29

nr 2 (486) 30.01.­12.02.2026

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

fantasmagorycznymi iluzjami, nie wszyst-

i podążam za spojrzeniem naszego na-

Bruno Schulz, spacerując w labiryncie

kim udalo się pomieścić w ograniczonej

uczyciela rysunku i prac ręcznych. Na

codzienności, byl cichy, nie chcial przeszka-

geometrii Czasu. Bo już widać okazalą ulicę

dzać światu ­ pozwalal mu mówić, obser-

przeciwleglym skrzydle gmachu, doklad-

wowal go i przemienial zwykle wydarzenia

Szewczenki. Należalo obrać szybki azymut

nie na wysokości drugiego piętra, mlody

na sympatyczny lokal ,,Tarela" (,,Тареля"),

w teatr. Tam, gdzie inni widzieli tlum, on do-

robotnik beztrosko kiwa się na chybotli-

strzegal widowisko. To, co inni przeżywali

który ­ choć usytuowany pośród ponurego

wych deskach rusztowania. Na ten wi-

jednorazowo, w nim osadzalo się glęboko,

warkotu agregatów prądotwórczych ­ wabil

dok Profesor zastyga, nerwowo strzepu-

stając się materialem w arcymistrzowskiej,

obietnicą smakowitych haluszek. Przecho-

jąc kredę z dloni. ,,Ręce Schulza drżaly,

literackiej alchemii. Dostrzegal w boisku

dząc przez plac Szewczenki, obok pomnika

a glęboko osadzone oczy plonęly. Dopiero

wielkiego patrona Ukrainy, w istocie stąpam

swoiste panoptikum: przestrzeń, w której

później mialem zrozumieć jego chorobliwą

po miejscu, gdzie przebiegala ulica Stolarska

zbiorowa psychika odslania się bez zahamo-

wrażliwość. Bal się o robotnika, że może

wań. Ten niemal pogański kult pilki, przy-

i gdzie pod numerem 18 znajdowala się ostat-

spaść. Wzrokiem jak gdyby się modlil, by

pominający dawne misteria, fascynowal go

nia ziemska przystań Brunona Schulza ­ dom

uważal" (Andrzej Chciuk. Atlantyda, Lo-

jako zjawisko graniczne, wymykające się

w getcie. Następnie, po przekroczeniu progu

mianki 2025). Jest znów polowa lat dwu-

chlodnej obserwacji. Może nie interesowal

hotelu utrzymanego w radzieckim stylu, wy-

dziestych XXI wieku, a ja jestem zwyklym

się wynikiem, nie znal nazwisk pilkarzy

darzyl się powrót do przeszlości: do czasów,

tulaczem penetrującym ocalale szczątki

i nie byl kibicem w klasycznym tego slowa

kiedy w ojczyźnie mojego dzieciństwa tzw.

minionych aktywności. Nie zalapalem się

rozumieniu, ale mecz... ,,to świetne dla mala-

dwudziesty stopień zasilania gwarantowal

nawet na okruszek opowieści, na choćby

rza studium ruchu" (Andrzej Chciuk Atlanty-

nam magię przy świecach.

jedną z bajek Profesora. Pozostaną na

da). Co prawda męczyl go gwar, ale przecież

Nazajutrz, o poranku obudzilem się

zawsze na pólkach przepastnej biblioteki

odwiedzal jarmarki, procesje i pochody.

ze świadomością czym jest ,,drohobyckie

niezapisanych nowel. A co z nieroztrop-

nienasycenie" ­ termin, który ukulem na

Stąd można na poważnie potraktować su-

nym robotnikiem? Musial mieć przecież

gestię Andrzeja Chciuka, że nie omijal rów-

wlasny użytek, by oddać poczucie obsesji,

imię i nazwisko, narodowość. Jakieś ży-

nież tego obiektu. Z panoramy miasta jako

glębokiego związku emocjonalnego i tęsk-

cie... jakąś śmierć. Z pewnością nigdy się

żywej sceny po prostu nie można wykreślić

noty za miastem Brunona Schulza. Miasta,

nie dowiedzial, jakie glębokie emocje wy-

stadionu i samej gry ­ pilki, która niczym

którego studiowanie nigdy się nie kończy,

wolal u cichego, niepozornego Profesora.

