18

nr 1 (485) 16­29.01.2026

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Biedni Polacy patrzą na celebrytów (cz. 2)

w wydarzeniach 1861­1864

może być podstawą do oskarżeń.

DR MAREK BATEROWICZ

r. w bliskiej wspólpracy z An-

Wywody prof. Blońskiego przy-

Ostatecznie stalo się inaczej,

drzejem Zamoyskim i jego obo-

pominają zręczne sylogizmy, tak

a w odrodzonej II RP Żydzi zna-

zem ziemiańskim, Klemensow-

spreparowane, aby potem moż-

leźli swoje miejsce, albowiem od

czykami" (vide: ,,Dzieje Polski

na bylo przemycić antypolskie

początku XIX wieku szerzylo

porozbiorowe 1795­1921", Pa-

animozje. Na szczęście co dru-

się stopniowo ich poparcie na-

ryż, Spotkania 1983, str. 373).

gie zdanie amortyzuje ich efekt

wet asymilacji, co wiązalo się

Istotnie, sporo Żydów walczylo

i wtrąca myśli broniące Pola-

z przenikaniem Żydów do sta-

i w powstaniu styczniowym,

ków, np. ,,Przecieśmy nie stanęli

nu mieszczańskiego. I w wieku

a podaje ich leksykon ,,W po-

po stronie morderców. Przecież

XVIII ­ wbrew pomówieniom

dzięce i ku pamięci Jankielom"

sami byliśmy następni w kolejce

anonimowego rozmówcy profe-

(Warszawa,  von  Borowiec-

do pieca. Przecież ­ nie najlepiej,

sora ­ narzekać Żydzi nie mogli,

ki, 2001), ulożony przez Ma-

ale jednak ­ jakoś z tymi Żyda-

bo (jak czytamy u Kukiela) byli

riana Kaluskiego z Melbourne.

mi wspólżyliśmy, oni zaś także

chronieni przez prawo, mieli za-

I w XIX wieku, w tej Polsce te-

nie byli w naszych sporach bez

pewniony samorząd w swoich

rytorialnie rozkrojonej przez

winy" ­ zauważa slusznie Bloń-

kahalach, opanowywali han-

zaborców, rośnie wśród Żydów

ski. Ale dalej znowu powraca-

UWOLNIENI Z GĘSIÓWKI ŻYDZI WRAZ Z ŻOLNIERZAMI Z ARMII

del, karczmarstwo i szynkar-

liczba zwolenników asymila-

ją supozycje, które podważają

KRAJOWEJ Z PLUTONU ,,ALEK" KOMPANII ,,RUDY" BATALIONU

stwo, obroty pieniężne, lżejsze

cji z narodem polskim. A za-

obraz polskich postaw wobec

,,ZOŚKA". POWSTANIE WARSZAWSKIE 5.VIII.1944 ROKU

rzemioslo czyli ich ,,paradisus

tem mylil się prof. Bloński pi-

ginących w Holokauście, cza-

iudeorum" ­ zrodzony z przywi-

sząc w omawianym eseju, że

sem w sposób nieco przewrotny,

lejów jeszcze wieku XIII ­ krze-

Żydzi woleli uczyć się języka

Zaglady. Widać, że prof. Bloń-

winy" u Milosza, a nawet rozwi-

bo jak traktować tę enuncjację

pl i nabieral rozmachu. Już za

niemieckiego lub rosyjskiego!

ski pomija historyczne uwa-

ja to w wymiarze już plemien-

profesora: ,,Chcemy znaleźć się

Sejmu Wielkiego reformatorzy

Mieli swój jidysz, ale cenili też

runkowania i związki obu na-

nym dodając: ,,winy, do jakiej nie

absolutnie poza oskarżeniem,

glowili się jak naród ten (obcy

polską kulturę i literaturę, wy-

rodów, krąży wylącznie wokól

chcemy się przyznać"(!). A zatem

chcemy być zupelnie czyści.

