14

nr 1 (485) 16­29.01.2026

Wydarzenia

www.kuriergalicyjski.com

Z wolontariuszami do Polaków na Bukowinie

W pierwszych

Bo byl nawet taki czas w naszym kościele

dniach nowego

kiedy nie bylo tych ukraińskich kolęd na pa-

pierze. To wszystko jak bylo, to bylo gdzieś

roku wolontariusze

w starych śpiewnikach. W tej chwili to już

PolandHelps pomimo

mamy dostęp do tego lepszy, bo mamy te

ciężkich warunków

śpiewniki ukraińskie. I dlatego te wszystkie

drogowych dwoma

kolędy, które śpiewaliśmy w polskim języku

busami dostarczyli pomoc

teraz to jest wszystko przekladane na język

Polakom z odleglych

ukraiński. W liturgii w kościele tak samo zo-

stają i te i tamte kolędy. Faktycznie babcia

wiosek na Bukowinie

uczyla nas wszystko w języku polskim . Tak

­ Dawideny, Dawideny ­

to bylo i każdy próbowal ten język polski

Zrąb i Banilów Podgórny.

w rodzinie kontynuować, żeby to wszystko

Bylo to dla nich pierwsze

gdzieś tam brzmialo. Tak nauczono mnie.

wsparcie z Polski.

Tak nauczono brata. Wtenczas kościól byl

zamknięty, jak wspominaliśmy. To byly

MALGORZATA GARNIK-PRODAN

czasy bardzo smutne. I też bylo tak, że byl

KONSTANTY CZAWAGA

sensie jest to podobne do prerii, gdzie

dziadek, który mial klucze od tego kościola.

TEKST

pierwsi osadnicy cieszyli się z wielkich

Powiedzieli mu, żeby oddać te klucze. On

KONSTANTY CZAWAGA

i tanich parceli, gdzie budowali swój dom,

na wszelki sposób próbowal u siebie te klu-

ALEKSANDER KUŚNIERZ

Nasz kierowca-wolontariusz Jacek Gajos

mężczyzn zwalniano od 14-letniej wów-

stajnię, stodolę i zaczynali życie w tej kra-

cze zostawić, żeby kościola nie zniszczyli.

ZDJĘCIA

zwalnia prędkość, powoli przejeżdża przez

czas slużby wojskowej. Osobno wywo-

inie nadziei. Blisko od nas traktor wydo-

Bo byly też i takie zdarzenia i nawet byly

Droga

przelęcz, zatrzymuje się.

dzi się osadnictwo wielkiej grupy górali,

bywa spod śniegu warstwy żyznej gleby.

takie osoby, które przyjeżdżaly i mieli już

przybylych z Czadeckiego na początku

Prawdziwy czarnoziem.

­ Droga jest oblodzona ­ wyjaśnia.

normalnie ten kościól zburzyć. I dochodzilo

Przed pelnoskalową inwazją Rosji na

XIX wieku. ,,W 1890 roku językiem pol-

Wychodzimy z busa, by sprawdzić

Kolejna ciekawostka. W tej wsi znajduje

do takich sytuacji, kiedy pilnowali w nocy.

Ukrainę ekipa telewizyjna Kuriera Galicyj-

sytuację. Lód jest tak śliski, iż nie da się

skim poslugiwalo się 24 tys. osób, które

się siedem drewnianych świątyń, z których

Sąsiad, który już ma osiemdziesiąt parę lat,

skiego kręcila film o Polakach na Bukowi-

utrzymać równowagi na nogach. Dookola

stanowily 4,5 % calej ludności. Wspól-

większość stanowi obiekt zainteresowania

opowiadal, że on z kilkoma mężczyznami

nie. Wtedy po raz pierwszy uslyszeliśmy

cześni tlumaczyli ten fakt nie eksplozją

strome zbocza i zaspy śnieżne. Wezwanie

zarówno turystów, jak i badaczy architek-

pilnowali tego kościola. Bo jak przyjechal

o Polakach rozproszonych w tych trzech

demograficzną wśród spoleczności, lecz

tury drewnianej. Przy drodze glównej stoi

pomocy drogowej nic nie da. Nie doszlo

samochód, jak on opowiadal, z mlotami, że

wioskach na pograniczu ukraińsko-rumuń-

polską ekspansją językową" ­ stwierdzają

do wypadku, wszyscy są bezpieczni. Bę-

kościól pw. Świętej Róży z Limy. Kościól

mieli tam wejść, to oni wkroczyli, powyry-

skim. Nie udalo nam się jednak tam wów-

dziemy musieli czekać calą noc do rana.

