21

nr 1 (485) 16­29.01.2026

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Spotkania z pisarzami pogranicza

Pod koniec 2025 roku

się Ukraińcami. Uwzględniam

glosy żydowskie, których nie

Fundacja Folkowisko

ma już na tym terenie, ale po-

z województwa

tomkowie rodzin żydowskich

podkarpackiego,

żyją gdzieś na świecie i myślą

w ramach projektu

o tych miejscach, z których po-

finansowanego przez

chodzili ich rodzice czy dziad-

Senat RP, zorganizowala

kowie. Uwzględnilam też opo-

we Lwowie oraz

wieści greckie, bo pojawila się tu

przecież spoleczność greckich

w miejscowości

uchodźców z wojny domowej

Nahaczów kolo

tuż po drugiej wojnie i zostala

Jaworowa w obwodzie

bardzo dobrze przyjęta. Oczy-

lwowskim cykl spotkań

wiście są też opowieści polskie.

z pisarzami pogranicza

Dużo nas dzieli, ale jednocześnie

polsko-ukraińskiego.

sporo nas lączy. A to jak sobie

odpowiadamy na pytanie: swój

czy obcy? ­ to jest bardzo-bar-

TEKST I ZDJĘCIA

ale  od  wielu  lat  mieszka

dzo ważne pytanie. I jakie prawa

KONSTANTY CZAWAGA

w Krakowie i bliski jest jemu

dajemy tym, których uważamy

­ Projekt dotyczy integracji

temat związany z pograniczem

za swoich, a tym, których uwa-

Polaków i jest to szeroko ro-

i z Podkarpaciem, ale patrzy na

żamy za obcych, i co to znaczy.

zumiana integracja ­ wyjaśnil

niego trochę oczami z zewnątrz.

Uprzedzenia, które mieli

Dariusz Bobak, prezes Fundacji

I myślę sobie, że jest ważne ta-

dziadkowie czy rodzice, wyda-

Folkowisko. ­ W naszym rozu-

kie jego spojrzenie wewnętrz-

je mi się zbyt mocno odciska-

mieniu także ze spolecznością

ne i zewnętrzne jednocześnie.

ją się na późniejszych pokole-

ukraińską. Chcemy budować

Wydawalo mi się, że już tyle na

niach. Czasem nawet jeśli nie

mosty między naszymi spo-

temat pogranicza powiedziano,

są wprost wyrażane. Nawet je-

lecznościami. Jednym z takich

że trudno dodać coś nowego. Że

śli troszeczkę podskórnie wy-

mostów są spotkania z polskimi

historycznie bardzo dużo na ten

plywają w różnych sytuacjach,

GRAŻYNA BOCHENEK

pisarzami poruszającymi spra-

temat wiemy. Natomiast myślę,

bardzo mocno wplywają na te

wy, które są ważne zarówno dla

spoleczeństwo Nahaczowa, wsi

Metelski, dyrektor Lwowskiego

że trzeba uwzględnić historię,

mlodsze pokolenia. I to wyma-

Polaków, jak i dla Ukraińców.

polożonej kilka kilometrów

Fotomuzeum. ­ Jednak Lwow-

ale opowiadając o tym, czym

ga trochę wysilku i świadomej

Doskonalym  przykladem

od granicy. Tam udalo się nam

skie Fotomuzeum znajduje się

dzisiaj jest pogranicze i czym

decyzji żeby się na czymś za-

jest dzisiejsze spotkanie z Gra-

wyremontować stary budynek

w oficjalnym schronie, co sta-

dzisiaj jest rzeka San, i kto dzi-

stanowić. Wymaga pewnej re-

żyną Bochenek. Doskonalym

po kolchozie. Teraz w tym bu-

nowi dodatkową gwarancję

siaj nad Sanem mieszka. Jak hi-

fleksji. Co robimy z tym dzie-

przykladem bylo wcześniejsze

dynku jest przychodnia zdro-

bezpieczeństwa. Daje to rów-

storia na tych ludzi wplywala.

dzictwem? Kiedy na przyklad

spotkanie z malżeństwem Kuź-

wia, ale także znajduje się Cen-

nież możliwość nieprzerywa-

To okazalo się bardzo cieka-

ci którzy uciekali przed rzezią

mińskich, autorami etnokry-

trum Edukacji Transgranicznej.

nia wydarzeń podczas alarmów

we dla mnie i dlatego ten temat

wolyńską traktują wszyst-

minalów, którzy opowiadają

Jest to projekt, w którym stara-

powietrznych. A w przypad-

podjęlam.

kich Ukraińców jako sprawców

w sposób popularny o glębokich

my się dla miejscowych dzieci

ku braku prądu, dzięki naszym

Jest to historia przede wszyst-

i uważają, że Ukraińcy są na-

spolecznych kwestiach, doty-

i mlodzieży organizować różne

przyjaciolom z Lotwy, którzy

kim o ludziach dziś związanych

rodem pelnym zlych ludzi. Są

czących mniejszości zamiesz-

zajęcia. Uczymy ich języka an-

przekazali nam stację zasila-

z Sanem, ale z uwzględnieniem

takie glosy. Albo też są Ukraiń-

kujących Polskę. Tutaj bylo też

gielskiego, uczymy ich języka

nia EcoFlow, możemy organi-

tego co bylo historią. Często

cy, którzy doświadczyli czegoś

spotkanie z profesorem Bohda-

polskiego. Organizujemy róż-

zować spotkania nawet wte-

dramatyczną, tragiczną. Czasa-

zlego ze strony Polaków i też

nem Hudiem, historykiem, ba-

nego rodzaju zabawy, gry in-

dy, gdy energia elektryczna jest

mi wydaje się, że historia byla,

stosują odpowiedzialność zbio-

daczem kwestii, które są istot-

tegrujące. Organizujemy także

odlączona.