mową, wyznaniem i obyczajem)

dawali dziela polskich pisarzy,

problemu Holokaustu, ale osta-

z góry przesądza, że jakaś wina

Chcemy być także ­ i tylko ­

przemienić w ,,użytecznych dla

a nawet powieści staropolskie

tecznie profesura polonistyki

istnieje, ale Polacy ją odrzucają,

ofiarami...". A zatem ze sfery

Kraju obywateli". I choć z racji

czy ,,Księgę przyslów staropol-

nie dorównuje profesurom hi-

nie chcą się przyznać. Werdykt

podejrzeń wkraczamy już do

lichwy niektórzy (jak Staszic

skich", czym zająl się Samu-

storyków. I to może go w jakimś

ten uderza swą impertynencją,

przedsionka oskarżeń, a w do-

czy Józef Sulkowski) uważa-

el Adalberg (1868­1939) wiel-

stopniu usprawiedliwia, także

jest też sofistycznie wymu-

datku przypisują nam wolę wy-

li Żydów za plagę, to jednak ich

ki rzecznik asymilacji Żydów

i to, że trzyma się kurczowo in-

szony, a przedstawiony czytel-

stępowania wylącznie w roli

sprawę popierali Czartoryscy

w ramach Rzeczypospolitej. Nie

strukcji Milosza o obowiązku

nikom z uroczystym patosem

ofiar. Ponioslo tu chyba autora,

i przeważyla przychylność dla

braklo i spolonizowanych hi-

,,oczyszczenia", który rzekomo

i wezwaniem do pokuty. Tak to

powinien raczej sformulować to

nich.

storyków pochodzenia żydow-

ciąży na polskiej poezji (!). Za-

prof. Bloński zręcznie mierzy

inaczej: nie ,,tylko" w roli ofiar,

skiego jak Szymon Aszkena-

patrzony w ów ,,moralny na-

w upatrzoną z góry odpowiedź,

ale ,,TAKŻE", ponieważ nie-

Za Księstwa

zy (1866­1935) i Józef Feldman

kaz", Bloński cytuje w tekście

która pasuje mu do kolejnych

ustanne przypominanie światu

Warszawskiego

(1899­1946), a wcześniej Julian

nie tylko ,,Campo di Fiori", ale

wywodów, wiodących do upa-

Holokaustu jakby przyslanialo

Klaczko ( 1825-1906), pisarz

i inny wiersz Milosza ­ ,,Biedny

trzonego celu. I dlatego przy-

straty innych narodów. W po-

otrzymali wraz z innymi

i krytyk, uczestnik powstania

chrześcijanin patrzy na getto" ­

pisuje ,,syntetycznemu Pola-

wojennej Polsce IPN nie mógl się

prawa obywatelskie,

wielkopolskiego, zmuszony do

który z kolei podsunąl mu tytul

kowi"(!) ów lęk, aby nie zostać

doczekać ani jednej maszyny do

choć utrudniano

emigracji za pamflet ,,Die Deut-

eseju. Wiersz to wstrząsający,

policzonym między pomoc-

pisania, ani jednej szafy, a Ży-

im nabywanie

sche Hegemonen" (1849). By nie

bo o burzeniu getta po powsta-

ników śmierci. Domniemywa

dowska Komisja Historyczna

wlasności ziemskiej

pominąć Aleksandra Kraushara

niu, i być może przyszly nobli-

tu, że nie wszystko bylo w po-

posiadala w Lodzi lokal wielo-

i dzierżawę dóbr

(1843­1931), także zwolennika

sta widzial lub slyszal z oddali

rządku, wspomina górnolotnie,

pokojowy, dwudziestu pracow-

asymilacji, a podczas powstania

to ,,deptanie" i ,,tluczenie". I stal

że ,,wspólżycie jednostek nigdy

ników i oddzialy prowincjonal-

narodowych, co jednak

styczniowego wspólredaktora

gdzieś bezradny, obawiając się,

nie jest bez skazy", więc znowu

ne (vide wspomniany wyżej tom

w tamtych czasach

pism ,,Prawda" i ,,Niepodleglość",

że będzie ,,policzony między po-

sugeruje albo postawy tych, ,,co

Hery, str. 17). A więc od początku

bylo zrozumiale.

