8
nr 2 (486) 30.01.12.02.2026
Kurier kulturalny
www.kuriergalicyjski.com
Konserwatorskie projekty Związku Rodowego Dzieduszyckich
herbu Sas we Lwowie w 2025 roku (cz. 2)
Związek Rodowy
generala Levin Augusta von Bennigsena.
Związku dotyczy dalszych prac konserwa-
Dzieduszyckich herbu Sas
W 1809 roku Józef Kalinowski odznaczyl się
torskich na Cmentarzu Lyczakowskim.
już od sześciu lat realizuje
w bitwie pod Raszynem przeciw Austriakom
Melania Dzieduszycka, sekretarz Rady
pod dowództwem księcia Józefa Poniatow-
Związku objaśnia:
projekty konserwatorskie
skiego. W uznaniu odwagi i zaslug hrabia
Chcemy pójść tropem muzealników,
we Lwowie i na Ziemi
Kalinowski zostal odznaczony francuską Le-
którzy spoczywają na Cmentarzu Lyczakow-
Lwowskiej. Rok 2026
gią Honorową i polskim Krzyżem Virtuti Mi-
skim. Zaczynamy od rekonstrukcji grobowca
będzie siódmym rokiem
litari (Krzyżem Wojskowym). Jednak w 1810
profesora Wladyslawa Lozinskiego, wybit-
dzialalności Związku
roku general Józef Kalinowski podal się do
nego muzealnika, kolekcjonera, milośnika
Rodowego Dzieduszyckich
dymisji i zamieszkal we Lwowie. Możliwe, iż
Lwowa, jego historii i kultury. Program na
w tej szlachetnej sprawie.
dymisja związana byla z charakterem gene-
2026 rok zaklada przeprowadzenie pelnych
rala, o którym pisano też, że byl ,,...znanym
prac konserwatorskich przy jego grobie na
Realizacja projektów
hulaką i awanturnikiem". W grobowcu na
polu 57 cmentarza. Realizacja tego zadania
ma nie tylko charakter
Cmentarzu Lyczakowskim pochowano też
stanowi początek dlugofalowego programu,
ratowania cennych dziel
przedstawicieli spokrewnionej z Kalinowski-
który Związek zamierza prowadzić na Cmen-
kultury i historii, ale też
mi rodziny hrabiów z Brzezia -Russockich,
tarzu Lyczakowskim, przywracając pamięć
jest przykladem wspólnych
mianowicie Wlodzimierza Józefa hr. Russoc-
o zaslużonych muzealnikach i opiekunach
i bardzo owocnych prac
kiego (18181890), siostrzeńca Józefa Kali-
dziedzictwa Lwowa. Wyjątkowy charakter
nowskiego i jego malżonkę Izabelę Apolonię
Lwowa jako ośrodka kulturalnego, nauko-
polsko-ukraińskich
z hr. Dunin-Borkowskich Russocką, damę
wego, spolecznego i muzealnego jest ogólnie
w dziedzinie szeroko
Orderu Krzyża Gwiaździstego i ich dzieci
znany i nie potrzebuje udowodnienia. Zwra-
pojętego wspólnego
i wnuków: Jadwigę Izabelę (18471919), Wan-
camy uwagę na osobę Wladyslawa Loziń-
dziedzictwa obydwóch
dę Aleksandrę (18751935) i Bronislawa Rus-
skiego i jego wplyw na dorobek kulturowy,
MELANIA I MATEUSZ DZIEDUSZYCCY
narodów, które przez
sockiego (18771938).
historyczny i muzealny Lwowa. Troska,
stulecia wspólżyly i razem
Znaną osobistością w politycznym i eko-
którą w stosunku do dziel sztuki, kultury
części pomnika, tablic marmurowych, her-
marmurowej tablicy inskrypcyjnej na po-
nomicznym życiu Galicji byl Wlodzimierz
ludowej, dziedzictwa naukowego wykazali
mniku: ,,Pamięci ukochanego ojca Józefa
bów odlanych z brązu, elementów archi-
pracowaly na tej ziemi.
