28

nr 2 (486) 30.01.­12.02.2026

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Drohobycz: przypadek nierozwiązany

Jest pora przypisana jednej,

i leży ,,jak kot w slońcu" zachęcając do ob-

W życiu Brunona Schulza byl okres

konkretnej osobie. Są miejsca

cowania z przytulną strukturą. Uwodzi ,,sa-

jesieni aleksandryjskiej, drugiej jesieni, aż

i chwile przeznaczone do

mowystarczalnym mikrokosmosem", tym

nastal koszmarny czas brunatnej jesieni,

przeżycia w określonej

ryzykownym usytuowaniem na ,,samym

której ponurą kulminacją pozostal dzień

,,odnodze czasu". Trzeba

brzegu wieczności" (Republika marzeń).

zapisany w historii Drohobycza jako ,,czar-

być czujnym, otwartym

Kto ma uszy do sluchania, niechaj slucha.

ny czwartek". 19 listopada 1942 roku na

na dostrzeżenie tej

A niedowiarkom i przeróżnej maści scepty-

skrzyżowaniu ówczesnych ulic Mickiewicza

jednorazowości, ulotności

kom, odpowiem dobitnie slowami Schulza:

i Czackiego w wieku zaledwie pięćdziesięciu

nigdy już niepowtarzalnej,

,,Daremnie o tym mówić profanom!" (Repu-

lat zgasla gwiazda polskiej literatury. Mity-

w ulamku sekundy mogącej

blika marzeń).

zacja rzeczywistości, skrywanie się w gląb

zatracić się w nieprzebranych

Jestem świadomy, iż powyższe stwier-

siebie, przesądne kreślenie w powietrzu

odmętach niespelnienia.

dzenia mogą być odebrane jako spekulacje

domku okazalo się nieskuteczne w zderzeniu

Dlatego ,,żeby przyjąć

egzaltowanego fanatyka. Nikomu nie od-

z monstrualnym walcem historii powszech-

Schulza trzeba być na to

bieram prawa do takiej opinii. Zapewniam

nej. Nawet w tym unikatowym mieście,

przygotowany od zawsze"

jednak, że choć moje slowa cechuje szcze-

nad którym niebo ­ wedlug slów Schulza

­ niegdyś stwierdzil Jerzy

rość, to przede wszystkim w zamierzony

­ zdawalo się ,,bliskie i opiekuńcze"! Zaiste,

Ficowski w wywiadzie dla

sposób mają na celu zobrazować czytel-

cielesna powloka dramatycznie ogranicza,

Polskiego Radia. A jeśliś już

nikowi napięcie, jakie towarzyszylo au-

pozbawia bezpieczeństwa na planecie gwal-

nie rozminąl się z czasem,

torowi, kiedy niemożliwe stalo się faktem

tu i mordu. Staje się balastem, przez który

jeśliś zostal ,,ukąszony"

19 listopada 2025 roku ­ w 83. rocznicę

wszelkie okropieństwa mają przystęp do

przez tę oniryczną glębię

śmierci Brunona Schulza.

nawet najbardziej wyizolowanych jednostek,

metafizycznych fluktuacji,

Trudno sobie wymarzyć lepszy wjazd

a w szczególności do oddających się liturgii

to jesteś stracony dla świata

do Drohobycza niż wlaśnie ulicą Krokodyli

duchowych presumpcji ­ tym artystycznym

powierzchownych pragnień

(Stryjską). To jakby natychmiastowe, gwal-

wyrzutkom z napastliwych populacji. Wtedy

i zabiegów o materialne

towne przejście z klasycznej gawędy podró-

nawet wyprawa po chleb okazuje się drogą

okruchy zaspokojeń. Już

ży do lektury gęstej od znaków i symboli mi-

bez powrotu. ,,Pozwoliliśmy zginąć czlowie-

nigdy nie zaakceptujesz

stycznej księgi. Wprawdzie nie dostrzegalem

kowi"­ oskarżycielsko, acz lakonicznie skwi-

banalnej prozaiczności,

gnających bez kontroli ,,dorożek bez woźni-

towal nasz świat śmierć geniusza (Nekrolog

instynktownego pędu ku

cy" (ongiś osobliwości tej surrealistycznej

w piśmie Sztuka i Naród, luty 1943, nr 6, str.