minęla, że to już zakończony

rową. Odpowiedzialność zbio-

ne zarówno dla nas, Polaków,

wydarzenia ­ spotkania, kon-

Ostatnim

wydarzeniem

rozdzial. Ale okazuje się, że nie.

rowa do niczego nas nie prowa-

jak i dla Ukraińców. A więc

certy. W tym miejscu powsta-

w ubieglym roku bylo spotkanie

Że historia, przeszlość, zarówno

dzi. Sytuacja też nie byla nigdy

mamy nadzieję, że ten projekt

lo też Centrum Integracji dla

z Grażyną Bochenek z Rzeszo-

w tym wymiarze spolecznym,

czarno-biala. To byly zlożone

będzie taką cegielką, będzie

Polaków w Ukrainie. I bardzo,

wa, autorką książki ,,San. Rzeka,

ale też indywidualnym bardzo

historie. Więc ta rodzinna hi-

kontynuować budowę mostów.

bardzo nam zależy na tym pro-

która lączy. Rzeka, która dzie-

mocno wplywa na ludzi. I o tym

storia wymaga namyslu, zasta-

Bylo spotkanie ze Zbigniewem

jekcie. Chcemy, żeby byl kon-

li". Opowiadala o spotkaniach

chcialam opowiedzieć. Kto jest

nowienia się ­ co z niej wziąć?

Dmitrocą, który pisze opowia-

tynuowany. Zrobimy wszystko

z ludźmi różnych narodowości

swój, a kto jest obcy? To jest bar-

Nie mówię o tym, żeby zapomi-

dania, bajki dla dzieci, wydane

żeby on tam trwal. I jeśli by ktoś

i wyznań, zakorzenionych tam

dzo ciekawe pytanie. Uważam,

nać o trudnych rzeczach. Ab-

po ukraińsku. Jeśli od począt-

chcial do nas zajrzeć, zaprasza-

od dziada-pradziada, a także

że to iż w jakimś miejscu czu-

solutnie nie można o nich za-

ku zadbamy o to, żeby dzieci

my do Nahaczowa.

z tymi, którzy zamieszkali nad

jemy się u siebie, nie znaczy, że

pomnieć, bo one są w ludziach.

rozumialy różnorodność, ro-

Lwowskie Fotomuzeum znaj-

Sanem po II wojnie światowej.

inni też nie mogą czuć się u sie-

One wymagają jakiegoś prze-

zumialy to, że musimy wspól-

duje się przy ul. Kopernika 17,

­ Pomysl na książkę ,,San.

bie. I że ziemia nie może być po

myślenia i przepracowania, ale

pracować, że jesteśmy przy-

w piwnicy Palacu Sztuki.

Rzeka, która lączy. Rzeka, która

prostu wspólna, nie może być

niekoniecznie brać tak bezre-

jaciólmi, to kolejne pokolenie

­ Wojna wprowadzila swo-

dzieli" nie byl mój ­ mówi w na-

wspólnym  doświadczeniem.

fleksyjnie, tylko coś z tym zro-

będzie o wiele lepszym, o wiele

ją korektę, ponieważ nasi pol-

szej rozmowie Grażyna Boche-

W tych swoich opowieściach

bić. A przede wszystkim to co

przyjaźniejszym, o wiele bar-

scy goście nie zawsze decydują

nek. ­ Wyszedl z wydawnictwa

uwzględniam bardzo różne glo-

mi się wydaje ważnym, żeby

dziej otwartym. Pracujmy nad

się przyjechać do Lwowa, wciąż

,,Mando", od redaktora prowa-

sy. Są to glosy Ukraińców, glosy

posluchać nawzajem różnych

sobą, pracujmy też nad dziećmi.

jest to miasto narażone na za-

dzącego tego wydawnictwa,

Bojków, bo niektórzy czują się

historii. Nie skupiać się tylko

Te spotkania odbywają się

grożenia ­ powiedzial Roman

który pochodzi z Podkarpacia,

Bojkami, niekoniecznie czują

na historii swojej, tylko tych

w kilku miejscach, ale chyba

innych. Dawnych sąsiadów na

najważniejszym dla nas miej-

przyklad. Zobaczyć co w nich

scem jest Lwowskie Fotomu-

bylo takiego samego, ale co bylo

zeum. To niezwykle miejsce

innego. Ja bardzo lubię sluchać

w sercu Lwowa ze świetnymi

różnych historii i staram się

eksponatami i też ze świetnym

też nie oceniać i nie chcę dla

szefem. Udostępnia nam miej-

swoich czytelników oceniać.

sce i jest otwarty na problemy,

Zostawiam ocenę osobom czy-

które poruszamy. Bardzo je-

tającym. Chcę żeby zobaczy-

steśmy za to wdzięczni i mamy

li różnorodność tych historii

nadzieję, że te nasze spotkania

i zdziwili się pewnymi faktami

uda się kontynuować w przy-

i nad nimi zastanowili się po

szlym roku. Nahaczów to dla

prostu ­ zaznaczyla Grażyna

nas bardzo specjalne miejsce.

Bochenek.

Od momentu inwazji Rosji na

W 2026 roku Fundacja Fol-

Ukrainę Fundacja Folkowisko

kowisko z Podkarpacia planuje

zaczęla nieść pomoc po ukra-

kontynuację spotkań z pisarza-

ińskiej stronie granicy. Za-

mi pogranicza we Lwowie, Na-

przyjaźniliśmy z mieszkań-

haczowie oraz w innych przy-

cami powiatu jaworowskiego

granicznych miejscowościach

i poznaliśmy też wspaniale

na Ukrainie.