18

nr 23­24 (483­484) 19.12. 2025­15.01.2026

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Goście udokumentowani  (cz. 1)

Nasze miasto

odwiedzalo wielu

interesujących

i znacznych gości.

Wspominać ich ­

to sprawa dluga,

stąd wprowadzę

pewne ograniczenia.

Opowiem jedynie

o tych gościach,

których wizyta zostala

udokumentowana

ARCYKSIĄŻĘ LEOPOLD SALWATOR

fotograficznie.

STANISLAWOWSKI RYNEK

BARON FRANZ XAVER JOSEF

Zaczniemy od czasów

piechoty, a orkiestra wojskowa

CONRAD VON HÖTZENDORF

zawital jedynie generalny in-

indziej?), Karol przesiadl się do

przygrywala arcyksięciu przy

,,babci Austrii".

spektor artylerii, w 1914 ­ szef

automobilu i udal się do stolicy

rzeki. Równolegle pod miastem

posilkach.

Sztabu Generalnego, to w 1917

pisankowego kraju.

odbywaly się letnie ćwiczenia

Po dwóch dniach ­ 11 czerw-

roku ­ sam dowódca wojsk au-

W tym czasie lista preten-

lwowskiego korpusu piechoty.

ca ­ Leopold Salwator wsiadl do

IWAN BONDAREW

striackich. Zgodnie z tradycją

dentów do tronu gwaltownie

9 czerwca w Stanislawowie

pociągu i udal się do Czernio-

Inspektor artylerii

tę posadę obejmowali jedynie

się skrócila. Ktoś się zastrze-

zjawil się sam szef Sztabu Ge-

wiec, gdzie na niego czekaly

monarchowie.

lil, kogoś zastrzelono, a ktoś

Na początku XX wieku Ga-

neralnego. Fotograf pisma ,,No-

potrawy bukowińskiej kuchni

Nie możemy stwierdzić, że

zmarl po nadużyciu alkoho-

licja byla częścią Austro-Wę-

winy Ilustrowane" zlapal znie-

i rumuńska muzyka.

glowy koronowane calkowi-

lu. W 1914 r. cesarz oficjalnie

gier, rządzonych przez dyna-

nacka gen. Hötzendorf przy

Baron na schodach

cie omijaly Stanislawów. Kil-

oglosil Karola swoim spad-

stię Habsburgów. Ta rodzina

wyjściu z hotelu ,,Centralny".

kakrotnie bywali tu cesarze

kobiercą. W listopadzie zmarl

byla nadzwyczaj rozgalęziona,

Mózgiem dowolnej armii jest

Widać, że general nie byl zado-

Franciszek I i Franciszek Józef

Franciszek Józef I i 29-letni

lecz każdemu cesarz wynaj-

Sztab Generalny, a jego szef ­

wolony z intruza. W drzwiach

I, z tym, że ostatnia cesarska

arcyksiążę zostal cesarzem.

dywal jakąś cieplą posadkę.

posiadaczem najbardziej taj-

widać wąsatego odźwiernego,

wizyta miala miejsce w 1880

Odziedziczyl trudny spadek:

Mieszkańcy stolicy do ,,blękit-

nych informacji państwowych.

stojącego obok. Gen. Hötzen-

r., czyli pod koniec XIX w.

dlugotrwala wojna, w której

nej krwi" byli przyzwyczajeni,

Strategiczne plany mobilizacji

dorf nie zatrzymal się w Stani-

Ostatnim monarchą, który od-

Austria ponosila porażkę za

ale wizyta jakiegoś książąt-

i operacji wojskowych, ocena

slawowie dlugo ­ w tymże dniu

wiedzil nasze miasto, byl mlo-

porażką, do tego wewnętrzna

ka na prowincji wywolywa-

zagrożeń, obronne i ofensyw-

wyjechal do Halicza i dalej do

dy cesarz Karol I. Wprawdzie

niestabilność. Karol zdymisjo-

la prawdziwy zachwyt w pra-

ne operacje, uzbrojenie, gro-

Buczacza.

bywal on w Stanislawowie

nowal szefa Sztabu General-

sie i przerażenie u lokalnych

madzenie rezerwy ­ to daleko

W laściwie strategiem oka-

i wcześniej, ale nie jako glowa

nego gen. Hötzendorfa za brak

urzędników.

niepelna lista zadań, nad któ-

zal się miernym. W pierw-

państwa.

pozytywnych wyników, po-

9 czerwca 1910 r. do Stani-

rymi pracują oficerowie Sztabu

szych miesiącach wojny armia

Karol byl synem siostrzeńca

wolal nowego szefa i wziąl na

slawowa przybyl arcyksiążę

Generalnego.

austriacka stracila w Galicji

Franciszka Józefa I i w kolej-

siebie dowództwo cala armią.

Leopold Salwator Maria Józef

W 1913 r. na czele Sztabu Ge-

400 tys. żolnierzy. Od calko-

ce do tronu zajmowal honoro-

I udalo mu się! Wprawdzie nie

Ferdynand Franciszek Karol

neralnego stal general piechoty

witego pogromu uratowali Au-

we piąte miejsce. Więc wcale

od razu.

