41

nr 23­24 (483­484) 19.12. 2025­15.01.2026

Rozmowy Kuriera

www.kuriergalicyjski.com

Znicze pamięci dla przodków

Pomimo wojny ZBIGNIEW

widać, że kompletnie nikogo ona nie

zaslużonych mieszkańców regionu.

SAGANOWSKI wraz

interesuje. Nadto, od strony biegnącej

Padający w tym dniu deszcz znacznie

blisko drogi cmentarzyk zaczyna być

utrudnial prace porządkowe (klejące

z wolontariuszami

zasypywany jakąś nawożoną ziemią

się do plyt grobowych liście, mokra

Towarzystwa Milośników

i niedlugo zginie pod pokrywą wysy-

trawa, w której należalo się poruszać,

Kultury Kresowej

pywanego tu materialu.

zimno), co spowodowalo, że czas po-

kilka razy do roku

W wiosce tej, kilkaset metrów dalej,

bytu na cmentarzu musieliśmy nieco

przyjeżdża z Wroclawia,

jest drugi cmentarz (także stary, choć

ograniczyć.

żeby ratować przed

ze wspólczesnymi pochówkami), ale

Tego samego dnia pojechaliśmy jesz-

na nim nie natrafiliśmy na żadną

cze do kościola parafii św. Ignacego

zapomnieniem stare

polską mogilę. Być może pochowa-

Loyoli, aby spotkać się z ks. probosz-

cmentarze. Rozmawial

ni są tam również Polacy, bo polsko

czem Michalem Machnio i porozma-

KONSTANTY CZAWAGA.

brzmiące napisy pisane cyrylicą od-

wiać o bieżących problemach zwią-

W dniach 8­16 listopada przeje-

czytywaliśmy, więc prawdopodobnie

zanych z prowadzonymi pracami

chaliśmy ponad 2600 kilometrów.

w czasie powojennym, za panowania

przy budowli i jej otoczeniu. Ogrom

Odwiedziliśmy 15 miejscowości, 15

wladzy radzieckiej, nie wolno bylo,

prac jakie zostaly wykonane w ostat-

cmentarzy i miejsc pamięci narodo-

lub byl strach umieszczać napisy

nich latach wciąż nas zadziwia, choć

wej. Celem wyjazdu bylo przeprowa-

w języku polskim.

z informacji ks. proboszcza dowie-

dzenie w odwiedzanych miejscach

dzieliśmy się, że pozostaje jeszcze

W jakich jeszcze miejscach byla

jesiennych prac porządkowych oraz

nadal wiele zadań do wykonania.

grupa wolontariuszy?

zapalenie zniczy pamięci o naszych

Kolejny dzień podróży to krótki ob-

ZBIGNIEW SAGANOWSKI

przodkach. Uczestniczyliśmy w uro-

Kolejnym punktem odwiedzin byla

jazd Pokucia ­ przez Szeszory, Kosów,

czystych obchodach Święta Niepod-

Mielnica Podolska, gdzie mala grupka

Kuty i powrót do Kolomyi, gdzie spo-

leglości we Lwowie, oddaliśmy hold

miejscowych katolików obrządku la-

Siole. Tam przeprowadziliśmy jesien-

W dniu Święta Niepodleglości wo-

tkaliśmy się z naszymi miejscowymi

obrońcom Polski, spotkaliśmy się

cińskiego odnowila w ostatnich latach

ne prace porządkowe i zapaliliśmy

lontariusze uczestniczyli w uroczy-

wspólpracownikami oraz pojechali-

śmy na wspólczesny cmentarz komu-

z naszymi partnerami i przyjaciólmi

będącą w fatalnym stanie kaplicę gro-

znicze, a u gen. Romana Wybranow-

stościach zorganizowanych przez

nalny, aby zapalić znicze na grobach

w miejscach dzialań, przekazaliśmy

bową Dunin-Borkowskich, znajdującą

skiego dodatkowo zlożyliśmy patrio-

Konsulat Generalny Rzeczpospolitej

osób, które z nami wspólpracowaly

też ,,odrobinę" darów pomocy dla śro-

się na malym polskim cmentarzyku.

tyczną wiązankę kwiatową.

