31

nr 23­24 (483­484) 19.12. 2025­15.01.2026

Mlodzi gloszą: Sztuka nowoczesnych mediów

www.kuriergalicyjski.com

Na lamach ,,Nowego Kuriera Galicyjskiego" startuje nowy cykl artykulów. Prezentujemy twórczość

zwycięzców warsztatów dziennikarskich ,,Mlodzi Gloszą: Sztuka Nowoczesnych Mediów",

które byly prowadzone przez dziennikarzy ,,Nowego Kuriera Galicyjskiego" ­

Andrzeja Końkę, Aleksandra Kuśnierza i Annę Gordijewską. Stowarzyszenie Kurier Galicyjski

uzyskalo dofinansowanie z Kancelarii Senatu Rzeczypospolitej Polskiej na realizację zadania pt.

,,Mlodzi Gloszą: Sztuka Nowoczesnych Mediów" w ramach projektu ,,Polski Glos na świecie III".

Zadanie jest wspólfinansowane ze środków budżetu państwa w ramach opieki Senatu RP nad

Polonią i Polakami za granicą w 2025 roku (konkurs ,,Senat ­ Polonia 2025").

Odwaga w cieniu okupacji

Sambor ­ stare miasto

Tylko córce Annie udalo się

książęce, w którym

przeżyć w sierocińcu sióstr

każda ulica zachowuje

franciszkanek.

W lodzimierz Iwaszko ura-

ślady różnych epok

towal kilkumiesięczną Hele-

historycznych. Jednym

nę Zeiner, którą matka rzucila

z ważnych ośrodków

przez ogrodzenie kościola na

pamięci jest dziś ,,Sala

rozkaz Niemców. Po chrzcie

Spotkań i Pamięci

i przekazaniu pod opiekę ukra-

o Mieszkańcach

ińskiej rodziny dziecko prze-

Sambora, ratujących

żylo wojnę.

Siostra Celina Kędzierska

Żydów podczas II Wojny

byla przelożoną sierocińca,

Światowej". Sala nie jest

która w czasie wojny udzielila

pomnikiem w klasycznym

(2017­2018). Budowa rozpo-

Pewnego razu po porannej mszy

schronienia dziesiątkom dzie-

rozumieniu. Jest to

częla się w marcu 2020 roku,

do kościola przyszla pewna

ci różnych narodowości, w tym

przestrzeń, w której

pomimo pandemii, a już jesienią

pani. Zaczęlyśmy rozmawiać

maloletnich dzieci. Julia, na

Jerzemu Banderowi i Annie

polączono wystawę,

tego samego roku Sala zostala

i zapytalam ją, czy pamięta coś

prośbę przyjaciólki Żydówki,

Henrietta Kretz. Jej slowa ,,Bądź

ukończona. Uroczyste poświę-

z czasów II wojny światowej.

znalazla zaufaną osobę, która

dobrym czlowiekiem" staly się

materialy archiwalne

cenie odbylo się 18 czerwca

Odpowiedziala: `Tak, pamię-

przewiozla jej trzyletnią córecz-

glównym haslem wystawy.

i zeznania naocznych

2021 roku, a przygotowaniem

tam'. `A czy wie pani coś o ukry-

kę do sierocińca w Tarnopolu. To

W 2015 r. zostala pośmiertnie

świadków. Jej zadaniem

do niego byl konkurs rysunko-

waniu Żydów?' Odpowiedziala:

w domu Topolnickich przygoto-

uhonorowana tytulem ,,Spra-

jest zachowanie

wy dla dzieci z Ukrainy i Polski,

`Wiem'. W następnym tygodniu

wano dziecko do wyjazdu.

wiedliwa  wśród  Narodów

i rozpowszechnianie

w którym wzięlo udzial ponad

przyniosla mi osiem kartek

Jan i Zofia Paliuszkiewicz

Świata".

wiedzy o tych, którzy,

80 uczestników, prezentując

różnych wspomnień".

starali się dostarczać znajomym

W Sali znajduje się także lista

temat heroizmu i ratowania.