przetrwaniu i zadowoleniu

arterii), to wcale nie próbowalem zgrzeszyć

20). Po wszystkim, koniec, a ja teraz stoję ze

AUTOR NA CHODNIKU GDZIE ZABITO SCHULZA

z ludzkiej fizyczności.

konfrontacją z faktami ­ a przecież nawet

zniczem w dloni i nie pojmuję jak wszech-

moja, należycie sprawująca się ,,dorożka"

Adela, leniwi subiekci, karakony, maneki-

świat niezglębionych metafor mógl zostać

pochlaniaczy uwagi. Próżne są mapy, teo-

(w istocie wyslużony busik) w żaden sposób

podsumowany szorstką kropką z drohobyc-

retyczna wiedza i wariująca w telefonie

ny... hasla ­ klucze, które w jednej chwili

PIOTR PROKOPIAK

nie przypominala pojazdów z początku XX

kiego bruku.

przetoczyly się przez moje jestestwo.

nawigacja, którą w desperacji próbowa-

Twórczość pisarska Brunona Schulza to

wieku. Kiedy wysiadlem, momentalnie zo-

Jak przypuszczam, następnym rejonem

I dostąpilem zadziwienia, jakiejś zaska-

lem się posilkować (co przyznaję ze wsty-

coś więcej niż literatura, to nawet nie po-

stalem wchlonięty w nurt wąskich ulic prze-

kującej iluminacji. Owóż, to nie moje sto-

każdej pierwszej, dziewiczej wędrówki jest

dem). Nie wiem, być może to oszolomienie

ezja ani filozofia, to raczej rzeczywistość,

pelnionych podążającymi za codziennością

py przemierzają ulice Drohobycza, ale to

budynek przy Floriańskiej 10, czyli (jakże by

należy zlożyć na karb przeciążenia emo-

żywa i rozciągająca swoje przestrzenie

przechodniami. Tego zabiegania nie zaklócil

inaczej!) Jurija Drohobycza 12. Po kilku ner-

cjonalnego po osiągnięciu wytęsknionego

Drohobycz przechodzi przez mnie. Tutaj

w nieprzebranych konotacjach, jakichś

dopiero co odwolany alarm lotniczy ­ znak

wowych kólkach w sąsiedztwie ulicy Żup-

nie ja stawiam warunki i nie do mnie nale-

celu. ,,Oczarowana i zmylona wyobraźnia

trudnych do ogarnięcia związkach podszy-

czasów i specyfika ostatnich czterech lat.

nej, miejsce powstania niepowtarzalnych

ży decyzja. Bez koncepcji, porządku, zda-

wytwarza zludne plany miasta, rzekomo

tych nostalgią. To nawet nie oslawione,

Ponownie jesień, listopad i wojna dotykająca

jąc się jedynie na smakowanie swoistego

arcydziel pozwolilo się znaleźć. Szczelnie

dawno znane i wiadome..." (Bruno Schulz,

poetyckie ,,trzecie oko", a raczej pewien ir-

w brutalny sposób galicyjską ziemię. Po zala-

melancholijno-refleksyjnego kalejdosko-

zamknięte, obramowane plastikiem, okien-

Sklepy cynamonowe) ­ że wspomnę wę-

racjonalny wgląd pod podszewkę naocznej

twieniu koniecznych spraw meldunkowych

pu. Absolutny brak alternatywy, a każdy

ne soczewki nie mogą pamiętać wypatry-

drówkę Józefa, uwiklanego w labirynt

i namacalnej rzeczywistości. To mówiąc

można bylo nareszcie powierzyć swój los...

wań nieśmialych powrotów autora. Ostaly

tych samych ulic.

następny krok zdawal się potwierdzać

oględnie ,,choroba", wspomniane ,,ukąsze-

mitotwórstwu.

