12

nr 2 (486) 30.01.­12.02.2026

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Prezentacja albumu-katalogu ,,Kolekcja Poloników XIX ­ I polowy XX wieku" w Sumach

14 stycznia (środa)

obraz ,,Orgia rzymska" znajduje się w Mu-

o godz. 15:00 w Dziale

zeum Rosyjskim w Petersburgu. Zostal po-

Sztuki Sumskiej Obwodowej

chowany na cmentarzu Bajkowo w Kijowie.

Biblioteki Naukowej odbyla

Feliks Michal Wygrzywalski

się prezentacja albumu-

(1875­1944) byl malarzem. Studiowal w mo-

katalogu ,,KOLEKCJA

nachijskiej Akademii Sztuk Pięknych u L. Her-

POLONIKÓW XIX ­ I polowy

tericha i C. Marra ­ slynnych absolwentów

XX wieku". Autorki artykulów

Akademii R. Juliena w Paryżu. Po 1900 osiadl

katalogu Nadiya Yurczenko

w Rzymie, skąd w 1907 przeniósl się do Lwo-

i Iryna Yanina, artykuly

wa. Tworzyl kompozycje rodzajowe, pejzaże

oparte są na materialach

(glównie marynistyczne) i religijne. Tworzyl

Ludmily Fedewicz i Marii

również szkice do witraży (Katedra Tarno-

Kuczyńskiej. Autorem

polska 1911, zajmowal się projektowaniem

zdjęć muzealnych jest

wnętrz i malowaniem ścian.

Aleksander Gorbaczenko.

Gustaw Budkowski (1813­1884)

Publikacja prezentuje dziela

­ malarz, urodzony w Rydze, studiowal na

sztuki polskiej ze środków

Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu,

Sumskiego Obwodowego

a następnie w Paryżu. (uczeń Brullowa, któ-

Muzeum Sztuki im. Nikanora

ry wraz ze swoim nauczycielem wymalowal

Onackiego. Obwodowe Muzeum

Sobór św. Izaaka). W 1855 otrzymal tytul

Sztuki w Sumach im. Nikanora

Stanislaw Żukowski (1873­1944)

okolo 2,5 miliona koron i dom przy New-

wojskowy w Mandżurii. Byl czlonkiem To-

akademika w Petersburgu za obraz przed-

Onackiego posiada ponad

uczeń Lewitana, Korowina, Polenowa, Se-

skim Prospekcie w Petersburgu. Jest to

warzystwa Artystów Polskich ,,Sztuka".

stawiający mlodą wdowę z dzieckiem.

80 dziel malarstwa, grafiki

Marcin Jabloński, malarz portre-

Juliusz Fortunat Kossak (1824,

rowa, pochodzil z rodziny szlacheckiej, po-

odpowiedź na pytanie, skąd mlody Oskar

i rzeźby polskich artystów,

zbawionej majątku za udzial w powstaniu

mial tyle pieniędzy, by zebrać swoją ko-

towy oraz litograf, urodzil się w 1801 roku

w Nowym Wiśniczu ­ 1889, w Krakowie, pol-

z czego 43 to obrazy, a 30

styczniowym 1863. W roku 1892 wbrew woli

lekcję. Wracając do okresu kijowskiego O.

w Glogówku kolo Rzeszowa, zmarl w 1876

ski malarz, rysownik i ilustrator, byl polskim

grafiki, z których zdecydowana

ojca rozpocząl w Moskwie naukę malarstwa

Hansena, zauważamy, że w 1907 r. napisal

roku we Lwowie. Byl cenionym lwowskim

artystą batalistycznym, jednym z inicjatorów

większość pochodzi z kolekcji

u Isaaka Lewitana. Ukończyl moskiewską

prośbę do rektora Cesarskiego Uniwersy-

portrecistą. Malarstwa uczyl się w pracow-

utworzenia w Krakowie Muzeum Narodowe-

Oscara Hansena (Polaka

Szkolę Malarstwa, Rzeźby i Budownictwa.