Polskiej we Lwowie. Na cmentarzu

na cmentarzu w ubieglych latach, ale

dowisk, z którymi wspólpracujemy

Calość prac byla prowadzona dzięki

Dalsza nasza droga wiodla do Bóbrki,

Orląt Lwowskich zlożyliśmy w imie-

już odeszly na wieczny spoczynek.

od kilkunastu lat. Dzialanie to stano-

silnej determinacji mocno zaangażo-

do domu Sióstr Franciszkanek Ro-

niu Towarzystwa bialo-czerwoną

W trakcie spaceru w centrum Kolo-

wilo jednocześnie wypelnienie pod-

wanego w remont obiektu i porząd-

dziny Maryi, gdzie kwaterowaliśmy

wiązankę kwiatową i znicze przy

myi (tak jak w innych ukraińskich

jętego na 2025 rok zadania dofinan-

kowanie cmentarza ks. Jacka Waligó-

kolejne dwa dni. Jeszcze wieczorem

grobie Nieznanych Żolnierzy. Nato-

większych miejscowościach) napo-

sowanego przez Narodowy Instytut

ry z Halicza. Odwiedzając to miejsce

wybraliśmy się w Bóbrce na miejsco-

miast w katedrze lwowskiej uczest-

tkaliśmy smutne miejsce poświę-

Polskiego Dziedzictwa Kulturowego

w 2022 roku zastaliśmy cmentarz

wy cmentarz, aby zapalić znicze na

niczyliśmy w uroczystej mszy św.,

cone ofiarom aktualnej wojny Rosji

za Granicą ,,Polonika", w ramach akcji

zarośnięty drzewkami i wszelką ro-

mogile Franciszki Kliczewskiej i Jana

której glównym celebransem byl ar-

z Ukrainą. Przy ul. Czornowola usta-

Instytutu ,,Polskie dziedzictwo kul-

ślinnością, która przeslaniala mogily,

Slockiego. Zobaczyliśmy, że pomnik

cybiskup Mieczyslaw Mokrzycki.

wiono tablice ze zdjęciami poleglych

turowe za granicą ­ wolontariat Edy-

a kaplica byla opustoszala i splądro-

Jana Slockiego zostal uszkodzony

Będąc w centrum Lwowa przeszli-

o wolność Ukrainy. Naliczylem oso-

cja 2025". Wyjazd ten wsparla rów-

wana. Z zewnątrz widoczne byly w jej

przez spadający w czasie jakiejś wi-

śmy okolice Rynku, ale ze względu

biście ponad 150 portretów, prze-

nież firma ,,Ubojnia Rytel", a także

podziemiach fragmenty trumien i ca-

chury ciężki konar starego drzewa.

na wietrzną, bardzo chlodną pogodę

ważnie mlodych ludzi, pochodzących

osoby prywatne i kilka parafii rzym-

lość mocno zanieczyszczona. Obec-

Górny element pomnika i osadzony

powróciliśmy szybko do miejsca za-

z tej okolicy, którzy zginęli w obec-

skokatolickich z Dolnego Śląska.

nie wnętrze kaplicy, calkowicie wy-

na nim krzyż zostaly potrzaskane na

kwaterowania w Bóbrce.

nej bezsensownej, okrutnej wojnie.

remontowane, sluży miejscowym do

kilka kawalków. Zdolaliśmy jeszcze

W tym świątecznym narodowo dniu,

Jak wyglądala tegoroczna listo-

Cóż? Czy przyjdzie do agresora jakieś

modlitw, a podziemie zabezpieczono

w ciemnościach zestawić (bez kle-

dzięki otrzymanemu od Lwowskiej

padowa podróż waszej grupy

opamiętanie?

porządnymi stalowymi drzwiami.

jenia) górną część pomnika, a krzyż

Rodziny Rodzin zaproszeniu do Ope-

wolontariuszy?

Powrót z Kolomyi do Bóbrki, powo-

Otoczenie kaplicy zostalo uporząd-

niestety musi poczekać na przyszle

ry Lwowskiej (klaniamy się nisko

dowany potrzebą skrócenia drogi po-

Pierwszym przystankiem w podróży

kowane, zaś większość wysokich za-

dzialania.