świetlisty meteor rozjaśniala szarzyznę

a wszelkie próby ogarnięcia i poznania

Nie mógl nawet przypuszczać, że po okolo

TZW. POKÓJ SCHULZA W DAWNYM MIEJSCU JEGO PRACY

drohobyckiego popoludnia. Owo widowi-

są pozbawione realnej szansy na osią-

stu latach jego postać w umyśle czlowieka

sko z pewnością nie moglo pozostać poza

gnięcie satysfakcjonującego wyniku. To

z dalekiej przyszlości nadal będzie drżeć

się okazuje ­ nic nie odchodzi ostatecznie,

ziemią, która strawila jego cialo? Skąd ten

kręgiem schulzowskich fascynacji.

terytorium, gdzie prawa perspektywy są

na rusztowaniu, choć efekty jego trudu

a jedynie przechodzi w inny, bardziej sub-

paradoks, w którym duch potrzebuje zako-

Dzień stopniowo poddawal się grafi-

naginane, a mnogość ścieżek rodzi wciąż

dawno strawil czas i zapomnienie.

stancjalny stan bytu.

twiczenia w materii? Być może to wlaśnie

towej kresce, tracąc resztki barw. Może

nowe możliwości interpretacji i opowieści,

Tzw. pokój Schulza w dawnym jego

Na dawnym przedmieściu Zwarycz...

krew i kości ­ ta krucha, podlegla rozpa-

wlaśnie ta syropowata aura zawiodla mnie

tak iż pochlonięty badaniem osobnik musi

miejscu pracy, na którą narzekal i żalil się,

,,Ma się wrażenie, że oto widzimy wiejską

dowi materia ­ domagają się ostatecznego

ku lokacji najmroczniejszej ­ pod tzw. Wil-

w końcu przyznać, że nadal znajduje się na

jest skromny jak on sam. Niewiele po nim

babę z naszych stron, wystrojoną w swoją

potwierdzenia, że to, co we mnie nieznisz-

lę Landaua (ulica Tarnawskiego). Tam, nad

początku drogi. To nieustająca kwerenda,

zostalo artefaktów, tym bardziej należy

sutą kieckę z odstającymi «bortamiČ, babę,

czalne, mialo niegdyś swój ciężar, swój cień

moją glową, wyrasta nieslawny balkon

która sama w sobie jest kreacją, celem

doceniać wysilek pasjonatów dbających

która oburącz obejmuje swoje dwie córy, też

i grób. ,,Być może tu spoczywasz Bruno" ­

­ ambona okrucieństwa, z której ów zbir

i sensem. Szybkie przyjęcie postawy po-

o pamięć wirtuoza prozy magicznej. To

odświętnie ubrane i dostojnie podąża wraz

wypowiadam bezwiednie, patrząc na prze-

urządzal sobie nieludzkie polowania na

kory pozwala latwiej ominąć pulapki roz-

wlaśnie dzięki determinacji schulzologów,

z nimi na niedzielną mszę" (Jerzy Ficowski,

strzeń nowego cmentarza żydowskiego,

pracujących nieopodal żydowskich niewol-

czarowania, tudzież frustracji.

tych kustoszy wyobraźni, w Drohobyczu

Okolice sklepów cynamonowych, Kraków

skoltunioną wysokimi, suchymi trawami.

ników. W tej ciszy architektura zla zdaje się

Biblioteka im. Wiaczeslawa Czorno-

granica między przeszlością a teraźniej-

1986). Cerkiew św. Jura przybyla na chlop-

Odpowiedzią jest cichość śniegu, który na

wciąż oddychać tamtą grozą; to miejsce ma

wila (ukr. В'ячеслав Чорновіл) mieści się

szością delikatnie się zaciera, a przywo-

skich podwodach w siedemnastym wieku

rdzawym zielsku osiada lekko ­ niczym

w sobie coś z wyrodnej, zdegenerowanej

w budynku, który dawniej byl Żydowskim

lywany duch pisarza, zdaje się obecny

ze wsi Nadziejów (ukr. Надіїв) i rozsiadla się

pióra gubione przez niewidzialne ptaki. Pod

materii. To również końcowy akt na drodze

Domem Starców. Wlaśnie tutaj w czasie

w gronie swoich entuzjastów. Nawet po

niedaleko historycznej warzelni soli. Ciężka,

stopami mam symbol wszystkich tragedii

wynędznialego geniusza, który ­ wspiera-

wojny autor ,,Sklepów cynamonowych"

