14

nr 2 (486) 30.01.­12.02.2026

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Blogoslawiona Matka Elżbieta Róża Czacka

Decyzją Senatu

Rzeczypospolitej Polski

patronką 2026 roku

zostala w 150 rocznicę

urodzin bl. Elżbieta

Róża Czacka. Byla

pionierką polskiej

tyflologii ­ opracowala

rodzimą wersję alfabetu

Braille'a i systemy skrótów

ortograficznych.

ALINA WOZIJAN

Róża Maria Czacka urodzila się 22

października 1876 roku nieopodal Kijowa,

w Bialej Cerkwi nad rzeką Roś, w klasycy-

stycznym ,,zimowym" palacu Branickich.

Byla szóstym z siedmiorga dzieci Feliksa

Czackiego herbu Świnka i Zofii z domu

Ledóchowskiej. Jej pradziadkiem byl Ta-

deusz Czacki, czlonek Komisji Edukacji

Narodowej, jeden z zalożycieli Liceum Wo-

KS. PRYMAS WYSZYŃSKI Z MATKĄ ELŻBIETĄ CZACKA I MARIĄ

lyńskiego w Krzemieńcu. W dzieciństwie

OKOŃSKĄ W LASKACH

Róża byla żywiolową i bardo energiczną

osobą. Arystokratyczna rodzina zadba-

la o to by poznala języki i otrzymala od-

9 w Warszawie. A w 1922 r. Matka Elżbieta

widzące poznaje oczami, niewidomemu zaś

powiednie wyksztalcenie. Problemy ze

rozpoczyna budowę zakladu dla niewido-

dziecku najzwyklejsze przedmioty i zwie-

wzrokiem zaczęly się, kiedy w wieku 18

mych w Laskach pod Warszawą, gdzie 5,5

rzęta potrzeba opisać i pokazać. Poznając

lat spadla z konia. Próby ratowania wzro-

morga, czyli nieco ponad 3 hektary ziemi

jakiś przedmiot należy go najpierw opisać,

ku nie powiodly się, więc calkowicie go

z dawnego folwarku rok wcześniej ofiaro-

a potem dać dziecku aby bez pomocy obej-

stracila. Miala wtedy 22 lata. Pewnego

wala jej rodzina Daszewskich. Stopniowo

rzalo go rękami obejmując najpierw jego

dnia okulista dr Boleslaw Ryszard Gepner

zostają tam przeniesione szkola i warszta-

ogólną formę, ksztalt, a następnie wcho-

powiedzial jej te slowa: ,,Wzroku Pani nie

ty dla niewidomych dzieci. Powstaje rów-

dząc w szczególy. Dlatego w szkole powin-

odzyska, gdyż jest bezpowrotnie straco-

nież dom macierzysty Zgromadzenia.

ny się znajdować kolekcje najrozmaitszych

ny. Wszelkie dalsze starania i zabiegi już

Do wybuchu II wojny światowej zaklad

okazów dające dzieciom pojęcie o wszyst-

nic nie dadzą. Zamiast tego niech Pani po-

posiadal kilkanaście budynków, w tym inter-

kim co je otacza" ­ pisala Matka Elżbieta

myśli raczej o zajęciu się losem 18 tysięcy

naty, budynek mieszkalny dla pracowników,

Róża Czacka dając praktyczne wskazówki

HRABIANKA RÓŻA CZACKA PRZY PIANINIE, 1909 R.

niewidomych w Królestwie Polskim, o któ-

stajnie, obory, budynki warsztatowe, gospo-

dotyczące pracy i codziennej poslugi oraz

rych do tej pory nikt się nie zatroszczyl".

niewidomy prawnik Stanislaw Bukowiec-

ten czas mawiala: ,,W Żytomierzu milo-

darstwo rolne, ogród warzywny i kwiatowy,

nauczania osób niewidomych.

W zaborze rosyjskim, owszem, dziala-

ki, Wanda z Badenich, wówczas jeszcze

sierdzie Boże jest wielkie. W Żytomierzu

cieplarnię. ,,W zakladzie tym mieści się kilka-

Przy czynnym udziale Towarzystwa

la już szkola dla niewidomych, utworzona

żona ordynatora Opinogóry Adama Kra-

odrzucilam wszystko".

set wychowanków obojga plci, nowocześnie

Opieki nad Ociemnialymi Laski zostaly

w 1842 roku przy Instytucie Gluchonie-

sińskiego, i wlaściciel ziemski spod Skier-

W maju 1918 roku wraca do Warszawy,

urządzone warsztaty szczotkarskie i koszy-

polączone z Warszawą brukowaną drogą,

mych i Ociemnialych w Warszawie przy

niewic Antoni Górski. W tym czasie w 1910

gdzie po uzyskaniu koniecznych pozwoleń

karskie oraz pokaźna biblioteka braillowska.