tetu św. Wladimira z prośbą o przeniesienie

ni nieznanego lwowskiego malarza cecho-

go, ojciec slynnego polskiego batalisty Woj-

z pochodzenia po stronie matki

Od roku 1895 uczestniczyl w wystawach

z Wydzialu Prawa Uniwersytetu w Pe-

wego, a następnie odbyl samodzielne studia

ciecha Kossaka. Malowal maloformatowe

Heleny Wittersheim, ojciec

grupy Pieredwiżników. W roku 1899 jego

tersburgu na ten sam wydzial kijowskiej

w galeriach Krakowa, Warszawy i Wiednia.

dziela glównie techniką akwarelową. Byl

Oscara, Herman Hansen, byl

obraz ,,Noc księżycowa" zostal zakupiony

instytucji edukacyjnej. Motywacją byly

Od 1848 roku artysta posiadal we Lwowie

jednym z inicjatorów utworzenia w Krako-

obywatelem Norwegii). Obrazy

do zbiorów Galerii Trietiakowskiej. Uczestni-

,,przenosiny z Uniwersytetu w Petersburgu

zaklad litograficzny, który jednak sprzedal

wie Muzeum Narodowego. Ojciec Wojcie-

byly wystawiane rzadko

czyl też w wystawach grupy ,,Świat Sztuki".

do krewnych z Kijowa". W piśmie figuruje

po powstaniu styczniowym 1863, w którym

cha Kossaka. Większość jego prac to sceny

i przez większość czasu byly

W 1907 otrzymal tytul akademika i otwo-

znany nam już adres: St. Petersburg, New-

stracil calą rodzinę. Malarz byl twórcą licz-

batalistyczne. Uczyl się malarstwa u Jana

przechowywane w magazynach.

rzyl wlasną szkolę plastyczną, w której

ski 26. W dokumencie, w którym wspomi-

nych portretów, oraz prac litograficznych.

Maszkowskiego, cenionego lwowskiego pe-

Album-katalog ukazal się w 2025

uczyl do 1917. W 1909 za obraz ,,Tama" ar-

na o powstaniu muzeum, Oscar Herman (3

Wizerunki autorstwa Marcina Jablońskie-

dagoga. W 1860 Kossak przyjąl propozycję

roku nakladem sumskiego

tysta otrzymal II nagrodę Kuinji. Bral udzial

kwietnia 1919 r.) stwierdza, że większość

go cechuje wysoka dbalość o detale, chęć

kierowania dzialem artystycznym Tygodnika

wydawnictwa ,,Książka

w wystawach monachijskich 1909 i 1913. Po

swojej fortuny wydal na swoją kolekcję

oddania charakteru osoby i sentymentalny

Ilustrowanego. Powrócil do kraju i zamiesz-

Uniwersytecka" przy wsparciu

rewolucji Żukowski bral udzial w pracach

muzealną. Kolekcja w Sumach mieścila się

nastrój. Obrazy tego twórcy są utrzymane

kal w Warszawie. Do 1868 zajmowal się

Instytutu Polskiego w Kijowie

Komisji Ochrony Sztuki i Starożytności przy

we wlasnym domu (palacu) Sumowskich

w stylistyce biedermeieru. Szacuje się, że

glównie pracą ilustratora i malowaniem scen

(dyrektor Jaroslaw Godun).

Radzie Moskiewskiej i Galerii Trietiakowskiej.

przy ulicy Pietropawlowskiej 58 (obecnie

w ciągu życia wykonal okolo 600 portre-

batalistyczno-historycznych. Zainteresowa-

W latach 1920­1923 organizowal wystawy.

Instytut Fizyki Stosowanej Narodowej Aka-

tów. W muzeum w Sumach znajduje się

nie sztuką europejską, dalsza chęć ksztal-

Oscar Herman Hansen urodzil się 2 mar-

W roku 1923 Żukowski wyjechal do Polski.