który w niepodleglej Polsce no-

mocników śmierci/ nieobrze-

pomagali zabijać", albo przynaj-

ograniczano nam archiwizowa-

Natomiast stan

sil mundur powstańca z 1863

zanych", jak mówi puenta tego

mniej tych, ,,co spokojnie pa-

nie ludobójstwa dokonanego na

mieszczański stal dla

roku. Wszyscy oni i wielu in-

utworu. Być może wywolalo to

trzyli na żydowską śmierć". Czy

Polakach, natomiast propago-

nich otworem, a Żydów

nych utożsamiali się z polsko-

u Milosza jakiś kompleks winy,

jednak problem ten postawiony

wanie Zaglady Żydów cieszylo

wyksztalconych

ścią, o czym jakby zapomnial

jednak obiektywnie nieuzasad-

jest uczciwie? Nie sądzę, bo nie

się ogromnym poparciem.

prof. Bloński bagatelizując zja-

niony: niemiecki plan Zaglady

można wychodzić z zalożenia, że

Wróćmy do eseju ­ o co tak

i przyjmujących strój

wisko asymilacji, czyli powol-

w żadnej mierze nie może obcią-

maly procent zloczyńców okre-

naprawdę chcą nas oskarżać?

europejski zwalniano od

nego zrastania się obu narodów

żać narodów okupowanych, też

śla profil narodu. To tak jakby

I ,,czy możemy temu zapobiec?

ograniczeń. Wielopolski

w ramach państwa polskiego,

wydanych na pogardę i repre-

badanie zjawisk rozpoczynać od

­ pyta profesor ­ to my sami bo-

nawet widzial w nich

co kiedyś skończyloby się po-

sje hitleryzmu. A jednak Bloński

uznania iż ulamek spoleczności

imy się kreta, który drąży na-

przyszly stan trzeci

wodzeniem, gdyby nie najazd

z calą powagą interpretuje pu-

decyduje o charakterze calo-

sze sumienia...". Jak widzimy

i przeprowadzil

hitlerowski i zbrodniczy plan

entę tego wiersza jako ,,poczucie

ści. Znikoma ,,pars pro toto" nie

Bloński zręcznie buduje napię-

cie i dochodzi do niebywale-

reformę w duchu

go wniosku: ,,Musimy calkiem

równouprawnienia

szczerze, calkiem uczciwie sta-

Żydów. Mogli

nąć wobec pytania o wspólod-

wreszcie ­ po zmianie

powiedzialność. (...) Przed tym

wyznania ­ starać

pytaniem my ­ jako Polacy ­nie

się też o nobilitację

stoimy sami. I to może nam po-

móc. Nie dlatego, że raźniej bić

(frankiści). Jak widzimy

się w piersi gromadnie. Że roz-

nie traktowano

lożymy tak naszą winę, że się ta

ich jako obywateli

wina niejako pomniejszy... Ra-

,,drugiej kategorii"

czej dlatego, że będziemy ją mogli

ani w XIX wieku,

zrozumieć. Zrozumieć zarówno

a co dopiero w Polsce

naszą winę, jak to, dlaczego przed

międzywojennej.

nią uciekamy..." ­ wywodzi już

bez ogródek prof. Bloński. Z ulot-

,,Wśród samych Żydów

nej sfery dywagacji o możliwo-

­ jak pisze dalej prof.

ści policzenia nas w poczet ,,po-

Marian Kukiel ­ byl już

mocników śmierci" spadamy na

kierunek asymilatorski

twardy grunt ,,wspólodpowie-

i patriotyczny polski.

dzialności" i stajemy wobec ,,na-

szej winy", przed którą rzekomo

Wielka burżuazja, oświecona

uciekamy. Oto dotarliśmy prawie

i liberalna, byla już silą nie tylko

do oskarżeń o kolaborację, które

finansową, ale również intelek-

slyszymy dziś z ust różnych ,,ba-

tualną; glówny jej przedstawi-

daczy" Holokaustu przekręcają-

ciel Leopold Kronenberg ode-

cych historię jak Gross, Grabow-

TABLICA PAMIĄTKOWA W MIEJSCU, W KTÓRYM ZNAJDOWAL SIĘ BUNKIER ,,KRYSIA" (WSPÓLCZEŚNIE

ski, Engelking czy z ust samego

grać mial pierwszorzędną rolę

UL. GRÓJECKA 77) W WARSZAWIE