Antoni Jan Baptysta January

baron Franz Xaver Josef Con-

striaków jedynie ich sojuszni-

nie spodziewal się, że kiedyś

W czerwcu 1917 r. rosyjska

Alojzy Rainer Wencel Gallus

rad von Hötzendorf. W powie-

cy Niemcy. Po kolejnej porażce

przyjdzie mu zostać cesarzem.

armia, utrzymująca Stanisla-

von Habsburg-Lotaryński. By

trzu już czulo się proch i spra-

w czasie ofensywy brusilow-

Jak i większość męskich po-

wów przeszla do ofensywy. Car

oszczędzić miejsca na szpaltach

wy zmierzaly do wojny z Rosją,

skiej, gen. zostal zdegradowa-

tomków rodu, arcyksiążę robil

zostal obalony i wladzę objąl

gazet i cierpliwości czytelni-

więc  cesarstwo  umacnialo

ny do dowódcy armii, a gdy

karierę wojskową. W 1912 r. do

Rząd Tymczasowy. History-

ków dziennikarze nazywali

wschodnie rubieże. W czerw-

i z tym sobie nie poradzil ­

Kolomyi przeniesiono 7 pulk

cy nazwali tę akcję ,,ofensywą

go po prostu Leopold Salwator.

cu w Stanislawowie bylo coraz

otrzymal dekoracyjną posadę

dragonów. Jednym z dywizjo-

Kiereńskiego". Po pierwszych

Mial on stopień polnego mar-

więcej osobistości z wielkimi

dowódcy cesarskiego konwo-

nów (analog batalionu piecho-

sukcesach ofensywa stanęla

szalka-porucznika i byl gene-

naramiennikami. Przybyli dwaj

ju. Nie pelnil jej dlugo, bo wy-

ty) dowodzil tu mlody kapitan

w miejscu, a wkrótce wojska

ralnym inspektorem austriac-

generalowie, 65 oficerów szta-

buchla rewolucja.

Karol Habsburg. Po drodze na

austro-niemieckie kontrata-

kiej artylerii.

bowych, oficerowie instytutu

Kilim dla cesarza

nową slużbę książę na czele

kowaly. Po zaciętych walkach

geograficznego, korpusów in-

Na peronie dworca spoty-

Im mniej czasu pozostawalo

eskorty kawaleryjskiej zawital

odrzucono Rosjan za Zbrucz.

kali go starosta, burmistrz,

żynieryjnego i samochodowe-

do rozpadu imperium Austro-

do Stanislawowa. Urządzono

24 lipca sojusznicy weszli do

go. Co dnia na 8 samochodach

kilku generalów i zastępca

-Węgierskiego, tym wyższe

mu tu wspaniale przyjęcie. Po

Stanislawowa, który przeby-

wyjeżdżali oni w okolice Ha-

szefa stanislawowskiej kolei.

szarże gościly w Stanislawo-

tradycyjnym noclegu w hote-

wal pod okupacją rosyjską pra-

Przede wszystkim zaproszo-

licza. Mówiono, że planowana

wie. Jeżeli w 1910 r. do miasta

lu ,,Centralnym" (bo gdzież by

wie przez rok.

jest fortyfikacja lewego brzegu

no wysokiego gościa do re-

Po pięciu dniach do miasta

stauracji dworcowej. Nieco

zawital cesarz Karol. Z tej wi-

dziwny wybór. Po śniadaniu

zyty zachowaly się trzy zdję-

arcyksiążę przejechal konno

cia, które znajdują się w archi-

przez miasto na strzelnicę Dą-

wum Austriackiej Biblioteki

browa (obecnie zabudowana

Narodowej. Na rynku mialo

część miasta pomiędzy ulica-

miejsce wręczenie nagród ofi-

mi Czornowola i Sorochteja).

cerom, którzy wykazali odwagę

Tu przeprowadzil inspekcję 31

w walkach. Wśród wojskowych

pulku artylerii.

austriackich widzimy kilku

Czlonka rodziny cesarskiej

Niemców w charakterystycz-

ulokowano w najlepszym w mie-

nych helmach ­ pikielhaubach.

cie hotelu ­ ,,Centralnym" (przy

Widzimy tu swego rodzaju kli-

ul Strzelców Siczowych 4). Wraz

matycznie-klasową nierów-

z adiutantem gość zająl trzy po-

ność. Frontowi oficerowie sto-

koje od frontu na pierwszym pię-

ją w mundurach, a cesarz i jego

trze. Na zdjęciu ujęty zostal przed

adiutanci ­ w plaszczach. Przy

hotelem z podniesioną prawą

tym dla szefostwa rozścielono

ręką w bialej rękawiczce.

kilim, a dla cesarza ­ oddzielny

Wojaż arcyksięcia po Przy-

kilim.

karpaciu trwal trzy dni. Pogram

W następnym roku Austro-

byl dość nasycony: inspekcja 31

-Węgry rozpadly się. Karol

i 33 Pulków artylerii i otwar-

stracil tron i zmarl na zeslaniu

cie nowej solanki w Kaluszu.

na wyspie Madera na Oceanie

Do tego prywatne audiencje

Atlantyckim.

i wspaniala proszona kolacja.

(cdn.)

Przez caly czas wizyty przed

hotelem stala warta 58 pulku

CESARZ KAROL I NA STANISLAWOWSKIM RYNKU