doprowadzono elektryczność i polączenie

placu Trzech Krzyży. W zaborze austriac-

r. Róża Czacka zalożyla przy ul. Dzielnej

wladz kościelnych przyjmuje kandydatki

Pod względem wychowawczym i naukowym

telefoniczne. Przyczynilo się to do rozwo-

kim szeroko znanym ośrodkiem pedagogi-

w Warszawie Ognisko dla Niewidomych

do nowego zgromadzenia, które od 1 grud-

zaklad ten stoi bardzo wysoko" ­ pisal w 1937

ju również okolicznych wsi.

ki specjalnej i opieki dydaktyczno-wycho-

Kobiet. A w następnie, 11 maja 1911 roku

nia 1918 roku zaczyna istnieć jako Zgro-

roku w artykule ,,Wychowanie i ksztalcenie

Kierowane przez Matkę Elżbietę Laski

wawczej nad mlodzieżą ociemnialą byl

Towarzystwo zostalo wpisane do rejestru

madzenie Sióstr Franciszkanek Slużebnic

zawodowe niewidomych" w ,,Przeglądzie

staly się nowoczesną placówką, w której

Galicyjski Zaklad Niewidomych we Lwo-

stowarzyszeń. Staraniem nowej instytucji

Krzyża. Nawiasem mówiąc, Franciszkanki

Spolecznym", R. XI, marzec 1937, nr III dr M.

niewidomi wychowankowie otrzymywali

wie, mieszczący się początkowo również

w Warszawie powstaly ochronka, szkola

Slużebnice Krzyża na początku XXI wieku

Papierman, dyrektor Żydowskiego Zakladu

wyksztalcenie podstawowe i zawodowe,

przy Zakladzie Gluchoniemych przy ul.

powszechna, warsztaty, biblioteka braj-

powrócily na tereny ukraińskie i pelnią

dla Niewidomych w Warszawie.

pozwalające na samodzielne i niezależne

Lyczakowskiej 37, a od 1901 r. w osobnej

lowska oraz tzw. patronat, obejmujący

poslugę w Żytomierzu i Starym Skalacie.

Matka Elżbieta Róża Czacka pisala notat-

finansowo życie przywracające im ludzką

siedzibie przy ul. św. Zofii 15. Zaklad po-

na terenie miasta doroslych niewidomych

W dziele slużby ludziom niewidomym

ki i publikowala prace z dziedziny tyflologii.

godność. Staly się też ośrodkiem ducho-

wstal w 1851 r. dzięki fundacji hr. Wincen-

i ich rodziny.

i wynagradzaniu za duchową ślepotę świa-

Opracowala również polską wersję alfabetu

wości franciszkańskiej, przyciągaly ludzi

tego Zaremby-Skrzyńskiego, który w ten

Lata I wojny światowej Róża Czacka

ta wsparciem i radą pomaga Matce Elżbiecie

Braille'a i systemy skrótów ortograficznych.

poszukujących Boga. Tu cierpienie spowo-

sposób pragnąl uczcić pamięć swego nie-

spędzila w Żytomierzu. Wówczas to mia-

nuncjusz apostolski Achilles Ratti, później-

Interesujące szczególy w wyżej wspomnia-

dowane brakiem wzroku przyjmowane jest

widomego syna Wlodzimierza. Na terenie

sto bylo stolicą diecezji lucko-żytomier-

szy papież Pius XI. Opiekunem duchowym

nym artykule podaje dr M. Papierman: ,,Naj-

dzielnie i z pogodą ducha.

zaboru pruskiego pierwszy zaklad dla nie-

skiej, do dużego miasta zjechali uchodźcy

Zgromadzenia zostaje ks. Wladyslaw Kor-

większy księgozbiór Brailla w Polsce posiada

W czasie bombardowania Warszawy

widomych utworzono w 1853 r. w Wolsz-

niemal z calej centralnej Ukrainy. Zamiesz-

nilowicz, który resztę swojego życia zwią-

biblioteka Towarzystwa Opieki nad Ociem-

we wrześniu 1939 roku Matka Elżbieta

tynie, później placówkę przeniesiono do

kala tam wraz z towarzyszką w domu

zal z zakladem. Jako ciekawostkę można

nialymi w Polsce w Laskach pod Warszawą.

