsku,

odleglejszych rejonach świata

Polska na 123 lata zostala starta

we Lwowie, publikując ją w licz-

tradycji. Jedną z nich byl zwyczaj

a więc we wszystkich zaborach

stanowila bezcenne uosobienie

z map Europy. Niewiele możemy

nych zbiorach pieśni kościel-

śpiewania kolęd od 25 grudnia

i dla emigracji. ,,Największą na-

domu rodzinnego i więzi z Ojczy-

powiedzieć o miejscu powstania

nych, narodowych czy kolęd,

do 2 lutego kultywowany zarów-

grodą poety jest to, że jego pie-

zną. Wzrusza zachowana szczę-

tej kolędy. Jej autor, niestety, nie

szeroko dostępnych na rynku

no w Watykanie, jak i w Castel

śni przejdą w usta ludu, który je

śliwie do dziś pamiątka: pożólkla

podaje informacji, gdzie zostala

wydawniczym i często wielo-

Gandolfo. Podczas takich wie-

przyjmuje za swoje i powtarza,

karteczka, na której kaligraficz-

napisana. Utrwalilo się przeko-

krotnie wznawianych aż do 1939

czorów nie moglo zabraknąć tej

jakby z jego wlasnej wyplynę-

nym pismem wymieniona jest

nanie, dziś podważane, że mialo

roku. A więc w śpiewnikach,

najbardziej znanej i tak bliskiej

ly piersi. Tej nagrody dostąpil

w spisie kolęd, granych co wie-

to miejsce w Dubiecku nad Sa-

mających niekiedy charakter

sercu Karola Wojtyly ­ ,,Bóg się

Karpiński" ­ pisal Franciszek

czór w okresie Bożego Narodze-

nem, podczas pobytu Karpiń-

malych antologii, w opracowa-

rodzi". Do ,,królowej polskich ko-

Próchnicki w przedmowie do

nia w Katedrze lwowskiej po II

skiego w tym podkarpackim

niu na glos i fortepian, przezna-

lęd" odwolywal się w wielu wy-

wydania ,,Dziesięciu pieśni na-

wojnie światowej przez wielo-

miasteczku. Kolęda prawdo-

czonych do użytku domowego

stąpieniach publicznych skie-

bożnych z nutami" Karpińskie-

letniego organistę Józefa Nowa-

podobnie po raz pierwszy za-

lub też, w bardziej kunsztownej

rowanych do Polaków, aż do tego

go, które ukazalo się we Lwowie

kowskiego do śpiewu wiernym

brzmiala w roku 1792 w starym

formie, estradowego, umieszcza-

pamiętnego, ostatniego już wigi-

nakladem Michala Slużewskie-

gromadzącym się przy żlóbku

kościele farnym w Bialymsto-

li ją Franciszek Barański, Józef

lijnego spotkania z rodakami 22

go po ponad stu latach od pierw-

po wieczornym nabożeństwie.

ku. Karpiński mieszkal wów-

Koffler, Stanislaw Niewiadom-

grudnia 2004 roku. Tekst ostat-

szej edycji, w 1894 roku. Zbiór

Świątynia ta byla natenczas jed-

czas w nieodleglym Zabludo-

ski, Boleslaw Wallek-Walew-

niej zwrotki kolędy przywolal

zawieral pieśni opracowane na

nym z kilku zaledwie czynnych

wie, gdzie napisal znaczną część

ski, Henryk Zbierzchowski, Ot-

Jan Pawel II również w swoim

chór trzyglosowy przez znane-

kościolów rzymskokatolickich

,,Pieśni nabożnych", pelniąc

ton Mieczyslaw Żukowski. Jako

orędziu Urbi et orbi 25 grudnia

go lwowskiego muzyka Maria-

na terenach wchloniętych przez

obowiązki guwernera księcia

utwór koncertowy w calym tego

1996 roku, mówiąc o narodach

na Signio, a dochód ze sprzedaży

ZSRR, gdzie ,,Bóg się rodzi" moż-

Dominika Radziwilla.

slowa znaczeniu, z zastosowa-

cierpiących z powodu wojen

mial zasilić fundusz budowy ko-

na bylo zaśpiewać jak dawniej,

W pierwszej polowie XIX

niem nowoczesnych środków

i prześladowań. Slowa te, wy-

ściola w rodzinnym Holoskowie

przy tradycyjnej, z pietyzmem

wieku kolęda ,,Bóg się rodzi"

techniki kompozytorskiej, po-

gloszone na Placu św. Piotra pra-

poety. Świątynia ta, w zalożeniu

urządzanej szopce i z organami.

byla powszechnie śpiewana,

traktowal ją Witold Lutoslaw-

wie 30 lat temu, brzmią wciąż

inicjatorów jej powstania mają-

Tekst kolędy ,,Bóg się ro-

w zależności jednak od regionu

ski (,,20 polskich kolęd na glos

aktualnie ,,Boże Dziecię swoją

ca pelnić również rolę pomnika

dzi" jest arcydzielem. Pelen pa-

cichą obecnością wzywa ludzi,

pamięci narodu dla ,,Śpiewa-

tetycznych,  olśniewających

aby przezwyciężyli nienawiść

ka Pana Boga", zostala zburzona

przeciwieństw objawia kunszt

i urazy, pomaga im podjąć na

po II wojnie światowej. ,,Pieśń

poety w stopniowaniu nastro-

nowo dialog i iść dalej razem po

ujdzie calo" ­ ten slynny cytat

ju od powagi i wznioslości do

drogach życia. Stając się glosem

mickiewiczowski można nato-

prostego, serdecznego wezwa-

i rzecznikiem tęsknoty wszyst-

kich ludzi, polski poeta pisze:

miast odnieść do kolędy ,,Bóg się

nia modlitewnego: ,,Podnieś

Podnieś rączkę Boże Dziecię,

rodzi", która towarzyszy Pola-

rękę, Boże Dziecię, blogoslaw

Blogoslaw Ojczyznę milą. Cytu-

kom już ponad dwa wieki, będąc

Ojczyznę milą". Przekazuje teo-

jąc w orędziu ,,Miastu i światu"

nie tylko symbolem, bez którego

logiczną prawdę o Tajemni-

slowa polskiej kolędy, przed po-

trudno sobie wyobrazić polskie

cy Odkupienia, która po każdej

nad dwustu laty napisanej przez

Święta Bożego Narodzenia, ale

z pięciu zwrotek kondensuje

poetę z Pokucia, papież Polak dal

i istotnym elementem tożsamo-

się w slowach z Ewangelii św.

wyraz swemu przeświadczeniu,

ści narodowej. Kolęda autorstwa

Jana ,,A slowo cialem się sta-

że nie jest ona tylko narodowym

Franciszka Karpińskiego krze-

lo i mieszkalo między nami".

dziedzictwem, jej przeslanie ma

pila polskie serca w czasach za-

Zostal napisany w tragicznym

również wymiar uniwersalny.

borów i w późniejszych trudnych

dla kraju czasie, po pierwszym

GRÓB FRANCISZKA KARPIŃSKIEGO W LYSKOWIE