się mury okolone starym, kutym ogrodze-

tę tezę. Tymczasem od rynku male, ście-

Na tę chwilę zastyglem w centrum,

nie" mające w swej istocie i finale wpisaną

Wizytę w mieście Schulza poprzedzi-

niem, które trwają w pozornym milczeniu,

śnione uliczki rozchodzą się w poplątanie.

w pobliżu rogu ratusza, tuż obok malej,

nieodwracalność, narkotyczny brak chęci

lem studiowaniem planów ­ obecnych

by znaleźć chętnego odbiorcę i zacząć

Niczym cieniutkie odnóża pajączka mamią

zielonej pompy, skąd widok na kościól

uzdrowienia, powrotu do zagrody ogólno-

i tych z czasów ,,pańskiej Polski". Czyta-

szeptać. Tego nie jest w stanie zagluszyć

zludzeniem ruchu, skazując na pastwę

pod wezwaniem św. Bartlomieja oraz

ludzkich dylematów. Aż chce się zawolać:

lem książki, rozplątując zawile i czasem

swych zwinnych przebieżek zdezoriento-

pomruk auta wspólczesnych, nieufnych

krawędź rynku, gdzie w miejscu nowo-

Cóżeś uczynil Brunio! Jakżeś tego dokonal!

zabawne różnice w nazwach ulic. Przy-

żytnego domu stala kamienica ­ miejsce

wanego przechodnia. Pozostalo się podpo-

wlaścicieli. Na przekór wszystkiemu mit

W jaki sposób twój zapis nadal kontynuuje

kladowo, stykające się ze sobą ulice Szew-

rządkować: na początek przejść okolo stu

snuje swoją narrację. Schodzi do wiecznie

narodzin Bruno Schulza. To tu, pod tym

się (tworzy) w zainfekowanych jaźniach

czenki i Mickiewicza wymienily się pa-

żywych korzeni, dobywając z podziemi po-

metrów do miejsca, gdzie osiemdziesiąt

sklepieniem niebieskim, pod tą szeroko-

odbiorców, rozbiega się w mnogich ścież-

tronami. Przedwojenna ulica Mickiewicza

rastających wokól domu Brunona Schulza

trzy lata temu pisarz spotkal demona. Jak

ścią geograficzną rozegrala się większość

kach, interpretacjach i ekskursjach w gląb,

obecnie nosi miano Szewczenki. Z kolei

się okazalo, i w tym przypadku nie obylo

wlochatych potomków tamtych chwastów.

zawartych w jego opowiadaniach historii.

do korzeni? Zapytam dla zasady: W jakim

dawna ulica Szewczenki, nosi nazwę Mic-

Wpisujących się w chlorofilową ciąglość

Sklep blawatny Jakuba, matka, zmyslowa

się bez meandrów.

stopniu moje peregrynacje poprzez wie-

kiewicza. Do tego sprawę komplikowala

sagi o bezliku magazynów i spichrzy.

lowymiarowe przestrzenie mają jeszcze

cyrylica, którą, choć pamiętam dzięki

O ile szybko zapadające ciemności byly

związek z twoim dzielem i cielesną postacią

wieloletniej peerelowskiej edukacji, to jed-

do przewidzenia, o tyle ustawiczne przerwy

unicestwioną przez niemieckiego oprycha?

nak musialem mieć na uwadze ukraińskie

w dostawie prądu na skutek bandyckich

Jak dalece są jeszcze twoje? Jednak przecież

niuanse związane z wymową niektórych

dzialań moskalskiego szkodnika już nie. Po

wiem! Są twoje, bo opatrzone aurą i kano-

liter. Dlaczego ma być prosto, skoro moż-

godzinie dziewiętnastej Drohobycz utonąl

nem cynamonowych natchnień ­ impulsów.

na to utrudnić?! Ech, te oslawione, nadal

w ciemni. Skręciwszy w niewielką uliczkę

Na tym polega osiągnięcie nieśmiertelności.

