32

nr 23­24 (483­484) 19.12. 2025­15.01.2026

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Pamięć o wiosce Święty Józef na Pokuciu

Z inicjatywy śp. Miroslawa

od Bochni po Jaroslaw. Kupo-

Rowickiego, zalożyciela

wali dzialki wytyczane wzdluż

i pierwszego redaktora

istniejących dróg leśnych, na

naczelnego ,,Kuriera

gruntach po wyrąbanym już le-

Galicyjskiego", powstal film

sie, lub przekazanym im do wy-

dokumentalny pt. ,,Pokucka

rębu. Za 1 mórg kiepskiej ziemi

Troja" o zapomnianej polskiej

sprzedanej w Galicji można bylo

wsi o wyjątkowej nazwie

tutaj kupić 3 morgi lepszej.

Święty Józef, która do II wojny

W 1867 roku zbudowano linię

światowej znajdowala się

kolejową Lwów ­ Czerniowce

w trzydziestu kilometrach od

przez Stanislawów i Kolomyję.

Kolomyi. Niestety nie udalo

Umożliwila ona wywóz drewna

nam się wtedy spotkać kogoś

z lasów w Majdanie Granicz-

z jej bylych mieszkańców.

nym i w efekcie ich wycięcie

Dopiero 1 listopada br. podczas

i rozparcelowanie. Na gruntach

uroczystości na Cmentarzu

tego lasu, pod koniec XIX wieku,

KRZYŻ W MIEJSCU OLTARZA

Orląt we Lwowie poznalem

osiedleńcy z Galicji utworzyli

KOŚCIOLA W ŚWIĘTYM JÓZEFIE

jednego z ich potomków ­

nową wieś, którą nazwali Świę-

Zbigniewa Maliszewskiego

ty Józef.

w niej gotowy material żeby po-

z Dolnego Śląska, który

W różnym czasie związa-

znać historię. Calkiem niedaw-

wybieral się na Pokucie, ażeby

na byla z takimi miastami jak:

no, dwa lata temu udalo mi się

zapalić tam znicze na mogilach

Nadwórna, Delatyn, Ottynia,

dotrzeć do czlowieka z Kolo-

swoich przodków.

Tlumacz i najbliżej leżącą Kolo-

myi, który mieszkal niedaleko,

myją. W sąsiedztwie byly wio-

w Chorośnie i tam się wycho-

ski: Święty Stanislaw, Choro-

wywal. Zna historię Świętego

KONSTANTY CZAWAGA

sno, Siedliska, Wypychanówka,

Józefa. To jest Ukrainiec, przy-

TEKST

Bredtheim ( zamieszkala przez

jazny Polokom. Nawiązaliśmy

ARCHIWUM

protestanckich,  niemieckich

kontakt i się okazalo, że on zna-

ZBIGNIEWA MALISZEWSKIEGO

kolonistów).

lazl tlumacza i zasponsorowal

ZDJĘCIA

Wieś Święty Józef zostala

wydanie wersji ukraińskiej tej

­ Ja jestem bardzo sentymen-

calkowicie wysiedlona pod ko-

książki.

talny ­ powiedzial Zbigniew

niec II wojny światowej, czę-

Podczas spotkania na Cmen-

ZBIGNIEW MALISZEWSKI ZE SWOJĄ MAMĄ NA UL. KOŚCIELNEJ

Maliszewski. ­ Z rodziną mocno

ściowo przez Niemców (dwa

tarzu Orląt poprosilem Zbi-

WE WSI ŚWIĘTY JÓZEF

związany. Święty Józef od dzie-

transporty, maj 1944 ­ w jed-

gniewa Maliszewskiego, by

ciństwa towarzyszyl mi w mojej

nym z nich babcia Ania i Mama

podzielil się refleksjami po jego

świadomości. Dlaczego? Jeszcze

Jasia), a potem przez wladze

zamówilem tablicę i będzie na

przyjeżdżają. Bo tak naprawdę

tegorocznych  odwiedzinach

jak żyla moja babcia to opowia-

sowieckie (maj 1945). Po za-

tym cmentarzu, żeby byl ślad,

już nie ma mieszkańców żyją-

wsi Święty Józef. Wyslal do re-

dala, że mieszkala w Świętym

kończeniu II wojny światowej

że ktoś z tej rodziny tam byl. I im

cych przed wojną w Świętym

dakcji artykul i zdjęcia.

Józefie ze swoim mężem, moim

nowa wladza zrównala wszyst-

się to po prostu należy. Oni wy-

Józefie. Oni już nie przyjadą tam.

Pradziadek ­ ocalony

dziadkiem. Tam mieszkali ro-

ko z ziemią niestety...

rwali kawalek ziemi, wykarczo-

Ja jeszcze w Polsce ich znam. Ale

od zapomnienia

dzice również mojej babci, mo-

A nie byla to zwykla wioska.

wali lasy, zakladając tam domy,

oni już fizycznie nie są w sta-

jego dziadka, pradziadkowie.

