29

nr 1 (485) 16­29.01.2026

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Groby Ormian lwowskich na Cmentarzu Lyczakowskim (cz. 13)

W drugiej polowie

Torosiewicz, zmarly 7 lutego

1890 roku, wlaściciel dóbr ziem-

XIX wieku bogate

skich,. Rodzina Hasso-Agopso-

rodziny ziemiańskie

wiczów posiadala jeszcze jeden

i urzędnicze uważaly

grobowiec na polu nr 59. Zostal

budowę monumentalnych

w nim pochowany Aleksander

grobowców rodzinnych za

Hasso-Agopsowicz (1839­1914),

sprawę nie tylko modną,

wlaściciel dóbr ziemskich.

ale też prestiżową.

Przedstawiciel szeroko zna-

nej ormiańskiej rodziny Bole-

Na Cmentarzu

slaw Odrowąż Augustynowicz

Lyczakowskim powstaly

(1 czerwca 1826 ­ 5 czerwca

dlugie aleje takich

1908) zamówil budownictwo

grobowców, nimi

potężnego grobowca z czarnego

byly zabudowane cale

marmuru w firmie kamieniar-

kwatery. Nie zabraklo

skiej Henryka Periera. Usy-

TABLICA NA GROBOWCU

tuowano go przy alejce na pre-

też grobowców

ABRAHAMOWICZÓW

stiżowym polu nr 1. Boleslaw

rodzin pochodzenia

Augustynowicz byl wlaścicie-

ormiańskiego.

lem ziemskim (majątek Knia-

że w powiecie zloczowskim),

spolecznikiem, dzialaczem na

TEKST I ZDJĘCIA

polu rolnictwa, zalożycielem

JURIJ SMIRNOW

N

Towarzystwa Kólek Rolniczych

a polu nr 1 znajduje się

w zaborze austriackim. Towa-

grobowiec rodziny Abra-

rzystwo Kólek Rolniczych po-

hamowiczów herbu Bur-

wstalo w 1881 r. Glównym jego

czak, jednej z najstarszych ro-

celem byla praca nad podno-

dzin ormiańskich na Pokuciu.

szeniem dobrobytu, oświaty

GROBOWIEC RODZINY ABRAHAMOWICZÓW

W grobowcu byl pochowany je-

i moralności ludności wiejskiej.

den z czolowych polityków gali-

Boleslaw Augustynowicz przez

cyjskich Dawid Abrahamowicz

na Wzgórzach Wuleckich. Ro-

wiele lat byl prezesem i pro-

ks. Izaaka Isakowicza spotkala

(30 czerwca 1839­24 grudnia

dzony brat Dawida Abrahamo-

tektorem Towarzystwa. Dzia-

się z pozytywnym przyjęciem

1926), posel na Sejm Galicyj-

wicza, Adolf (1849-1899) byl

lalność Towarzystwa wysoko

ze strony większości Ormian

TABLICA NA GROBOWCU

ski w latach 1863­1918, posel

znanym lwowskim komediopi-

cenili przedstawiciele Kościola

polskich. Jednak Emil Torosie-

ABRAHAMOWICZÓW

do parlamentu wiedeńskiego

sarzem. Jego farsy, wystawione

katolickiego. W 1890 r. do nie-

wicz nie dal za wygraną. Jesz-

(1875­1918), prezes Izby Posel-

na scenie teatru hr. Skarbka,

go wstąpili arcybiskupi Izaak

Grzegorza Michala Szymono-

cze w tym samym roku wy-

skiej, w latach 1906­1907 prezes

odznaczaly się komizmem i du-

Isakowicz, Seweryn Morawski

wicza, dala start jego świet-

drukowal kolejną rozprawę

Kola Polskiego w parlamencie

żym zmyslem obserwacyjnym.

i Sylwester Sembratowicz. Iza-

zatytulowaną ,,Odpowiedź ks.

nej karierze w lonie Kościola

wiedeńskim, minister do spraw

Kuzynem Dawida Abrahamo-

ak Isakowicz w 1894 r. zostal

Isakowiczowi", w której między

ormiańskokatolickiego.

Galicji (1907­1909) w rządzie

wicza byl Eugeniusz Abraha-

wybrany na protektora Towa-

innymi napisal: ,,Ks. Isakowicz

Obok grobowca Abrahamo-

wiedeńskim. Od roku 1898 ­

mowicz (1848­1905), polityk

rzystwa, z jego zachęty czlon-

wiczów jest ustawiony obelisk

za daleko posunąl się w obro-

Tajny Radca Dworu, odznaczo-

galicyjski, prawnik, m.in. radca

kami stowarzyszenia zosta-

z szarego marmuru na grobie

nie obrządku, chcąc obalamu-

ny austriacką Wielką Wstęgą

Sądu Wyższego Krajowego we

lo kilku księży ormiańskich,

Hasso-Agopsowicza, wykonany

cić wspólziomków i opinię pu-

Orderu Korony Żelaznej i Ko-

Lwowie, posel do Rady Pań-

wśród nich Jakub Moszoro,

przez firmę L. Schimsera w 1878

bliczną, a przytlumić prawdę,

mandorią Orderu Leopolda. Od-

stwa parlamentu wiedeńskie-

który zalożyl kólko rolnicze

nie dającą się już w XIX wieku

roku. Na polu nr 2 znajduje się

znaczal się świetną znajomością

go, absolwent Uniwersytetu

w Kutach. Z inicjatywy Bole-

zakryć plaszczem fanatycznej

grobowiec ormiańskiej rodzi-

spraw rolniczo-gospodarczych

lwowskiego. W grobowcu po-

slawa Augustynowicza zjazd

i ponurej średniowieczczyzny".

ny Franciszków Torosiewiczów.

i szczególnie podatkowych. Po-

chowana jest również żona Da-

Towarzystwa Kólek Rolniczych

Polemika przyniosla jednak ks.

