28

nr 1 (485) 16­29.01.2026

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Groby powstańców styczniowych

na Cmentarzu Lyczakowskim  (cz. 8)

Aleksander Medyński,

W 1913 roku przeszedl ks. Iwanicki na

znany lwowski historyk,

emeryturę. Zamieszkal wtedy w Starym

Siole. Kiedy wybuchla wojna, nie ucie-

profesor gimnazjalny,

kal. Ale źle na tym wyszedl. Ograbiony

krajoznawca, w 1937

przez rosyjskie żoldactwo do szczętu ­

roku wydal we Lwowie

zabrano mu nawet ukochaną, troskliwie

,,Ilustrowany przewodnik

przez dlugie lata gromadzoną bibliotekę.

po Cmentarzu

Wtedy ściągnąl się do Lwowa, zamiesz-

kal jako pensjonariusz u oo. Reformatów

Lyczakowskim". Na

i tam też umarl. Setna rocznica urodzin

jego stronach zwrócil

ks. Iwanickiego (13 grudnia 1915 r.) dala

uwagę czytelników na

szerokim kolom naszego miasta asumpt

czterech pokoleniach

do zlożenia holdów czci nestorowi ka-

planów polskich i bodaj czy nie ostatnie-

Polaków pochowanych na

mu z uczestników walki narodowej roku

cmentarzu, zaslużonych

1831. Między innymi nie omieszkal także

w walce o wolność

ks. arcybiskup Józef Bilczewski zlożyć

i niepodleglość. Są

mu serdecznych życzeń, co najbardziej

wśród nich żolnierze

jubilata uradowalo. Trzymal się wów-

czas jeszcze ks. Iwanicki wcale krzepko,

kościuszkowscy

rzeźki na umyśle, zajmowal się żywo wy-

POMNIK NA GROBIE MAJORA

i napoleońscy z legionów

darzeniami wspólczesnymi, o śmierci nie

ROBERTA THIEME

Dąbrowskiego i wojsk

myślal. Przyszla ona teraz, jak sen po-

Księstwa Warszawskiego,

tyle wysilków poszlo na marne. Po roz-

krzepiający po dlugiej mitrędze żywota

żolnierze powstania

biciu wojsk polskich, wyszedlszy z walk

­ i nigdy chyba nie zaslugiwala bardziej

prawie bez szwanku, wstąpil jako apli-

na to, aby z uśnięciem byla porównana.

listopadowego i żolnierze

kant do wladzy powiatowej w Lubel-

Część pamięci weterana narodowego

powstania styczniowego.

skim. Nie zadowalalo go jednak życie

i weterana w kościele Chrystusowym,

Wlaśnie o losach

świeckie. Czul w sobie powolanie wyż-

uwieńczonego bogatym plonem zaslugi".

ostatnich pisalem

sze: posluszny jemu przyoblókl sukienkę

Pogrzeb ks. Franciszka Iwanickiego

w siedmiu poprzednich

kaznodziejskiego Zakonu św. Dominika.

zgromadzil tlumy ludzi. ,,Kurier lwow-

Wyświęcony w roku 1840, przebywal

ski" pisal, że w kościele oo. Reformatów

artykulach.

MOGILY POWSTAŃCÓW STYCZNIOWYCH

naprzód w Warszawie, potem w Kra-

przy ulicy Janowskiej, gdzie spoczywaly

snobrodzie. Tu zaskoczyl go rok 1863.

zwloki zmarlego, zgromadzilo się liczne

listopadowego w 1835 roku wstąpil do

Boże bylo udzialem tego kaplana, który

Znany ze swych gorących uczuć patrio-

grono rodaków, wśród nich delegacja

TEKST I ZDJĘCIA

zakonu dominikanów, a w 1940 roku

tycznych, otrzymal ks. Iwanicki mandat

uczestników powstania 1863 roku i le-

lat matuzalowych iście dożywszy, cicho

JURIJ SMIRNOW

otrzymal sakrament święceń kaplań-

zaopiekowania się powiatem janowskim,

gioniści. Ks. arcybiskup Józef Bilczewski

odszedl z tej ziemi, na której niemalo do-

Kontynuując ten temat, szukam kolej-

skich. Poslugiwal w Warszawie, a po-

co nie uszlo wiadomości wladz rosyj-

odprawil modly nad zwlokami, poczem

brego pozostanie po nim pamiątką. Zgasl

ne, często malo znane, zapomniane groby,

tem w Krasnobrodzie w lubelskim. Po

bez pazowania się z bólem i trwogą ­ spo-

skich. Jakoż zaledwie powstanie upadlo,

kondukt żalobny prowadzony przez ks.