Państwu Wencakom), chętni z naszej

wrotnej do kraju z okolo 800 km (od

byl klasztor w Jazlowcu, gdzie Siostry

rośli wycięta tak, że wszystkie mogily

W kolejnym dniu ,,zahaczyliśmy"

grupy mogli uczestniczyć w spekta-

Kolomyi) do okolo 600 km (od Bóbrki),

Niepokalanki przyjmują nas w gości-

i pomniki są widoczne. Przy oltarzu

jeszcze o pobliską miejscowość Lany,

klu muzyczno-slowno-tanecznym

byl okazją do wstąpienia w Haliczu

nę zawsze, gdy potrzebujemy w tym

w kaplicy zlożyliśmy bialo-czerwoną

przez którą każdorazowo przejeżdża-

,,Solaris", stworzonym na podstawie

na cmentarzyk żolnierzy Wojska Pol-

miejscu się zatrzymać. Izba pamięci

wiązankę kwiatową, na cmentarzu

my w drodze na Pokucie, ale nigdy nie

powieści Stanislawa Lema. Nieza-

skiego z walk z bolszewikami w 1920

o Matce Marcelinie Darowskiej ­ zalo-

zapaliliśmy symboliczne znicze.

zatrzymaliśmy się w niej, aby spe-

leżnie od wrażeń kulturowych byla

r. Dotychczas dokonywaliśmy tam co-

życielce zgromadzenia oraz przyklasz-

Wielkie uznanie i szacunek dla

netrować znajdujący się tam stary

to okazja do przypomnienia sobie,

rocznie zebrania dużych ilości suchych

torne katakumby, w których spoczywa

wszystkich, którzy przyczynili się

cmentarzyk. Tym razem dotarliśmy

a dla niektórych z nas obejrzenia po

liści z niewielu pozostalych mogil i ich

Blogoslawiona wraz z wieloma Sio-

do takiej poprawy stanu tego miejsca,

do ukrytego w drzewach i zaroślach

raz pierwszy pięknych wnętrz tego

otoczenia i zapalaliśmy znicze. Obecnie

strami, są stalymi punktami odwie-

w tym dla ks. Jacka, którego determi-

cmentarza i rozejrzeliśmy się wśród

cennego obiektu.

zastaliśmy to miejsce calkowicie od-

dzin tego miejsca przez nasze grupy.

nacja pozwolila miejscowym wier-

stojących jeszcze pomników i krzy-

Dokąd prowadzila dalsza droga?

mienione. Na terenie cmentarza usta-

Siostry w Jazlowcu prowadzą różne

nym na stworzenie miejsca modlitwy.

ży. Okazalo się, że wśród samych

wiono nowe nagrobki kamienne, a te-

dziela, wśród których jest oratorium

Wstąpiliśmy również na krótką

ukraińskich napisów (choć z kilkoma

Dalsza droga prowadzila naszych po-

ren wokól nich byl świeżo wyrównany

,,Ziarenko" znajdujące się w Trybu-

chwilę do nieodleglej Dźwiniacz-

polsko brzmiącymi nazwiskami) tra-

dróżników do Kolomyi. Jadąc z Bóbrki

i wygrabiony. Wobec tego nie pozostalo

chowcach, oddalonych o kilka kilome-

ki gdzie Zygmunt Szczęsny Feliński

filiśmy na jedyną tabliczkę w języku

(lub Lwowa) do Kolomyi zawsze ,,ocie-

nam nic innego jak zapalić na mogi-

trów od klasztoru. Z wielu relacji widać,

(ogloszony już świętym) w rezyden-

polskim. Tabliczka na metalowym

ramy" się w okolicach Stanislawo-

lach znicze i pomodlić się za poleglych

że dzieci czują się tam bardzo dobrze

cji dworskiej Heleny Koziebrodzkiej

krzyżu dotyczyla pochówku Maryi

wa o Czarny Las ­ miejsce, w którym

obrońców Polski.

i chętnie uczęszczają na zajęcia.

byl kapelanem miejscowej kaplicy.

