23

nr 1 (485) 16­29.01.2026

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Goście udokumentowani  (cz. 2)

Przewodniczący

Rządu Tymczasowego

Aleksander Kiereński,

baron Wrangel i czerwony

dowódca dywizji Wasyl

Czapajew również bywali

w Stanislawowie, ale nie

będziemy o nich pisać,

bo nie ma to dowodów

fotograficznych. Mniej

więcej regularne

fotografowanie gości

naszego miasta zaczęlo

SYMON PETLURA, PRZYBYWA DO STANISLAWOWA

się od roku 1920.

Towarzystwa Strzeleckiego, zinspektowal

strzelców na polach ,,Dąbrowy". Wyglosil

IWAN BONDAREW

JÓZEF PILSUDSKI NA DWORCU W STNISLAWOWIE

patriotyczny wyklad w sali Kasyna Miejskie-

Ataman i jego pies

go (dziś biblioteka dla mlodzieży na deptaku).

syjonistyczno-rewizjonistycznego. Celem ru-

socjalistów, spotkali pociąg z gościem

Jeżeli w czasie II wojny światowej

Po raz ostatni w Stanislawowie mar-

chu bylo odtworzenie państwa żydowskiego

w Haliczu i autem dowieziono go na spo-

Ukraińców walczących z komunistami

na obu brzegach rzeki Jordan. Idei rewizjoni-

szalek gościl 5 września 1920 r. Jasne,

tkanie do Stanislawowa.

określano jako ,,banderowców", to w okre-

stycznej sympatyzowali liczni stanislawow-

że poświęcenie pociągu pancernego bylo

Rumuński tranzyt

sie wojny domowej 1920 r. byli petlurow-

tylko pretekstem. Prawdziwym powodem

scy handlarze i przedsiębiorcy, związek

Międzywojenna Rzeczpospolita miala

cami. I nie jest to przypadek, bo Glówny

tej wizyty byla dość skomplikowana dys-

studencki ,,Bar Kohba" oraz towarzystwa

trzech prezydentów. Pierwszym byl Ga-

Ataman byl nieprzejednanym wrogiem

kusja z Petlurą o dalszych stosunkach obu

sportowe ,,Hasmonea", ,,Makabi", ,,Hakoh"

briel Narutowicz, zastrzelony w piątym

czerwonego reżymu i tym wyróżnial się

państw. Zacytuję historyka Wiktora Saw-

i analog harcerzy ,,Bejtar".

dniu urzędowania. Drugiego, Stanislawa

wśród licznych kierowników URL.

czenkę: ,,Petlura mial nadzieję uslyszeć

Glównym ideologiem syjonistów-re-

Wojciechowskiego, usuniętego w wyniku

Po raz pierwszy Petlura odwiedzil

slowa wdzięczności ze strony Pilsudskie-

wizjonistów byl Wladimir Żabotyński

przewrotu państwowego w 1926 r. Mar-

Stanislawów w lutym 1919 r., gdy nasze

go za pomoc w krytycznej sytuacji. Jed-

(1880-1940). Urodzil się w Odessie, potem

szalek Pilsudski ulokowal na tej posadzie

miasto bylo stolicą ZURL. Ataman gościl

nak to spotkanie rozczarowalo Petlurę.

przebywal w Petersburgu, gdzie paral się

Ignacego Mościckiego i po cichu sam rządzil

przez kilka dni i spotykal się z lokalnymi

Pilsudski powiadomil, że polski Sejm, sily

dziennikarstwem. Podczas wojny świato-

Polską. Po śmierci marszalka Mościcki we

politykami i dziennikarzami. ,,Osmolona

polityczne i spoleczeństwo występują

wej zalożyl żydowski legion, który walczyl

ŻABOTYŃSKI W STANISLAWOWIE

wspólpracy z ministrem obrony Edwardem

przez wiatry podlużna twarz z bystrymi

przeciwko kontynuacji walk. Petlura bę-

w skladzie armii Wielkiej Brytanii. Po wojnie

Rydzem-Śmiglym utrzymal się w krześle

oczyma od razu zwraca uwagę" ­ pisaly

dzie musial samodzielnie przedzierać się

się do wagonu. Nad wagonem widać frag-

zamieszkal w Palestynie i aktywnie podróżo-

prezydenta do niemieckiej okupacji.

dzienniki. Niestety, ta wizyta Atamana nie

na Wielką Ukrainę".

wal po Europie, agitując do przesiedlenia się

ment kladki nad torami kolejowymi ­ za-

Historycy zaznaczają sukcesy pre-

zostala udokumentowana fotograficznie.