Józef hr. Russocki. Byl między innymi czlon-
liczni przedstawiciele spoleczeństwa m.in.
tektonicznych, trwala trzy lata. Wszyst-
hrabi Kalinowskiego, jenerala b. Wojsk Pol-
kiem Stanów Galicyjskich oraz Wydzialu Sta-
Wlodzimierz Dzieduszycki, Józef Maksimi-
skich, kawalera Krzyża Wojskowego (czyli
kie części pomnika byly przewiezione do
TEKST I ZDJĘCIA
nów (18451846), poslem do Sejmu Krajowe-
lian Ossoliński, Henryk Lubomirski, Wlady-
warsztatu konserwatorskiego, a po re-
Virtuti Militari), Krzyża Legii Honorowej
JURIJ SMIRNOW
go Galicji w latach 18651869 i 18771889.
slaw Loziński, Karol Szajnocha, ale też wielu
stauracji, oczyszczeniu i uzupelnieniu z po-
i innych, zmarlego we Lwowie dnia 8 lutego
O tym wszystkim, o realizacjach
W latach 18761880 zasiadal we lwowskiej
innych m.in. Edward Pawlowicz (kustosz
1825 roku. Poświęca w uczuciu dozgonnej
wrotem na Cmentarz Lyczakowski, gdzie
w roku 2025 i o planach na 2026 rok roz-
Radzie Miejskiej. Cesarz Franciszek Józef
Muzeum Lubomirskich we Lwowie), Helena
zostaly zmontowane na nowym znacznie
wdzięczności Olga z hrabiów Kalinowskich
mawialiśmy w grudniu 2025 roku z Mate-
I odznaczyl go zaszczytnymi tytulami c.k.
Polaczkówna (kustosz Archiwum Państwo-
księżna Ogińska". Nad tablicą umieszczono
wzmocnionym fundamencie. Podczas prac
uszem Dzieduszyckim, przewodniczącym
szambelana i c.k. podkomorzego, Orderem
wego we Lwowie), Mieczyslaw Treter (ku-
misternie odlane z brązu herby Kalinowa
konserwatorskich byly niespodzianki i od-
Rady Związku Rodowego Dzieduszyckich
Leopolda i Orderem Żelaznej Korony II klasy.
stosz Muzeum Lubomirskich oraz docent
Kalinowskich i Pilawa, malżonki Józefa Kali-
krycia. Na przyklad, znaleziono przepiękną
herbu Sas i Melanią Dzieduszycką, se-
Wlodzimierz Józef Russocki aktywnie dzialal
teorii i historii sztuki Uniwersytetu Lwow-
nowskiego Emilii z Potockich.
mozaikę, która znajdowala się przed edyku-
kretarzem Rady Związku. Część pierw-
w ekonomicznym życiu Galicji, byl czlonkiem
skiego), Kazimierz Tyszkowski (kustosz Za-
Życie generala Józefa hr. Kalinowskie-
lem. Owa mozaika w ksztalcie niebieskiego
sza tego wywiadu zostala opublikowana
Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarczego,
kladu Narodowego im. Ossolińskich), ks. Jan
go(17851825) związane bylo z epoką wojen
krzyża na jasnym tle byla z góry zakryta
w ,,Nowym Kurierze Galicyjskim" (nr 1,
dyrektorem i prezesem Galicyjskiego To-
Wagilewicz (kustosz biblioteki Ossolineum),
kostką brukową ulożoną na betonie. Do
napoleońskich. W swojej karierze wojsko-
1629.01.2026). Wszystkie projekty kon-
warzystwa Kredytowego Ziemskiego, pre-
przyczynila się do wypracowania przez
wej Józef hr. Kalinowski dowodzil pulkiem
końca listopada 2025 roku wszystkie prace
serwatorskie Związku są dlugotrwale,
zesem Galicyjskiej Kasy Oszczędności we
Lwów pozycji istotnego ośrodka naukowego
huzarów w wojsku westfalskim, w latach
przy montowaniu pomnika udalo się sfinali-
rozlożone w czasie nie na jeden sezon i nie
Lwowie. Wniósl duży wklad do prac komisji
i kulturalnego. Wklad wymienionych osób
18061807 byl mianowany dowódcą I. Pul-
zować i nagrobek znów stoi na swoim miej-
na jeden rok. Bez finansowego wsparcia
finansowej Sejmu Galicyjskiego i prac sejmo-
i wielu innych jest dzisiaj świadectwem toż-
ku huzarów Księstwa Warszawskiego, zaś
scu. Spektakularne dzielo sztuki zostalo
polskiego Ministerstwa Kultury i Dziedzic-
wych z nowelizacji ustaw celnych dla Galicji.
samości Lwowa, która wciąż stanowi bardzo
uratowane w ostatniej chwili.
później pod jego dowództwo oddano X pulk
twa Narodowego (MKiDN) oraz warszaw-
Wlodzimierz Józef Russocki byl zaangażo-
istotny, ale też trudny punkt w budowaniu
huzarów w armii Księstwa Warszawskiego.