demii Nauk Ukrainy). Prawdopodobnie naj-

portret Amelii Zaluskiej z Krzyżem Gwiezd-

cenia i kontaktów z innymi malarzami przy-

ca1881 roku w Petersburgu. Ojciec Oscara,

Zalożyl w Warszawie prywatną szkolę ma-

większa część kolekcji Oskara Hansena na

nym (córka slynnego kompozytora Michala

wiodly Kossaka do Monachium. Po niespelna

Herman Hansen, byl obywatelem Norwe-

larstwa. Po upadku powstania warszawskie-

podstawie której powstalo Muzeum Sztuki

Ogińskiego). Plótno, olej. 71x58,5. Malarz

rocznym pobycie w środowisku malarskim,

gii. Herman Hansen (11 grudnia 1819 ­ 30

go zostal wywieziony do obozu w Pruszko-

w Sumach, znalazla się w Sumach.

tworzyl również malarstwo religijne (obra-

powrócil do kraju i osiedlil się wraz z rodziną

listopada 1892), znany jako ,,Pomarańcza

wie, gdzie zmarl.

zy w kościele Dominikanów w Podkamieniu,

w Krakowie. Glównym powodem opuszcze-

W zbiorach O. Hansena

Franciszek Machniewicz (1859,

Herman" byl jednym z najbardziej znanych

Stryju i Franciszkanów w Krakowie) i freski

nia Warszawy byla niechęć do ksztalcenia

znalazly się prace artystów

norweskich artystów. Urodzil się w chrze-

Zlotno, woj. Nowy Sad ­ 1897, Kraków).

(dla lwowskiej katedry lacińskiej, kościola

synów w szkole zrusyfikowanej w ramach

polskich drugiej polowy XIX

ścijańskiej, zubożalej rodzinie. W wieku 12

Malarz i portrecista, malowal obrazy rodza-

Dominikanów oraz kościola Bernardy-

represji po powstaniu styczniowym. Naj-

wieku ­ początku XX wieku

lat Herman zacząl ciężko pracować: naj-

jowe, pejzaże architektoniczne, kompozycje

nów).W swoich kolekcjach obrazy Marci-

ważniejsze dziela o treści historycznej: Żólte

pierw zajmowal się rybolówstwem, a na-

religijne i batalistyczne, wnętrza w różnych

na Jablońskiego posiadają, m.in. Muzeum

Wody, Rycerze przed bitwą, Stadnina Mohor-

Modernista Jan  Stanislawski

stępnie sprzedażą rzadkich w tym czasie

technikach graficznych i malarskich (olej,

Narodowe w Krakowie, Lwowska Galeria

ta, Sobieski pod Wiedniem (1882), Rodakow-

pomarańczy, skąd wziąl się jego przydo-

(1860­1907) urodzil się we wsi Wilszana,

akwarela, pastel, sepia, olówek). Uczeń J.

Obrazów, Muzeum Narodowe w Warszawie

ski pod Custozzą (1868), Czarniecki pod Ploc-

mek ,,Pomarańcza". To wlaśnie na na Uralu,

obecnie obwód czerkaski. Studiowal ma-

Matejki (1885­1886). Studiowal malarstwo

oraz Muzeum Lubelskiego w Lublinie.

kiem, Elekcja Jana Kazimierza, Chodkiewicz

Henryk Redlich (1840­1884), pol-

po nieudanej wycieczce cyrkowej, Herman

larstwo u W. Gersona (Warszawa), następ-

u Aleksandra Wagnera w Monachium. W la-

pod Smoleńskiem, Wjazd cesarza Franciszka

Hansen zacząl zajmować się wydobyciem

nie w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych

tach 1876, 1878­80 i 1883 otrzymal nagrody

ski grafik i malarz. W muzeum znajdują się

Józefa do Krakowa, Bitwa pod Zborowem,

diamentów i sprzedażą kamieni szlachet-

(1883­1885) u W. Lukaszewicza oraz w Pa-

za kompozycje akademickie. Od 1884. cztero-

następujące sztychy ze zbiorów Hansena:

Bitwa pod Parkanami (1883), Bitwa pod Ra-

nych. Na początku lat 70. Herman, już z so-

ryżu (1885-1888) u W. E. Carolusa-Duranda.

letni stypendysta Agenora Goluchowskiego.