Jednak Pilsudski zaznaczyl, że jeżeli

chowala się do dziś. Do kadru trafil również

Żydów do Palestyny. Zwalczal socjalistów,

zydenta w dziedzinie gospodarki, gdy do

Minęlo póltora roku. Sytuacja politycz-

Ukraińcy samodzielnie odbiją u ruskich

uważal, że dyplomatyczna droga do uzyska-

ulubieniec atamana, pies Jurko.

Polski naplynęly inwestycje, modernizu-

na zmienila się. Galicja zostala zajęta przez

Winnicę, Żmerynkę i Wapniarkę, to Woj-

Po uroczystościach wydany zostal ban-

nia państwa żydowskiego jest bezskuteczna

jące przemysl i poprawiające poziom życia

Polaków, a na terenach URL panowali czer-

sko Polskie ich poprze. Taka byla ,,wdzięcz-

kiet. Historycy Roman Czorneńki i Petro

i optowal za wariantem silowym.

mieszkańców.

woni. Petlura zmuszony byl do podpisania

ność" sojusznika i faktycznie Petlura pozo-

Hawrylyszyn wynaleźli interesujący fakt:

W Stanislawowie byl trzykrotnie.

W polityce zagranicznej Mościcki na-

politycznego sojuszu z Pilsudskim. Latem

stal pozostawiony sam sobie.

W archiwum rabina Mojsze Lejb Kolesnika

przedstawiać oficjalnie przebieg bankietu

wiązal dobre stosunki z sąsiednią Rumunią.

1920 r. Polacy i Ukraińcy walczyli wspólnie

Jak wspominalem, spotkanie marszal-

jest kserokopia unikalnego zdjęcia z wizy-

miala gazeta armii URL ,,Kozacka Dumka".

Polączenie kolejowe na linii Warszawa-

z bolszewicką nawalą Tuchaczewskiego

ka z Atamanem bylo szeroko naglaśniane

Niestety, jej dziennikarz nie ustal przed dar-

ty Wladimira Żabotyńskiego. Natomiast

-Bukareszt prowadzilo przez Stanislawów

i Budionnego, idących na Lwów i Warszawę.

w prasie i zachowalo się wiele zdjęć. We

mowym poczęstunkiem i tak się ,,ugościl",

historyk Lubow Solowka odszukala inte-

i Czerniowce. Kronikarz Tadeusz Olszański

Wojska Petlury trzymaly obronę wzdluż

wspomnieniach Tadeusza Olszańskiego

...że następnego dnia zostal zdegradowany

resujące detale pobytu tego ideologa na

tak opisuje wizytę Mościckiego: ,,Pociąg,

Dniestru, a sztab wojsk mieścil się w miej-

przytoczone jest jedno zdjęcie z Pilsud-

z oficera do szeregowca.

Przykarpaciu.

który wiózl marszalka Mościckiego co

scowości Chryplin.

skim na dworcu stanislawowskim. Mar-

Po raz pierwszy przybyl do Stanislawo-

Marszalek ograniczyl się

najmniej na pól godziny zatrzymywal się

Gdy czerwonych rozbito, Pilsudski

szalek wygląda na nim nieco inaczej ­ pierś

wa 8 grudnia 1930 r. Na zdjęciu widać jak

dworcem

w Stanislawowie. Wszyscy oficerowie i byli

zawital do swego sojusznika do Stanisla-

dekorują ordery i sznur mundurowy prze-

spotykają go zachwyceni zwolennicy, któ-

legioniści tloczyli się na peronie, a dowódca

wowa. Byla ku temu dobra okazja ­ po-

W międzywojennej Polsce nie bylo

rzucony przez ramię ­ na spotkaniu z Pe-

rych wstrzymuje kordon policji i żydowscy

garnizonu skladal marszalkowi raport".