Zdobi go potężny marmurowy

sel na Sejm Ustawodawczy od-

wida Abrahamowicza Antonina

w 1903 r. postanowil ufundo-

krzyż. Drugi grobowiec rodzi-

Izaakowi Isakowiczowi sla-

rodzonego Państwa Polskiego

z Suchodolskich (1848­1928),

wać pomnik zmarlego w 1901 r.

ny Torosiewiczów zostal zbu-

wę i szacunek ze strony wier-

(1919­1922).

jego ojciec Tomasz Abrahamo-

abpa Izaaka Isakowicza. W 1905

nych i zwrócila na niego uwa-

dowany na polu nr 69. Pocho-

We Lwowie mieszkal we

wicz (1812­1888) i dwie siostry

roku pomnik z bialomarmuro-

wany w nim Kajetan Wieniawa

gę arcybiskupa ormiańskiego

wlasnej kamienicy przy uli-

Gertruda z Abrahamowiczów,

wym popiersiem arcybiskupa

cy Kraszewskiego 17. Caly

Torosiewiczowa (1842­1917)

dluta profesora J. W. Beltow-

swój znaczny majątek wraz

i Ewa z Abrahamowiczów Sta-

skiego umieszczono w Katedrze

z żoną Antoniną z Suchodol-

nowska (1853­1937). Ze stro-

Ormiańskiej. Boleslaw Augu-

skich, z pochodzenia również

ny żony szwagrami Dawida

stynowicz w 1877 roku swoim

Ormianką polską, przeznaczyl

Abrahamowicza byli Kornel

kosztem odnowil kolumnę św.

na zakup obrazów dla Wawe-

Krzeczunowicz, Filip Zaleski

Krzysztofa na wschodnim po-

lu i na ,,Zaklad wychowawczy

i Edward Podlewski. W tym-

dwórku, obok Katedry Ormiań-

dla synów zubożalych ziemian

że grobowcu zostal pochowany

skiej i palacu arcybiskupów,

obrządku ormiańskiego i la-

Emil Torosiewicz (1828­1901)

zbudowaną w 1726 roku kosz-

cińskiego" (tzw. Bursa Abraha-

posel do austriackiej Rady Pań-

tem jego przodka, dyrektora

mowiczów). Fundacja posiada-

stwa (1881­1901), dlugoletni

sądów ormiańskich Krzysztofa

la 6000 morgów lasów i ziemi,

czlonek Rady Nadzorczej ban-

Augustynowicza. W grobowcu

wzorowo urządzony budynek

ku ,,Mons Pius" i kurator Za-

Augustynowiczów pochowano

bursy, zbudowany w latach

kladu im. Józefa Torosiewicza.

też Ksawerego Augustynowi-

1928­1930 we Lwowie na tak

Nazwisko Emila Torosiewicza

cza (zmarl 3 maja 1917) i Maria-

zwanej Górce Kadeckiej, przy

stalo się szeroko znane we Lwo-

na Augustynowicza (zmarl 11

ulicy Czystej (od 1930 roku ­ ul.

wie i Galicji z powodu opubli-

czerwca 1927). Wedlug listy po-

Abrahamowiczów). W ostat-

kowanej w 1861 roku anonimo-

chówków na Cmentarzu Lycza-

niej swej woli fundator wyrazil

wo broszury ,,Glos do ziomków

kowskim, wśród innych licz-

życzenie ,,by mlodzież wycho-

obrządku ormiańskiego". Za

nych grobów przedstawicieli

wywana byla nader religijnie,

autora jednak wszyscy uważali

tej rodziny, na polu nr 4 pocho-

przy tym w pelnej skromności

Emila Torosiewicza. Ksiądz Ta-

wano Zygmunta Augustyno-

i prawdomówności, niestety

deusz Zaleski-Isakowicz pisal

wicza (zmarl 17 kwietnia 1910),

tak rzadkich u nas zalet".

w sprawie tej broszury, że ,,wy-

na polu nr 62 Stanislawa Augu-

Gmach bursy zbudowano

wolala ona wiele komentarzy

stynowicza (zmarl 17 stycznia

wedlug projektu Mariana Ni-

i skandali, gdyż po raz pierwszy

1912), Bronislawa Augustyno-

kodemowicza, cenionego archi-

za likwidacją obrządku opo-

wicza (zmarl 19 lutego 1921),

tekta lwowskiego, również po-

wiedzial się publicznie rodo-

na polu nr 2 pochowano Klarę

chodzenia ormiańskiego. Warto

wity Ormianin. Przeciwko niej

Augustynowicz, na polu nr 66

przypomnieć, że wlaśnie w bu-

wystąpilo wiele osób, glów-

­ Karola Augustynowicza, na

dynku Bursy Abrahamowiczów,

nie księży ormiańskich, wśród

polu nr 40 ­ Stanislawa Augu-

w nocy z 3 na 4 lipca 1941 roku

których najlepszą repliką po-

stynowicza, na polu nr 49 ­ Ja-

hitlerowcy więzili polskich pro-

pisal się ks. I. Isakowicz, póź-

dwigę Augustynowicz, na polu

fesorów przed ich roztrzelaniem

niejszy arcybiskup". Broszura

nr 65 ­ Rozalię Augustynowicz.

GROBOWIEC RODZINY AUGUSTYNOWICZÓW