z Kaszubów Witoszyńskiej (ur. 1866,

Niemcy w 1941 r. rozstrzelali ponad

Po dziewięciu dniach podróży, wypel-

Po spokojnej nocy w klasztorze zro-

Tu pelniąc poslugi kaplańskie dla

zm. 1896). Tak więc kolejny cmentarz

700 przedstawicieli polskiej inteli-

niwszy wszystkie punkty zaplano-

biliśmy niedzielny wypad na Po-

miejscowego ludu ulożyl konstytucje

kresowy mamy nieco rozpoznany ­

gencji Stanislawowa. Stworzono tam

wanego programu tego etapu dzialań

dole. Jadąc do Dźwiniaczki, która

zakonne Zgromadzenia Sióstr Fran-

czy ktoś go uratuje od zniszczenia?

memorial poświęcony ofiarom mor-

kresowych, powróciliśmy szczęśliwie

jest miejscem początku istnienia

ciszkanek Rodziny Maryi. Z racji

du, upamiętniający to tragiczne wy-

i bezpiecznie do swoich domów Prze-

Zgromadzenia Sióstr Franciszka-

szybko kończącego się dnia zdolali-

darzenie. Po dojechaniu do Kolomyi

jechaliśmy ponad 2600 km, odwiedzi-

nek Rodziny Maryi, zatrzymaliśmy

śmy tylko na krótko zajrzeć do wnę-

udaliśmy się na remontowany przez

liśmy 15 miejscowości, 15 cmentarzy

się niewiele kilometrów za Borsz-

trza dźwiniackiej kaplicy i ruszyli-

Towarzystwo od 2010 r. cmentarz

i miejsc pamięci narodowej.

czowem, w miejscowości Krzywcze.

śmy w drogę powrotną do Jazlowca.

rzymskokatolicki i wykonaliśmy na

Bardzo dziękuję wszystkim odważ-

Tam udalo nam się odnaleźć scho-

nim jesienne prace porządkowe (ze-

Czy kontynuujecie prace na

nym uczestnikom wyjazdu za udzial

wany w drzewach i zaroślach stary

branie z części mogil zeschlych liści

dawnych polskich cmentarzach

i wielkie zaangażowanie w wypel-

polski cmentarz, na którym zacho-

oraz liści nalecialych przy pomni-

w okolicy Lwowa?

nienie programu podróży i realizację

walo się nieco pomników z polskimi

kach ,,Ofiar Kosaczowa" i Organizacji

projektu. Dzięki Państwu możemy

napisami. Wolontariusze rozeszli się

Tak, kolejnego dnia wyjechaliśmy

,,Gwiazda". Przy pomniku ofiar obozu

pomyślnie realizować nasze zadania

w gąszczu roślinności, aby spenetro-

w kierunku Lwowa. Wstąpiliśmy na

internowania w Kosaczowie zloży-

na terenie Ukrainy. Podziękowania

wać teren. Zdolaliśmy na nim ,,od-

cmentarz w Zimnej Wodzie, gdzie na

liśmy w imieniu Towarzystwa Milo-

chcemy przekazać również wielu

grzebać" z zarośli, ziemi i porostów

kilkunastu mogilach wykonaliśmy

śników Kultury Kresowej wiązankę

osobom, które wspierają nas ducho-

elementy pomnikowe z napisami

prace związane z usunięciem wyso-

bialo-czerwoną oraz znicz, a także

wo, pomagając pokonywać trudności,

osób, w tym m.in. Adolfa Topolnic-

kich chwastów oraz zlożyliśmy wią-

znicz w imieniu Ogólnopolskiego Od-

a czasem zwątpienia w powodzenie

ka, Anna Fidorow, Michal Grześków,

zankę patriotyczną na grobie mlodego

dzialu Kolomyjan (OOK) ,,Pokucie".

dzialań. Wszystkim za wszystko bar-

Zygmunt Adaszewski, Karol Roma-

legionisty Franciszka Korniaka. Na

Znicze pamięci od TMKK ustawiliśmy

dzo serdecznie dziękuję!

nowski (o ile trafnie odczytaliśmy

wielu pozostalych grobach zapalili-

także na kilkudziesięciu mogilach,

zanieczyszczone i uszkodzone liter-

śmy znicze pamięci. W tym dniu od-

w tym w szczególności na grobach po-

Dziękuję za rozmowę.

ki?). Żal patrzeć na tę nekropolię, bo

wiedziliśmy także cmentarz w Starym

wstańców i żolnierzy oraz znanych,