ponad ośmiu dekadach od jego śmierci

z przemoczonymi gontami, zdaje się drzemać

,,czarnych czwartków", a także nieodnale-

ny przez swojego ucznia, Emila Górskiego

segregowal i katalogowal zbiory skradzio-

ich benedyktyńska praca może przynieść

w osnowie barokowego snu. W swym maje-

zionych grobów, zdań bez puenty i rozpro-

­ pod okiem niemieckiego prostaka musial

ne przez okupantów: najpierw radzieckich,

spektakularne efekty. Takie bez wątpienia

stacie zdaje się obojętna wobec ciekawskich

szonych rękopisów, które ­ jak ten mitycz-

zapracować na miano ,,potrzebnego Żyda".

a następnie niemieckich. ,,Praca ta trwala

bylo odkrycie w 2019 roku nieznanego

spojrzeń namolnych zwiedzających. Pewnie

ny Mesjasz ­ nigdy nie nadeszly, choć Jego

Pokój dziecinny, zlecenie na bajkowe freski

kilka miesięcy, byla interesująca, odpowia-

opowiadania Schulza pt. ,,Undula" przez

nawet z wynioslą wielkodusznością zby-

podobno widziano już w Samborze (Aluzja

i przeraźliwa rzeczywistość skupiona na

dala naszym upodobaniom i w porównaniu

panią Lesię Chomycz, którą w kawiarni

la nieco humorystyczny, cytowany wyżej

do zaginionej powieści Bruno Schulza Me-

wyszarpywaniu jeszcze jednego dnia życia.

z pracą innych Żydów byla istnym rajem.

,,Juna" mialem przyjemność poznać osobi-

opis niepozornego żydowskiego nauczyciela

sjasz. Początek utworu wedlug relacji osób

Delikatność i okrucieństwo wspólistniejące

Dlugie godziny spędzaliśmy na rozmo-

ście. To spotkanie nadalo badawczym tru-

w trakcie jednej ze szkolnych wycieczek. O ile

trzecich mial brzmieć: ,,Wiesz ­ powiedziala

wach. Poinformowal mnie wtedy Schulz, że

w jakiejś absurdalnej, makabrycznej realno-

dom konkretną, ludzką twarz ­ osoby, któ-

laskawszy ma los, od niedaleko przycupnię-

mi rano matka ­ przyszedl Mesjasz. Jest już

ści. Pozostaly mury skrywające w sobie po-

wszystkie swoje papiery, zapiski, korespon-

ra przywrócila kulturowemu dziedzictwu

tej siostry w wierze ­ raczej zaniedbanej cer-

w Samborze"). Zatem mój akt obecności sta-

glosy diabolicznego kontrastu ­ zderzenia

dencję zdeponowal u jakiegoś katolika poza

zagubiony fragment schulzowskiego uni-

kwi św. Krzyża, która trwa w bolesnym czu-

je się pomnikiem, który zamiast kamienia,

sacrum i profanum. Dzisiaj to tylko milcząca

murami getta" ­ wspomina adwokat Izydor

wersum. Ponadto stalem się świadkiem

waniu jakby zawstydzona wlasną starością.

wzniesiony jest z pamięci i pokory.