w swoim badaniu ,,Bukowina Pólnocna.

w Dawidenach wzniesiono w latach 20.

wali sztachety z tych plotów i zaczęli ich

czas dotrzeć, a powiedziano nam również,

Tymczasem mróz daje o sobie znać. Na ta-

Spoleczność polska we wsi Panka" Mariak

XIX wieku. Pod względem form architekto-

tam bić. Skutkiem tego oni dostali mandaty.

że bez przewodnika trudno będzie znaleźć

Melnyczuk i Jaroslaw-Wasyl Rusnak.

kie warunki nasi wolontariusze-kierowcy

nicznych świątynia przypomina drewniane

Parafianie wiedząc, że ten kościól będzie

tych ludzi na tak rozleglym obszarze. Nie

byli przygotowani. Prawie centymetr po

Przed I wojną światową na Bukowinie

kościoly w innych miejscowości na Bukowi-

zamknięty, powynosili z kościola wszystkie

ma tam żadnych organizacji polskich. Jedy-

zostaly otwarte Domy Polskie i polskie

nie, które należą do tzw. typu ,,domkowego"

centymetrze zjeżdżamy w dól i powoli

rzeczy, wszystkie atrybuty, mszal, konfe-

nymi miejscami, w których się gromadzą,

szkoly, wzniesiono kościoly i kaplice, gdzie

z czworoboczną wieżą. Różni się jednak od

zmierzamy w kierunku Storożyńca. Akurat

sjonal, dzwon stary. Udalo się też uratować

są trzy czynne kościoly. Później miejsco-

Polacy modlili się w języku ojczystym.

kwadrans przed godziną dwudziestą znaj-

nich naturalnym, żywym, nielakierowanym

figurę Świętej Róży z Limy, przywiezioną

wy proboszcz, ks. Roman Lysak, zapraszal

W okresie międzywojennym Bukowina

drewnem. Ksiądz Roman Lysak wyjaśnil

dujemy się przy ,,Nowej poczcie". Przela-

z Peru, z Limy.

nas tam kilkakrotnie, opowiadając o życiu

podlegala Rumunii. Rumunizacja negatyw-

dujemy pampersy do busa i ruszamy w po-

nam, że jest to jedyna świątynia na Ukrainie

Pytam Edwarda, czym się zajmuje.

tamtejszych Polaków. Kiedy więc zeszlej

nie wplynęla na zachowanie tożsamości

szukiwaniu punktu docelowego. To jeszcze

poświęcona św. Róży z Limy ­ pierwszej

­ Na zarobki jeżdżę, też do Polski ­ po-

jesieni Wito Nadaszkiewicz, koordynator

nie byl koniec naszych przygód, ponieważ

miejscowych Polaków. Po zakończeniu

katolickiej świętej z kontynentu amerykań-

wiedzial. ­ Tutaj z pracą jest bardzo ciężko.

projektów Fundacji Poland Helps na Ukra-

II wojny światowej w ramach tak zwanej

skiego, która jest patronką Ameryki Polu-

tego wieczoru nawigacja zaprowadzila nas

A to co jest, malo doceniane. Powiedźmy,

inie, zapytal mnie, czy znam Polaków na

repatriacji część Bukowińskich Polaków

dniowej i ogrodników.

na szlak przejezdny co najwyżej dla trakto-

że ta wyplata, którą tu placą, no to nieste-

Bukowinie, którzy potrzebują konkretnej

wyjechala do PRL. Za czasów sowieckich

ra. Na nocleg trafiliśmy dopiero o pólnocy.

­ W naszej parafii znajdują się reli-

ty, jak się ma rodzinę i dzieci, to nawet nie

pomocy, natychmiast poradzilem mu, żeby

nadal nie bylo polskich szkól, zamykano

kwie świętej, która zmarla w wieku 31

ma o czym mówić. Nie wystarcza na życie,

zwrócil się do ks. Romana. Tak powstala

Skąd tam Polacy?

kościoly.

lat ­ powiedzial ks. Roman Lysak. ­ Święta

na samo utrzymanie. No przede wszyst-

lista potrzeb i osób potrzebujących.