Reprezentacyjny pomnik (kaplicę) ku
skiego Narodowego Instytutu ,,Polonika"
wany we Lwowie w rozwój kultury i nauki.
wspólpracy polsko-ukraińskiej. Grobowiec
pamięci ojca Józefa hr. Kalinowskiego,
Jako żolnierz wslawil się podczas bitwy pod
takie dzialania ratunkowo-konserwator-
Finansowo wspieral bibliotekę Zakladu Na-
Wladyslawa Lozińskiego znajduje się przy
Lidzbarkiem Warmińskim, gdzie mniej liczne
generala wojsk Księstwa Warszawskie-
skie bylyby niemożliwe.
ukowego im. Ossolińskich we Lwowie, zaś
jednej z glównych alei Cmentarza Lycza-
wojska francuskie pod dowództwem same-
go, pulkownika wojsk francuskich, ufun-
Już od lat wspólne projekty Związku
od roku 1865 pelnil obowiązki komisarza
kowskiego. Grobowiec ma formę dużej, na-
go Napoleona walczyly przeciw wojskom
dowala jego córka Olga z Kalinowskich
realizuje polsko-ukraiński zespól konser-
rządowego Szkoly Gospodarstwa Wiejskie-
ziemnej tumby na planie prostokąta, z roz-
Imperium Rosyjskiego pod dowództwem
księżna Ogińska. O tym świadczy napis na
watorów pod kierownictwem Anny Kudzi,
go w Dublanach.
budowanym wejściem do krypty. Wykonany
znanej konserwatorki (i wolontariuszki)
Związek Rodowy Dzieduszyckich herbu
zostal glównie z wapienia. Jego zwieńczenie
z warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych.
Sas ma ambitne plany konserwatorskie na
stanowi prostokątny sarkofag ustawiony na
Podkreślmy też, że dzialania konserwa-
nowy 2026 rok. Między innymi zaplanowa-
podstawie i cokole, udekorowany krzyżem
torskie uzgodniono i prowadzono wspólnie
no we wspólpracy z lwowskimi instytucja-
oraz girlandami kwiatowymi umieszczonymi
z wladzami lwowskimi, mianowicie z lwow-
mi kulturalnymi i warszawskim Instytutem
u wezglowia. Na froncie sarkofagu, w niszy
skim miejskim Zarządem Ochrony Środowi-
,,Polonika" dalsze prace w zamku Koniecpol-
ujętej ramą z uszkami, znajdowala się mar-
ska Historycznego, Muzeum-Rezerwatem
skich i Sobieskich w Podhorcach. W tym
murowa plyta inskrypcyjna.
,,Cmentarz Lyczakowski", lwowską Narodo-
projekcie Związek kontynuuje wspólpracę
Polsko-ukraińska grupa konserwato-
wą Galerią Sztuki im. B. Woźnickiego.
z lwowską Narodową Galerią Sztuki im. B.
rów pod kierownictwem Anny Kudzi planu-
Oceniając wyniki prac konserwator-
Woźnickiego. Bardzo ciekawa inicjatywa
je początek prac już na wiosnę 2026 roku.
skich w 2025 roku i plany na rok 2026
Mateusz Dzieduszycki powiedzial między
innymi:
W 2025 roku Związek Rodowy
Dzieduszyckich herbu Sas prowadzil we
Lwowie trzy projekty konserwatorskie.
Bardzo odpowiedzialnymi byly prace przy
monumentalnym nagrobku generala Wojsk
Polskich Józefa hr. Kalinowskiego na Cmen-
tarzu Lyczakowskim. Prace prowadziliśmy
już kilka sezonów od 2023 roku. Pomnik na
grobie generala Kalinowskiego jest wedlug
swoich ksztaltów reprezentacyjną kaplicą
wzniesioną z wielokilogramowych bloków
piaskowca w stylu neogotyckim, w ksztal-
cie edykuly, zwieńczonej krzyżem i ozdo-
bionej pinaklami. Przepiękne dzielo sztuki,
które razem waży kilka ton. Trzeba bylo
ten nagrobek rozebrać kamień po kamie-
niu, ponieważ zacząl się przechylać i grozil
upadkiem. Na taką sytuację wplywalo kil-
ka faktów, mianowicie slabe fundamenty
nad kryptą, dzialanie wody opadowej, no
POMNIK NA GROBIE GENERALA JÓZEFA KALINOWSKIEGO
MOZAIKA PRZY POMNIKU GENERALA KALINOWSKIEGO
i oczywiście czas. Restauracja wszystkich