W 1939 roku we wsi Święty Jó-

swoje domostwa i to miasteczko

nie przyjechać. Takie pokolenie

Więc chyba mocniejszych wię-

zef bylo 386 domów usytuowa-

Święty Józef. I nie tylko Święty

jak moje, może następnych to

,,Byl las, nie bylo nas. I będzie las ­

zów nie mogę mieć z tą miejsco-

nych przy 13 ulicach, w tym 2

Józef, bo również Święty Stani-

już naprawdę bardzo malo. Jeden

nie będzie was".

wością. Moja żyjąca 88-letnia

Doslownie i w przenośni.

brukowanych  (Warszawska

slaw w okolicy. Tam wspólżyli

z mieszkańców Świętego Józefa

mamusia też miala okazję tam

Wyobrażam sobie początki mo-

i Brodki).

bardzo ladnie z Niemcami. Ale

w latach 80-90. poświęcil się,

po iluś latach odwiedzać swoje

ich przodków w tym borze, który

Szkola powszechna 7 klaso-

niestety. Na pewno należaloby

mial takie zacięcie dziennikar-

rodzinne strony. Między innym

musieli sobie podporządkować.

wa. Byla też prowadzona przez

zrobić porządek z tymi chasz-

skie, jeździl po calej Polsce po

dotarliśmy do tego Świętego Jó-

Wyjechali z miejsc rodzinnych

siostry felicjanki ochronka,

czami, krzewami, drzewami.

bylych mieszkańcach Święte-

zefa co nie jest latwą sprawą, bo

bo chcieli żyć godnie ­ odnaleźć

Dom Ludowy ze sceną teatral-

Próbować w jakiś sposób ogro-

go Józefa, spisywal wspaniale

leży z dala od wielkich szlaków

swoje lepsze miejsce na ziemi.

ną, remiza strażacka, piwiarnia,

dzić, bo to jest w szczerym polu

relacje. Sporządzil wspanialy

komunikacyjnych, od dużych

Nową  Ojczyzną  okazaly

kręgielnia, poczta i parę skle-

i z każdym rokiem to będzie co-

plan, szkic tej wsi z domostwami

miast. Od samej Kolomyi to jest

się obecne tereny zachodniej

pów, kuźnie i warsztaty rze-

raz bardziej zaorywane, mam na

- kto mieszkal w danym domu.

okolo 20 kilometrów. Kiedyś to

Ukrainy (tzw. Pokucie), ob-

mieślnicze. Pożyczki udzielala

myśli cmentarz. Może też dzięki

Niejedno miasteczko kresowe

wód iwano-frankiwski (daw-

byly pola, lasy i gdzieś w środku

Kasa Stefczyka.

temu, że to jest tak zarośnięte, to

nie mialo takiego opracowa-

tego byla olbrzymia, duża wieś,

niej Stanislawów). Przyjeżdżali

Parafia Święty Józef liczyla

jeszcze się to trzyma. Dobrze by

nia. Jest książka ,,Święty Józef"

z powiatów polożonych wzdluż

bo tam mieszkalo prawie dwa

4000 wiernych i byla najwięk-

bylo to upamiętnić jakąś tabli-

i myślę, że to dla mnie też byla

tysiące ludzi. Praktycznie sami

linii kolejowej Kraków ­ Lwów,

szą katolicką parafią wiejską

cą dla ludzi, którzy w te tereny

wielka inspiracja, bo już mialem

Polacy. Jedynie sklepem, han-

w powiecie Kolomyja Nad tą

dlem zajmowali się Żydzi. Poza-

dobrze zorganizowaną wsią,

tem to byli sami Polacy. Tam bylo

w której mieszkali prawie sami

Polacy. górowala 50 metrowa

bardzo dużo ulic. Na planie wy-

glada jak normalne miasteczko.

wieża ich katolickiego kościola

(zbudowanego w1912 roku).

Prawdopodobnie, bylaby już do

Mój  pradziadek  ­  An-

dzisiaj normalnym miastecz-

drzej Czuj (1841­1920) przybyl

kiem z ogromnym wspanialym

z miejscowości Borzęcin (po-

kościolem, którego wieża byla

wiat brzeski). Pewnie trzeba

chyba jedą z najwyższych w ca-

bylo dużo odwagi aby pojechać

lym województwie. I cmentarz

w nieznane. Być może po śmier-

obok tego kościola. Dzisiaj to

ci pierwszej żony Marianny

aż serce się kraje co tam można

Gląb postanowil zmienić klimat

zastać. Praktycznie ruiny ko-

widząc dla siebie szansę w no-

ściola, kupka kamieni po wy-

wym miejscu. Tego nie wiem.

sadzonym kościele. Cmentarzyk

W 1904 roku, już w Świę-

na szczęście, można powiedzieć

tym Józefie, pradziadek poślubil

na szczęście, że zarósl dzikimi

mieszkającą tam ­ Agatę Du-

drzewami. Fizycznie można go

rachta (1882­1957). Doczeka-

zobaczyć, można wejść. Jak po-

li się w sumie ośmiorga dzieci.

liczylem ostatnio 23 groby, na

Dwoje z nich zmarlo po kilku

których można rozczytać, kto

dniach od urodzenia. Pozosta-

we wsi mieszkal, kto zostal po-

le oraz prababcia Agata, dzia-

chowany. Zawsze jeżdżę tam ze

dek Staszek różnymi drogami

zniczami i bialo-czerwonymi

(też przez Sybir, przez Niem-

wstążkami, żeby też ludzie miej-

cy) przyjechali po II wojnie do

scowi widzieli, że ktoś się tym

jeszcze innej Polski. Wśród nich

opiekuje. Tam leży pochowany

byla babcia Ania (1912­2010)

też mój pradziadek, któremu już

CMENTARZ