,,Kazania Skargi". Praca zdobyla zloty medal

szynem (1884) oraz Bitwa pod Ignacewem

lidnym kapitalem przeniósl się z Tyflisu do

Do 1895 pracowal w Paryżu, od 1897 ­ pro-

W Krakowie w 1887 bral udzial w pierw-

na Wystawie Powszechnej w Paryżu (1877),

(przed 1893). Ilustracje do dziel: Adama Mic-

Petersburga. W 1876 r. podczas podróży

fesor Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie,

szej większej wystawie sztuki polskiej oraz

a jej autor zostal odznaczony orderem Legii

kiewicza (Konrad Wallenrod, Grażyna, Pan

slużbowej do Warszawy Hermann Hansen

jeden z zalożycieli Towarzystwa Polskiego

w warszawskim Salonie Aleksandra Krywul-

Honorowej. W tym czasie Redlich zostal mia-

Tadeusz), Henryka Sienkiewicza, Wincentego

poznal córkę zaprzyjaźnionego polskiego

artyści, ,,Sztuka". Uczestniczyl w nauczaniu

ta. Odwiedzal Paryż, mieszkal i pracowal

nowany profesorem petersburskiej Akademii

Pola, Pamiętników Jana Chryzostoma Paska.

Jan Nepomucen Lewicki (1795­

oficera Helenę Wittersheim. Norweski mi-

ukraińskich artystów impresjonistów Alek-

w Krakowie, gdzie co roku bral udzial w wy-

Sztuki, co również jest kojarzone z sukcesem

lioner zakochuje się i proponuje, by towa-

sandra Muraszko i Nikolaja Buraczka. Robil

stawach sztuki. We Lwowie w 1884 otrzy-

,,Kazania Skargi". Jeszcze jedna praca Henry-

1871). Polski malarz, grafik, w 1829 roku

rzyszyla mu w Petersburgu. Kobieta zga-

letnie wycieczki po Ukrainie. Male prace

mal srebrny medal za udzial w wystawie

ka Redlicha ,,Zygmunt August w Lublinie".

zostal zaproszony na stanowisko dyrekto-

Franciszek Kostrzewski (1826­

dza się, ale biorąc pod uwagę różnicę wieku

Jana Stanislawskiego z kolekcji muzeum

sztuki wspólczesnej. Wystawa pośmiertna

ra departamentu litografii Banku Polskie-

(Herman ­ 55 lat, Helena ­ 17 lat), związek

sztuki wybraly zarówno panoramiczne,

odbyla się w 1898 roku w Krakowie w Mu-

1911) malarz, rysownik, karykaturzysta stu-

go, uczestnik powstania 1830. Studiowal

nie jest sformalizowany w Kościele katolic-

jak i kameralne widoki krajobrazowe Eu-

zeum Narodowym (Suknia), w którym wysta-

diowal malarstwo w warszawskiej Szkole

malarstwo w Krakowie pod kierunkiem Jó-

kim. W 1877 r. przychodzi na świat ich syn

ropy Zachodniej i Ukrainy. Znane są jego

wiono ponad sto prac artysty.

Sztuk Pięknych pod kierunkiem Jana Felixa

zefa Brodowskiego. W Warszawie nadal do-

Antoni Piotrowski (1853­1924) Ma-

­ Carl Herman (glównie używający imienia

prace ,,Dom nad Dnieprem", ,,Ogród wiejski",

Piwarskiego i Aleksandra Kokulara. Malowal

skonalil swoją wiedzę w technice litografii

,,Wieczór na Ukrainie", ,,Mallows", ,,Ścieżka".

Herman), a w 1881 r. Oscar Herman. Helena

larz, rysownik graficzny, malarz rodzajowy,

pejzaże i sceny rodzajowe, ilustrowal dziela

i grawerunku. Od roku 1832 do 1835 miesz-

W muzeum w Sumach znajduje się lącznie

wkrótce wyszla za mąż za Polaka Joachima

malowal portrety postaci historycznych,

literackie, wiele lat wspólpracowal z czasopi-

kal w Strasburgu i pracowal w pracowni

19 jego prac.