Róża jest czczona jako patronka od sytu-

Wedlug badań historyków Polacy

kim do Polski, bo Polska kulturowo, men-

Obecnie obwód czerniowiecki, gdzie

Dawideny

acji beznadziejnyc. Byla nie tylko piękna

zetknęli się z Bukowiną po raz pierwszy

talnościowo, językowo jest zbliżona. Jeż-

polożone są te wioski, należy do okręgu

pod względem urody, lecz miala przede

Nazwa oficjalna tej wsi ­ Dawydiwka,

w polowie XIV wieku, kiedy król Kazi-

dżą też do Niemiec, sporo ludzi jedzie. Ale

konsularnego Konsulatu Generalnego RP

jednak ludność miejscowa nazywa ją po

wszystkim bogate wnętrze. Za wzór ob-

mierz Wielki dla obrony swego państwa

większość to jest w Polsce. Może ponad 50

w Winnicy. W listopadzie 2025 roku pod-

przed Tatarami wzniósl tu kilku zamków

staremu ­ Dawideny. Jest to niezwykle cie-

rala sobie św. Katarzynę ze Sieny. Wielka

procent. Wiem, że bardzo chcą wrócić. Jak

czas II konferencji ,,Polacy na Ukrainie"

obronnych. Jak zaznacza prof. Helena Kra-

kawa i unikatowa wieś, bijąca różne rekor-

mistyczka, rozamilowana w Bogu. Mó-

tam się spotykamy w Polsce z tymi, którzy

powiedzialem o wspomnianej inicjatywie

wiono o niej: ,,Piękny kwiecie Ameryki

sowska polskie wplywy kulturalne i poli-

dy. Jej wyjątkowość polega po pierwsze na

nie mogą wrócić, bo ja jeszcze mogę wró-

Damianowi Ciarcińskiemu, konsulowi gene-

Lacińskiej".

tym, że osada licząca nieco ponad trzy ty-

tyczne osiągnęly kulminację za czasów

cić, to oni bardzo chcą. I to też skutkuje

ralnemu RP w Winnicy w latach 2018­2024.

siące mieszkańców zajmuje powierzchnię

W 2021 roku abp Mieczyslaw Mo-

króla Jana III Sobieskiego.

na ich zdrowiu. Widać, że psychologicz-

­ Bylem tam i warto tam pojechać ­ po-

Później już pod zaborem austriackim

porównywalną z obszarem niewielkiego

krzycki, metropolita lwowski wprowadzil

nie zmagają się z tym na co dzień. Myśli

wiedzial dyplomata.

rozpoczęla się znaczna imigracja Pola-

miasta obwodowego. Na licznych ulicz-

do kościola relikwie św. Jana Pawla II.

wszystkie są skierowane tutaj. Chcą po

Konsul Tomasz Kowal z Konsulatu Ge-

Stefania Skowrońska po przejściu na

ków do tego kraju. Przybywali duchowni,

kach można zobaczyć zaledwie po kilka

prostu być w domu.

neralnego RP w Winnicy w naszej rozmo-

emeryturę zajęla się produkcją pamiątek.

urzędnicy, nauczyciele, rzemieślnicy, kup-

lub kilkanaście chalup, a reszta domostw

wie wspomnial o niedawno wyremonto-

Dawideny ­ Zrąb

cy, również pojawila się emigracja zarobko-

jest rozrzucona w polu. Od sąsiada do są-

­ A to mój wizerunek św. Róży z Limy,

wanym Domu Polskim w Pance. Dodaliśmy

wa. Ściągano tam też osadników-rolników

siada czasem kilometr, a to i dwa. Na hory-

naszej patronki ­ pokazuje. ­ Ja tego nie

Latwo się domyślić, że osadę zalożono

ten punkt do naszej trasy.