Róża Czacka zostaje ranna w glowę, traci

Bydgoszczy. Do zakladu kierowano dzieci

bezhabitowych sióstr III Zakonu św. Fran-

przytoczyć, że w 1927 r. duchownemu

Liczy ona 4 tysiące tomów. Księgozbiór ten

oko. Po miesiącu od operacji wraca do Lasek

z obszaru Pomorza, Wielkopolski oraz Ślą-

ciszka. Byl to dla niej czas swoistych reko-

proponowano, aby zostal kapelanem Józefa

powstaje dzięki ręcznemu przepisywaniu,

by kierować odbudową zakladu. Tuż przed

ska. W 1889 r. powolane zostalo bydgo-

lekcji. Wówczas pojawila się myśl o pod-

Pilsudskiego, a w maju 1935 r. udzielil on

przy czym pracy tej podejmuje się bezintere-

wybuchem powstania warszawskiego

skie Towarzystwo Opieki nad Niewidomy-

jęciu życia zakonnego oraz o powolaniu

umierającemu marszalkowi sakramentu

sownie liczne grono osób związanych ideowo

w Domu Rekolekcyjnym organizuje szpital

mi, pod którego patronatem znajdowalo

nowego zgromadzenia, które slużyloby

ostatniego namaszczenia.

z instytucją w Laskach. Oprócz tego zaklad

powstańczy. Kapelanem zakladu w latach

się okolo tysiąca niewidomych.

ludziom niewidomym. W dniu 15 sierpnia

Do 1922 roku dzialalność Towarzy-

drukuje podręczniki do użytku swojej szkoly.

1942­1945 byl ks. Stefan Wyszyński, póź-

Po nieodwracalnym wyroku hrabianka

1917 roku Róża Czacka sklada śluby wie-

stwa Opieki nad Ociemnialymi prowadzo-

Z książek korzystają w pierwszym rzędzie

niejszy kardynal i prymas Polski.

Róża Czacka rozpoczyna uczyć się życia

czyste w III Zakonie św. Franciszka i przyj-

na byla w wynajmowanych mieszkaniach

wychowankowie, w drodze wyjątkowej inni

W 1950 roku Matka Czacka poważnie

,,w ciemności". Uczy się czynności życia

muje imię Elżbieta. Wspominając po latach

przy ulicy Zlotej 76, Polnej 40, Emilii Plater

niewidomi".

zachorowala. Kierownictwo zakladem prze-

codziennego. Uczy się alfabetu Braille'a.

Ale poza książkami ośrodek potrzebo-

kazala swojej następczyni i wspierala zaklad

Przez 10 lat podróżuje po Europie, przede

wal wiele innych rzeczy. ,,Wychowawcy

modlitwą i ofiarą cierpienia. Zmarla w opinii

wszystkim do Francji, Austrii, Szwajcarii,

powinni korzystać z każdej sposobności, by

świętości 15 maja 1961 roku w Laskach. Zo-

gdzie zapoznaje się z najnowszymi osią-

dzieciom niewidomym opisywać wszystko

stala pochowana na cmentarzu zakladowym

gnięciami nauki o niewidomych. Poznaje

co je otacza, pamiętając o tym, że dziecko

zwanym ,,cmentarzem leśnym".

dzielo Maurice'a de la Sizeranne, który

Papież Franciszek 27 października 2020

stworzyl ośrodek dla niewidomych w Pa-

r. uznal cud za jej wstawiennictwem, jakim

ryżu, wprowadza w Polsce jego ideę, że

bylo uzdrowienie 13 września 2010 r. sied-

niewidzący czlowiek też może być uży-

mioletniej dziewczynki Karoliny Gawrych,

teczny i slużyć innym osobom. W dniu

która doznala ciężkiego urazu glowy, gdy

św. Elżbiety Węgierskiej 19 listopada

przygniotla ją konstrukcja huśtawki. Matka

1908 roku zorganizowala w Warszawie

Czacka zostala beatyfikowana razem z bl.

w rodzinnym Palacu Czackich zebranie

kard. Stefanem Wyszyńskim 12 września

inicjujące przyszlą instytucję Towarzy-

2021 roku w Świątyni Opatrzności Bożej

TABLICA UPAMIĘTNIAJĄCA RÓŻĘ

stwo Opieki nad Ociemnialymi w Króle-

w Warszawie. Zgodnie z decyzją papieża jej

CZACKĄ NA MURACH PALACU

stwie Polskim. W zebraniu uczestniczyli

wspomnienie obchodzone jest w Kościele

BRANICKICH W BIALEJ CERKWI

MATKA ELŻBIETA CZACKA W LASKACH (DRUGA OD LEWEJ), 1936 R.

okulista dr Boleslaw Ryszard Gepner,

katolickim w Polsce 19 maja.