konstruujące się labirynty! Zapomnialem

Mickiewicza, czerń stala się dotykalna jak

Ty po prostu nadal piszesz, kreujesz moimi

o was! Jakby poglębianie zamętu nie tyl-

magma. Bryly budynków przeobrazily się

spojrzeniami i tęsknotą. Wszak nie jest to

ko przez obcojęzyczne nazwy, symbole,

w monstrualne góry. Zdając się na domy-

zjawisko odosobnione, o czym doskonale

stawalo się celem samym w sobie. Jakby

sly, po zacienionych konturach można bylo

wie przebudzony czytelnik niniejszego tek-

w drodze do świata Schulza podróżnik mial

orzec: tu dawne Gimnazjum Prywatne im.

stu. (,,Upadlem zupelnie na duchu. Powie-

do dyspozycji kilka map, które co prawda

Henryka Sienkiewicza (miejsce pracy Józefi-

dzialem sobie, że nie jestem ani malarzem,

przedstawiają to samo, to jednak w różny

ny Szelińskiej), tu dawny Zaklad Fotograficz-

ani pisarzem, nie jestem nawet porządnym

sposób, a nawet umyślnie wędrowca wi-

ny Bertolda Schenkelbacha (stąd pochodzily

nauczycielem. Wydaje mi się, że oszukalem

klają w blądzenie, kluczenie aż po grani-

szklane plyty do wykonywania rycin ,,Xięgi

świat jakąś blyskotliwością, że nic we mnie

ce zwątpienia. Niemniej w swej naiwności

balwochwalczej"), tu dawny dom zaprzy-

nie ma" ­ napisal Schulz w liście do Romany

i zaufaniu do nabytej z czasów harcerstwa

jaźnionego z Brunem, Edmunda Pilpla (rów-

Halpern (1936 rok). Nikogo nie oszukaleś

doskonalej orientacji w terenie, uznalem,

nież miejsce spotkania Schulza z Witkacym

wizjonerze z ulicy Floriańskiej! O, nie...

że jestem przygotowany na zmierzenie się

w 1925 roku)... Na krótkim odcinku takie

Podobnie i w konsekwencji rzecz ma

z fakturą miasta osnutego aurą uniwersal-

zagęszczenie obrazów, historii i tylko jeden

się z miastem które ,,zstąpilo w esencjo-

nego fenomenu. Post factum rozumiem,

spacer, a wszystko skąpane w sennym antu-

nalność" (Bruno Schulz, Republika marzeń).

że owo zamieszanie jest rodzajem próby

rażu tworzącym glęboki rezonans. Nieliczni,

Ta owa ,,wybrana kraina, ta prowincja oso-

i jakby nieświadomie wpisuje się w cha-

rodzący się z mroku przechodnie wywoly-

bliwa, to miasto jedyne na świecie" (Repu-

rakter zaczarowanej rzeczywistości. Ma

wali z przepastnych czeluści fantomy za-

blika marzeń), o którym fantazjowalem od

naklonić debiutującego osobnika, aby

szlości, rysując na ścianach kamienic ulotną,

trzydziestu lat ­ wyczekiwane, wypatry-

zdal się na kompas intuicji i innych schul-

lecz czytelną epopeję zamierzchlych wes-

wane, przemierzane w sennych zakątkach

zowskich mglawic. Bo wystarczy opuścić

tchnień. W owym znieksztalconym optycz-

podświadomych imaginacji. Tak wyjątko-

bezpieczny punkt odniesienia w formie

nie widmowym zakątku równie dobrze mógl

we, aż trudno uwierzyć, że w ogóle istnieje.

siedziby wladz miejskich, a znajdziemy

prześlizgnąć się zdobny w melonik Dodo, co

A przecież trwa ,,gdzie mapa kraju staje się

się w plątaninie uliczek, podwórek oraz

wsparty na szczudlach kaleki Edzio. Jed-

już bardzo poludniowa" (Republika marzeń)

najprzeróżniejszych architektonicznych

nak na tak krótkim odcinku, przepelnionym

AUTOR POD BUDYNKIEM SCHULZA