Sumowskiego, który mieszkal w Sumach.

wykonywal ilustracje do kroniki polskiej.

smami ,,Klosy", ,,Tygodnik ilustrowany".

litograficznej, od 1843 w Paryżu. Wydal

Pejzażysta Eugieniusz Wrzeszcz

Wilhelm Kotarbiński (1848­1921)

Tak więc pierworodny Hansena, Carl Her-

Od 1860 studiowal w warszawskich kla-

kolorowe albumy poświęcone strojom Pola-

(1853­1917) urodzil się w obwodzie kijow-

sach rysunku u Wojciecha Gersona, u W.

man, pozostal z ojcem, Oscar z matką. To

malarz, przyjaciel i wyznawca Wrubela wraz

ków. Zajmowal się fotografią.

skim. Studiowal w Szkole Artystycznej

kolejne wyjaśnienie, dlaczego Oscar byl

Lindenschmidta (1875­77) oraz w Krakow-

z innymi artystami uczestniczyl w malowa-

Jan Lewicki malarz, grafik w 1829 roku

Murashki (1876­1880), od 1884 w Pe-

zafascynowany polską kulturą: jego mat-

skiej Szkole Sztuk Pięknych (1877­79) u J.

niu Soboru św. Wlodzimierza w Kijowie, bral

zostal zaproszony na stanowisko dyrekto-

tersburskiej Akademii Nauk, a następnie

Matejki. W 1879 mieszkal w Paryżu, od 1882

ka i ojczym byli Polakami. Slynny polski

udzial w obrazach V. Vasnetsova z katedry

ra departamentu litografii Banku Polskiego.

w monachijskiej Akademii Sztuk Pięknych.

w Krakowie, 1900 w Warszawie. Zglosil się

architekt Oscar Mikolaj Herman Hansen

św. Ostatnia Wieczerza", ,,Wjazd Pana do

Dzielo Jana Lewickiego ,,Portret kolekcjo-

Uczestnik wystaw nomadów, Stowarzy-

jest synem Carla Hermana Hansena i sio-

na ochotnika do wojny serbsko-bulgarskiej

Jerozolimy", ,,Ukrzyżowanie", ,,Dwór Pila-

nera Adolfa Cichowskiego w Paryżu" przed-

szenie Artystów Kijowa. Wiele jego prac

w latach 1885­86, pracowal jako ilustrator

strzeńcem Oscara Hermana. Warto zwrócić

ta". Zostal odznaczony Orderem Stanislawa

stawiające uczestnika wojen napoleońskich

z widokami Ukrainy ukazalo się na pocz-

i korespondent dla francuskich czasopism.

uwagę, że po nasileniu się choroby nerek 30

II stopnia. Petersburska Akademia Sztuki

i powstania polskiego 1830 r. Slynny kolek-

tówkach. 8 prac artysty jest w ekspozycji

Byl na Balkanach. Na prośbę bulgarskiego

października 1892 r. w wieku 71 lat zmarl

uznala go za swojego akademika. W Kijowie

cjoner antyków Adolf Cichowski. Jedna z ko-

Narodowego Muzeum Sztuki. Jego prace ma

Hermann Hansen. Zgodnie z testamentem

księcia Ferdynanda namalowal jego portret,

Kotarbiński zrealizowal zamówienie dla Ni-

pii tej ryciny zostala wlączona do kolekcji

także Galeria Tretiakowska. Możliwe, że te

za który zostal nagrodzony Krzyżem Koman-

sporządzonym przez G. Hansena w 1885 r.

kolaja Tereszczenki i wykonal 13 paneli do

O. Hansena.

prace zostaly zabrane ze zbiorów Muzeum

dorskim. W latach 1897­1903 byl korespon-

jego dziedzictwo zostalo podzielone między

domu Varvary Chanenko (Tereszczenko). Na-

Sztuki w Sumach podczas pobytu naszego

dentem i ilustratorem wojny turecko-grec-

dwójkę dzieci, Helenę i wlasną siostrę Mar-

pisal szereg obrazów sztalugowych ,,Orgia",

OPRACOWAL

muzeum wraz z Tretyakovką w ewakuacji.

kiej. W 1905 pracowal jako korespondent

tinę. W ten sposób Oscar i Carlo dziedziczyli

,,Bitwa centaurów z Amazonkami". Jego duży

WLODZIMIER KUCZYŃSKI