bardziej popularnej osoby niż Józef Pil-

święcenie pociągu pancernego armii ukra-

tlurą tego wszystkiego nie bylo.

harcerze. Winowajca tego zamieszania wi-

Jeden z takich tranzytów uwiecznil

sudski. Rewolucjonista, dowódca Polskich

Rzecz w tym, że Pilsudski jeszcze kilka

ińskiej ,,Karmeluk", uszkodzonego na minie

doczny jest w lewym górnym rogu fotografii

dziennikarz ,,Ilustrowanego Kuriera Codzien-

Legionów, pierwszy premier Rzeczypospo-

i wyremontowanego w stanislawowskich

razy przyjeżdżal do Stanislawowa, gdzie

­ lysiejący mężczyzna w okularach. W kinie

nego". W czerwcu 1937 r. Mościcki wracal do

litej, zwycięzca bolszewików pod Warsza-

wladze wojewódzkie urządzaly uroczyste

zakladach kolejowych.

,,Ton" (dzisiejszy ,,Lumiere") Żabotyński mial

Warszawy po kolejnej wizycie do Rumunii.

wą. Jego imieniem nazywano ulice i place,

rauty na dworcu. Kilkakrotnie marszalek

5 września marszalek przybyl samo-

odczyt o życiu w Palestynie i nawolywal

Na peronie urządzono mu wspaniale przyję-

szkoly i drużyny harcerskie. Przypomnę,

przejeżdżal przez miasto do Rumunii, ale

chodem na dworzec, gdzie czekal na niego

mieszkańców żydowskiego pochodzenia do

cie, w którym wzięli udzial stanislawowscy

że dzisiejszy plac Wieców przed wojną no-

glównie ­ na odpoczynek do Zaleszczyk.

Ataman. Wodzowie armii sojuszniczych

powrotu do historycznej ojczyzny. Policja

harcerze. W opisie do zdjęcia zaznaczono, że

sil nazwę placu Pilsudzkiego.

wzięli udzial w uroczystości poświęcenia

podala, że w spotkaniu wzięlo udzial okolo

Owacje i śmierdzące jajka

po lewej za prezydentem stoi minister spraw

W Stanislawowie przyszly dyktator

pociągu wedlug obrządku wschodniego

dwóch tysięcy osób.

zagranicznych Józef Bek. Wojskowy z wielką

gościl wielokrotnie. Polscy historycy piszą,

W swoich raportach stanislawowska

i przyjęli defiladę ukraińskiej szkoly mę-

Nie obylo się bez kuriozów. Gdy auto

ilością medali ­ to adiutant Mościckiego Józef

że od 1911 po 1913 r. bylo to chyba z dzie-

policja donosila, że coraz więcej miejsco-

z gościem jechalo przez pl. Mickiewicza,

skiej. Z tego wydarzenia zachowala się Kro-

Hartman, a oficer w bialej czapce ­ to drugi

sięć razy. Pan Józef zawital do lokalnej filii

wych Żydów staje się zwolennikami ruchu

stanislawowscy socjaliści obrzucili auto

nika PAT. Dla lepszej wizji, dowódcy wspięli

adiutant kpt. Stefan Kryński.

śmierdzącymi jajkami.

Ostatni raz prezydent Mościcki od-

Następnym razem Żabotyński przy-

wiedzil nasze tereny we wrześniu 1939 r.

jechal tu w kwietniu 1933 r. Jego zwo-

w drodze do Rumunii, uchodząc wraz z rzą-

lennicy wyciągnęli wnioski z poprzedniej

dem przez Niemcami i sowietami.

wizyty. Obawiając się znów prowokacji

IGNACY MOŚCICKI ZATRZYMAL SIĘ W STANISLAWOWIE PODCZAS POWROTU Z RUMUNII

DWORZEC W STANISLAWOWIE