Od tego momentu rozpoczę-

z samborskiego getta żywność.

mieszkańców Sambora, którzy

ryzykując wlasnym

to systematyczne gromadze-

Udawali zwykle spacery z córką

ratowali Żydów podczas II woj-

życiem, pomagali Żydom

Impulsem do realizacji

nie materialów, które staly się

Anną, chowając jedzenie w tor-

ny światowej. Ogólem 14 osób

w latach okupacji.

Sali byly liczne

podstawą ekspozycji. Każde ze

bie. Anna wspomina:

otrzymalo tytul ,,Sprawiedli-

świadectw odkrywalo nowe

,,Zatrzymywalyśmy się ­

wych wśród Narodów Świata"

materialy, wspomnienia

nazwiska, historie i losy, które

mama jakby poprawiala coś na

­ wynik niezwykle wysoki jak

ANASTASIJA LENART

i świadectwa.

I

ksztaltują dzisiejszą pamięć.

moich bucikach, a ja kladlam

na jedno miasto. Niektórzy za-

Początkowo

nicjatorem stworzenia tej

W sali przedstawiono histo-

na ziemi garnek z jedzeniem.

placili za pomoc życiem, a wie-

przechowywano

przestrzeni byla siostra Elż-

rie mieszkańców, którzy ry-

W drodze powrotnej zabieraly-

le nazwisk pozostalo bez ofi-

je w folderach,

bieta Ślemp ze Zgromadzenia

zykując życie ratowali swoich

śmy go już pusty. Tak bylo aż do

cjalnych wyróżnień. Świadczy

publikowano

Sióstr Franciszkanek Rodziny

sąsiadów.

likwidacji getta".

to, że w Samborze istniala cala

Maryi. Pomysl poparlo szerokie

Iwan i Maria Malankiewi-

Emilia i Mikolaj Patral-

spoleczność ludzi różnych naro-

w artykulach

grono osób i instytucji, dzię-

czowie byli rodziną zastępczą

scy ukrywali w domu rodzi-

dowości ­ księży, rodzin i zwy-

i nadawano

ki czemu Sala stala się wspól-

trójki polskich sierot: Józe-

nę Kretzów. W 1942 r. Emilia,

klych mieszkańców ­ którzy ry-

w audycjach radiowych.

nym osiągnięciem spoleczności

fa, Jana i Czeslawy Wójcików.

Mikolaj i matka Mikolaja zo-

zykując życie, stanęli w obronie

Pojawila się jednak

i symbolem zbiorowej pamięci.

W październiku 1942 r., dzię-

stali aresztowani i rozstrzelani

prześladowanych. Historia rato-

potrzeba stworzenia

Pomysl stworzenia tego miejsca

ki przypadkowemu spotkaniu

przez Niemców, razem z dwo-

wania w mieście miala charakter

stalego miejsca,

dojrzewal przez kilka lat.

Artura Sandauera ze swoim

ma Żydami, których ukrywali.

nie pojedynczy, lecz masowy.

w którym można by

Pierwszym krokiem bylo

bylym uczniem, dom Malan-

poświęcenie w 2014 roku ta-

kiewiczów stal się miejscem

je systematyzować

blicy pamiątkowej poświęco-

ukrywania rodziny Sandau-

i prezentować. Tak

nej siostrze Celinie Kędzier-

erów. Początkowo przebywali

narodzila się idea

skiej i innym siostrom, które

tam tylko czasowo, ale po li-

Sali jako przestrzeni

ukrywaly żydowskie, romskie

kwidacji getta w czerwcu 1943

ekspozycyjnej,

i ukraińskie dzieci w swoim

r. przenieśli się tam na stale,

a jednocześnie miejsca

domu (obecnie znajduje się tu

ukrywając się w kryjówce na

szkola z internatem).

strychu. Iwan i Maria Malan-

żywego kontaktu

W kolejnych latach trwa-

kiewiczowie oraz Józef Wójcik

z historią.

ly poszukiwania materialów

zostali 7 listopada 1990 r. uho-

o innych mieszkańcach Sam-

Siostra Elżbieta wspomi-

norowani tytulem ,,Sprawiedli-

bora, którzy ratowali Żydów,

na: ,,Od dawna chcialam zrobić

wy wśród Narodów Świata".

przygotowywano  konkret-

coś podobnego, ale nie mialam

Dionizy i Julia Topolniccy

ne plany i wsparcie finansowe

wystarczających materialów.

mieszkali w Samborze z trójką