Polaków z Galicji. Na Bukowinie panowaly

zoncie widać pasma wzgórz, a tutaj jak na

sprzedaję, robię tylko dla siebie, żeby po-

na terenie wyciętego lasu. W części wsi

Wolontariusze z Polski i z Ukrainy za-

dloni rozciąga się niemal step. W pewnym

darować. Mam więcej radości żeby poda-

mniej uciążliwe warunki pańszczyźniane,

Dawideny zwanej Zrąb, w latach 20. XX

ladowali do busów 20 zestawów higienicz-

rować, aniżeli sprzedać. Moi rodzice byli

wieku Polacy wybudowali na wzgórku

nych dla osób starszych (wilgotne chustecz-

Polakami. Pracowalam też we Wloszech,

drewniany kościól ku czci Najświętszej

ki antybakteryjne, proszek do prania 2.5 kg,

bo trzeba bylo jakoś żyć. Pieniędzy nie

Maryi Panny. Wladze sowieckie nie za-

mydlo w plynie 800 ml, waciki do czyszcze-

wystarczalo. Teraz my więcej po ukraiń-

mknęly go, jedynie pozostawal bez księ-

nia uszu, pampersy dla doroslych, papiero-

sku rozmawiamy, bo mieszkamy na Ukra-

dza. W latach 1970­1989 sporadycznie

we ręczniki, szampon 400 ml), 5 nowych

inie, ale swojego nie zapominamy. Nasza

przyjeżdżal tu ks. Franciszek Krajewski

krzesel toaletowych, 100 żywnościowych

wina, że swoich wnuków nie nauczylam po

z Czerniowiec.

paczek świątecznych, zestaw polskich ksią-

polsku, przynajmniej oni mogliby rozma-

Dookola przepiękne krajobrazy. Sloń-

żek oraz komputer i drukarkę, które mają

wiać. To chyba moja wina, bo moja mama

ce szybko zachodzi za górami, a my, zosta-

być używane w miejscowej parafii podczas

z moimi dziećmi mówila tylko po polsku.

wiając samochody za sobą, powoli wspi-

zajęć z języka polskiego. Pomoc ­ o wartości

Ja z siostrami, gdzie by one nie byly, też po

namy się na górę pieszo wąską, oblodzoną

okolo 160.000 hrywien ­ zostala w calości

polsku. A teraz nasze wnuki odchodzą od

drogą. Po Mszy św. w języku polskim wo-

sfinansowana przez darczyńców z Polski.

polskiego. Będziecie wyjeżdżać z tej ulicz-

lontariusze Poland Helps przekazali dary

Porankiem 2 stycznia ruszamy ze

ki, to tam jest dom, w którym mieszkalam

świąteczne obecnym parafianom, którzy

Lwowa. Już w pierwszym dniu podróży

od narodzenia. Tam moi rodzice żyli. Ko-

z kolei zaprosili nas na poczęstunek do

przygody drogowe rozpoczęly się od wy-

ściól byl wtedy jako sklad, magazyn. Gry-

szopy przy kościele. W tym czasie byl

ciągania samochodów z zasp. Do godziny

sy tam byly, pszenicy. Wtedy kolędy byly

prąd. Mężczyźni wlączyli termowentyla-

20.00 trzeba bylo zabrać z ,,Nowej poczty"

u nas tylko polskie.

tor. Bylo cieplo, wesolo i wydawalo się, że

w Storożyńcu wyslany tam z Polski wielki

Obecni Polacy zaczynają kolędować po

biesiadom nie będzie końca.

bagaż pampersów dla doroslych, a tym-

polsku, a potem po ukraińsku.

Malgorzata Garnik-Prodan w wywia-

czasem zima korygowala czas jazdy. Aby

­ Tak to się przeplata tradycja ukraińska

dzie dla Kuriera powiedziala:

się nie spóźnić, na Bukowinie skręcamy

i polska w tej chwili ­ wyjaśnia Edward Go-

­ Polacy tutaj są od dawna. Jest parę

na najbliższą drogę do Storożyńca. Bylo

rodzin, które pochodzą nawet ze Solońca

rewoj. ­ Bo kolędy, które śpiewaliśmy kie-

już ciemno, kiedy wjechaliśmy w lesiste

(Nowy Soloniec na Bukowinie Rumuńskiej

dyś dawniej to byly wszystkie po polsku.

bezludne góry. Na drodze nie ma ruchu.