o których nic dokladniej nie wiadomo poza

wybuchu powstania styczniowego

kojnie zgasl, jak plomień ampulki, w któ-

otrzymal od jednego z oficerów rosyj-

kanonika Bilskiego, w otoczeniu ducho-

napisem na pomniku. Oto na przyklad je-

w 1863 roku byl kapelanem oddzialów

rej wypalila się do ostatniej kropli oliwa.

skich, Polaka, przestrogę, że wladza za-

wieństwa klasztorów oo. Reformatów,

den z nich, pomnik na grobie Roberta Thie-

powstańczych w powiecie janowskim.

myśla go aresztować. Nie czekając na to,

oo. Bernardynów, oo. Dominikanów i oo.

Niezwykly zgon i niezwykla postać...

me, na którym tylko krótka inskrypcja:

Po upadku powstania ks. Franciszek

ks. Iwanicki przemknąl się przez granicę

Karmelitów oraz kleru, ruszyl na Cmen-

Urodzony dnia 27 grudnia 1815 roku,

,,Robert Thieme, major Wojsk Polskich

Iwanicki zaznal prześladowań wladz

do Galicji. Tu sekularyzowal się, poczem

tarz Lyczakowski. Zwloki sędziwego

pochodzil z lubelskiego i uczęszczal do

z r. 1863. 1839­1878. Pokój jego popiolom".

carskich i postanowil wyjechać do Ga-

gimnazjum w Warszawie, gdy wypad-

arcybiskup Wierzchleyski przyjąl zbiega

kaplana-żolnierza i wielkiego obywate-

Z tego napisu wnioskujemy, że byl ofice-

licji. Przez arcybiskupa Franciszka Ksa-

ki listopadowe oderwaly go od książki.

do archidiecezji lwowskiej. Przez czas

la zlożono na cmentarzysku towarzyszy

rem, wstąpil do oddzialów powstańczych

werego Wierzchleyskiego, metropolitę

Walczyl pod Grochowem, pod Wolą.

jakiś pelnil przybysz funkcję wikarego

broni r. 1863, tuż za pomnikiem śp. chorą-

mając lat 24, zaś zmarl we Lwowie mlodo,

lwowskiego, zostal przyjęty do diecezji

Chlopickiego, Prądzyńskiego, Gielguda

w Lipsku kolo Narolu, później w Żynia-

żego Szymona Wizunasa Szydlowskiego.

w wieku 39 lat.

lwowskiej. Byl wikarym w kościele św.

tyniu w Belzkim. W końcu otrzymal

Nad mogilą przemawial w serdecznych

pamiętal wybornie, przypominal też so-

Zwrócilem uwagę też na grób du-

Andrzeja Apostola w Lipsku, a potem

bie jeszcze u schylku dni swoich, a nie

probostwo w Wolkowie i prawie przez

a rzewnych slowach ks. kanonik Bil-

chownego, księdza Franciszka Iwanic-

w Żniatynie. Od roku 1874 i do 1913 ks.

lat 40 (1874­1913) pracowal na niem.

ski, oddając hold pośmiertny wielkiemu

mógl pozbyć się goryczy z powodu, że

kiego (1815­1916), kombatanta powstań

Franciszek Iwanicki przez 40 lat spra-

patriocie.

listopadowego i styczniowego, pochowa-

wowal stanowisko proboszcza rzym-

Z zaboru rosyjskiego pochodzil też

nego na ,,Górce powstańców 1863/1864

skokatolickiej parafii we wsi Wolków

inny weteran powstania styczniowego,

r." wśród innych 230 weteranów po-

niedaleko Lwowa. Za zaslugi cywilne

bardzo zaslużony dla Galicji Henryk Sta-

wstania styczniowego. Uwagę zwrócil

i wojenne ks. Franciszek Iwanicki byl

nislaw Leon hrabia Skarbek (1839­1904),

poczciwy wiek tego kaplana-patrioty

odznaczony austriackim Krzyżem Ka-

ziemianin, kurator dziedziczny Fundacji

(przeżyl 101 rok) i jego aktywna dzialal-

walerskim Orderu Franciszka Józefa.

