16

nr 2 (486) 30.01.­12.02.2026

Rozmowy Kuriera

www.kuriergalicyjski.com

Dlaczego należy pielęgnować stare groby?  (część 3)

Z dr URSZULĄ

OLBROMSKĄ, historykiem

sztuki, rozmawiala

ANNA GORDIJEWSKA.

W listopadzie ukazala się

książka dr Urszuli Olbromskiej

O pamięci w kamieniu wyrytej.

Polskie mogily na cmentarzach

pogranicza polsko-ukraińskie-

go, wydana przez Narodowy

Instytut Polskiego Dziedzictwa

Kulturowego za Granicą Polo-

nika. Publikacja jest efektem

blisko dwudziestu lat badań te-

renowych prowadzonych w la-

tach 2006­2019 i dokumentu-

je materialne ślady po polskiej

spoleczności, która przez wieki

KWATERA Z NAGROBKAMI WLAŚCICIELI DÓBR; CMENTARZ

wspóltworzyla krajobraz kul-

W MORAŃCACH, 2016

turowy dawnego województwa

lwowskiego.

innych szlacheckie nazwiska wy-

W  ostatnim  wywiadzie

stępują bez dopelniających je formul.

rozmawialyśmy o struktu-

Groby najzamożniejszych przed-

rze zawodowej ludności  za-

stawicieli tej warstwy spolecznej

mieszkującej teren, na któ-

znajdują się w kaplicach grobowych,

rym prowadzila Pani badania.

w kościolach, na cmentarzach przy-

W obecnej rozmowie chciala-

kościelnych oraz na wszystkich ro-

bym, by przybliżyć Czytelni-

dzajach cmentarzy. Zazwyczaj są

kom groby ,,warstw wyższych",

usytuowane w miejscach uprzy-

a także wskazać na rolę, jaką

wilejowanych, czyli w centrum

szlachta i ziemianie odgrywali

nekropolii, w pobliżu kaplicy itp.

w spoleczeństwie Galicji.

Charakteryzują się one zazwyczaj

KOPIEC Z RZEŹBĄ MARII MAGDALENY I NAGROBKIEM STANISLAWA

Warstwa

ziemiaństwa

okazalą formą artystyczną i są wy-

AGOPSOWICZA; CMENTARZ MAZURSKI W BLOZWIE, 2008

w Galicji Wschodniej byla bar-

konane z trwalego tworzywa, takiego

dzo zróżnicowana zarówno pod

zostalo rozszerzone na dzier-

groby przedstawicieli ziemiań-

jak marmur, granit czy piaskowiec.

względem majątkowym, jak

żawców i administratorów ma-

stwa oraz arystokracji. Infor-

Najwięcej o zmarlym dowiadujemy

NAGROBEK SYLWEREGO

jątków. Z czasem duża część zie-

macje o zmarlych poglębilam

i prestiżu spolecznego. Część

się z inskrypcji.

BRZEŚCIAŃSKIEGO;

w miarę możliwości o lapidarne

miaństwa migrowala do miast,

szlachciców wylegitymowala

CMENTARZ PRZYKLASZTORNY

To bardzo rozlegly temat, proszę

gdzie podejmowala różne formy

dane biograficzne i dotyczące

się w Galicji, co pozwolilo jej na

W SĄDOWEJ WISZNI, 2006

więc podać chociaż kilka przy-

dzialalności, zwlaszcza urzęd-

stanu majątkowego, który zostal

zachowanie majątków i przy-

kladów takich upamiętnień.

można je odnaleźć na cmenta-

niczą. Wraz ze znacznym zu-

odnotowany w inskrypcjach

wilejów. Do ziemiaństwa nale-

rzach? W jakich miejscach ich

bożeniem średniej szlachty na-

i rozproszonych materialach

żeli wszyscy wlaściciele mająt-

Do czasów wspólczesnych pozostalo

poszukiwać?

źródlowych.

stąpily zmiany w stratyfikacji

ków pochodzenia szlacheckiego

kilka cmentarzy przykościelnych, na

spoleczeństwa rejonu.

oraz ich rodziny. Od polowy XIX

Tylko na niewielu nagrobkach moż-

których znajdują się groby wlaścicieli,

Czym wyróżniają się gro-

W rozdziale omawiającym

wieku wedlug prawa wlaści-

na znaleźć nobilitujące określenie

którzy byli też hojni dla parafii. Zacho-

by szlachciców i ziemian, jak

polskie ziemiaństwo w obecnym

cielem ziemskim byl posiadacz

waly się one przy kościele katolickim

,,wlaściciel dóbr" czy herb, na wielu

rejonie przygranicznym przed-

majątku powyżej pięćdziesięciu

w Nowym Mieście (Gużkowscy, Pra-

stawilam  zewidencjonowane

hektarów, a pojęcie ziemianina

glowscy), Myślatyczach (Smarzewscy,

Neumanowscy, Rozborski), Felsztynie

(Madejewska) i przy nieistniejącym

kościele w Czyszkach k.Blozwi (gro-

by bezimienne w wyniku zamalowa-

nia inskrypcji). Także przy cerkwi

w Lipnikach (Bielscy). Na nowym ko-

ściele parafialnym we wspomnianych

Czyszkach widnieje tablica upamięt-

niająca Augusta i Joannę hr. Losiów

oraz ich wnuki. August hr. Loś byl

adiutantem generala Bema, a jego żona

angażowala się w pomoc powstańcom

styczniowym. Natomiast w koście-

le w Nowym Mieście jest kilka tablic

Youngów, Kieszkowskich oraz Ro-

galskich. O kaplicach grobowych już

wspominalam w pierwszym wywia-

dzie, przypomnijmy jednak kaplicę

Youngów w Trzcieńcu, Drohojowskich

w Tamanowicach, Wilczyńskich

w Rawie Ruskiej i in.

Proszę jeszcze podać kilka

przykladów szczególnie wy-

różniających się nagrobków

wlaścicieli ziemskich.

Wspomnialam o upamiętnieniach

Praglowskich w kościele w Nowym

Mieście. Do tego rodu należala m.in.

wieś Komarowice. Otóż przy wejściu

na cmentarz ,,za miastem", skąd roz-

ciąga się widok na ten majątek, jest

usypany kopiec z krzyżem rurowym,

wewnątrz którego spoczywa Alek-

sander Praglowski zm. w 1938 r.; ży-

czeniem zmarlego bylo ,,spoglądać"

NAGROBEK ROMUALDA YOUNGA DE LENIE, PORUCZNIKA 5 PULKU

i po śmierci na swoje dobra. Również

ULANÓW WOJSK POLSKICH W 1831 R.; CMENTARZ W KOMARNIE,

NAGROBEK WOJCIECHA TROJANOWSKIEGO; CMENTARZ

eksponowane miejsce pochówku

2015

W KOMARNIE, 2015