Stanislawa hr. Skarbka w Drohowy-

ność duchowna i spoleczna. Jak napisal

W 1913 roku w wieku 98 lat przeszedl

żu. ,,Kurier lwowski" 3 stycznia 1904

Aleksander Medyński, byl Franciszek

w stan spoczynku. Zamieszkal w Starym

roku w nekrologu zaznaczyl jego udzial

Iwanicki ,,ostatnim z uczestników walk

Siole obok Lwowa. Podczas I wojny świa-

w powstaniu styczniowym 1863/64

z r. 1830/31, który spocząl w r. 1916 na

towej okupacyjne wojska rosyjskie obra-

roku, również dlugoletnie kierownictwo

Cmentarzu Lyczakowskim, jubilat 75-le-

bowaly jego dom, zniszczyly rękopisy

Fundacją Skarbkowską. M.in. w nekrolo-

cia kaplaństwa, na przestrzeni 40 lat

i bibliotekę. Pisal wspomnienia z czasów

gu czytamy: ,,Henryk hr. Skarbek, kura-

proboszcz w Wolkowie, zaslużony dzia-

powstańczych i artykuly do prasy lwow-

tor Fundacji, utworzonej przez śp. Stani-

lacz spoleczny, przezacny kaplan i inicja-

skiej, między innymi do ,,Kuriera lwow-

slawa hr. Skarbka, zmarl wczoraj w 65

tor budowy kaplic".

skiego". Zmuszony byl przenieść się do

roku życia. Exportacja zwlok odbędzie

Ksiądz Franciszek Iwanicki wspól-

Lwowa i znalazl przytulek w klasztorze

się jutro o godzinie wpól do 3 popolu-

pracowal też z prasą lwowską, publiko-

oo. Reformatów przy ulicy Janowskiej.

dniu z domu żaloby przy ulicy Chrzanow-

wal się w gazetach lwowskich, między

Zmarl 17 maja 1916 roku i zostal pocho-

skich 16 na glówny dworzec, a pogrzeb

innymi w ,,Kurierze lwowskim". O jego ju-

wany na ,,Górce powstańców 1863/1864

we wtorek 5 b.m. o godzinie wpól do 12

bileuszu stuletnim pisano w ,,Nowościach

r." w pierwszym rzędzie obok pomnika

przed poludniem w Drohowyżu. Zmarly

Ilustrowanych" i ,,Kurierze lwowskim".

Szymona Wizunasa Szydlowskiego.

byl wlaścicielem Grodziska pod Warsza-

Prasa lwowska umieścila nekrologi.

W pogrzebie zaslużonego księdza-

wą i jako krewny fundatora zostal przed

W ,,Kurierze lwowskim" z dnia 19 maja

-patrioty, powstańca, nie zważając na

20 laty kuratorem Fundacji po śp. Karolu

1916 roku zostal też opublikowany jego

stan wojenny, wzięly udzial tysiące lwo-

Jablonowskim. Zmarly (a przecież ojciec

życiorys.

wian, liczne organizację kombatanckie

jego byl wysokiej rangi dygnitarzem

Franciszek  Iwanicki  pochodzil

i zakony katolickie. W dniu jego śmierci

carskim) bral udzial w powstaniu z roku

z ziemi lubelskiej. Uczyl się w gimnazjum

,,Kurier lwowski" umieścil nekrolog na

1863, a przez kilka lat byl wiceprezesem

w Warszawie. Mając lat 15 wstąpil do

stronie pierwszej, oddając hold zaslu-

Kola literacko-artystycznego. Następcą

wojsk powstańczych, bral udzial w bi-

żonemu kaplanowi i gorącemu patriocie.

śp. Henryka Skarbka na stanowisku ku-

twach w obronie Warszawy, pod Grocho-

W nekrologu między innymi czytamy:

ratora zostanie jego najstarszy syn Fry-

wem i na Woli. Po upadku powstania

,,Wyjątkowe niemal blogoslawieństwo

deryk hr. Skarbek".

GRÓB KS. FRANCISZKA IWANICKIEGO