bryla, jednak w jej strukturze na zawsze za-

Friedman (Wieslaw Budzyński Schulz pod

symbolicznej konfrontacji, kiedy spraw-

,,Czy w gruncie rzeczy nie znamy już

Prywatna busola wiedzie ku sercu wy-

pisala się schizofrenia tamtych dni. W tych

kluczem, Warszawa 2013). Natomiast tej

czyni odkrycia, darująca światu ,,Undu-

z góry wszystkich krajobrazów, które

darzeń, ku szczelinom czasu, w których

kilku ścianach skondensowala się banal-

jesieni i mnie przypadlo w udziale póltorej

lę", zetknęla się ze Switlaną Breslawską

napotykamy w naszym życiu? Czy może

,,Miasto się wyludnialo jak nawiedzone

godziny prezentacji w tym gmachu, a ścia-

ność zla, która niczym pod soczewką uka-

­ tlumaczką, dzięki której ten odzyskany

w ogóle coś zajść jeszcze calkiem nowego,

dżumą" (Andrzej Chciuk Atlantyda). Sta-

zuje prawdę o czlowieku i jego świecie ­ aż

ny rejestrowaly mój glos, podobnie jak nie-

utwór Schulza mógl wybrzmieć w języku

czego byśmy w najglębszych naszych re-

dion o bieżącej nazwie ,,Halyczyna", który

po sam kres istnienia.

gdyś Schulza. Jednakże to inne czasy, inna

ukraińskim jako ,,Ундуля". Zwieńczeniem

zerwach od dawna przeczuwali?" (Bruno

zdążyl już wyrosnąć i obrócić się w ruinę

Wybiórcza peregrynacja przez kosmos

sytuacja, inne emocje, a co się z tym wiąże:

dnia stal się wieczór poetycki w gronie

Schulz, Wiosna). Zdaję się na los i pogo-

w miejscu, gdzie niegdyś swoje mecze roz-

Drohobycza wlaśnie zatoczyla kolo. Mimo

różna intonacja. Cichy, nieśmialy i wystra-

ważnych postaci wspólczesnej nauki i lite-

dzenie z nieprzewidywalnością, ponieważ

grywal polski klub WCKS Junak Drohobycz.

skąpego przydzialu czasu, doświadczylem

szony Bruno z pewnością szeptal, podczas

ratury, które ­ mimo ustawicznie gasnące-

każda następna ulica okazuje się przypo-

Drużyna slawna w Galicji, a jej krewcy ki-

wszystkiego, co bylo mi przeznaczone.

gdy ja czulem w piersi ten sam chlód, ale

go światla i mroku wdzierającej się do mia-

mnieniem czegoś, co od zarania we mnie

bice ­ w calej wschodniej części ówczesnej

moja mowa, choć drżąca ze wzruszenia,

Z pokorą akceptuję tę chwilę, bo przecież

sta wojny ­ wspólnie celebrowaly wiarę,

drzemalo. Wędrówka przez te wzajemnie

Rzeczypospolitej. Powstala w 1931 roku

mogla w ogóle nie nadejść. Zapadl ostatni

wybrzmiewala zuchwalej, nosząc w sobie

dowodząc, że esencjonalność Drohobycza

pomieszane światy ­ wewnętrzny i ze-

i nie zdążyla doczekać swojego dziesięcio-

wieczór, odmierzany kruchym rytmem kro-

stygmat pośpiechu i bezczelność epoki,

góruje nad brutalną wspólczesnością.

wnętrzny ­ gdzie żaden pejzaż i nastrój

lecia ­ kres jej istnienia, wraz z wybuchem

ków na bruku. Spacer krętymi arteriami,

która zapomniala, czym jest szept. Oby

Nastal poranek dnia następnego ­

nie pojawia się dwukrotnie, wyklucza lo-

wojny w 1939 roku, polożyla brutalna hi-

niczym melancholijnymi korytarzami, pro-

mi tego genius loci (lac. duch miejsca) nie

ostatniego tutaj w pelnym wymiarze do-

gistyczny automatyzm. To glęboki proces

storia. Wypada wymienić najslynniejszych

wadzi nieuchronnie ku granicy snu ­ w prze-

poczytal za profanację! A przecież niczym

bowym. Po chwili nerwowej paniki należa-

psychologiczny ­ akt twórczy, w którym

zawodników zespolu: Stanislawa Gerulę

trybun ludowy glosilem genialność Mistrza

strzeń, gdzie czas traci swoją ciąglość, a ży-

lo wyznaczyć plan tego, co można jeszcze

swoista anamneza odblokowuje nieświa-

­ po wojnie pierwszego Polaka, który ro-

i unikalność jego malej ojczyzny nad Ty-

cie staje się jedynie bladym powidokiem.

uszczknąć z mitotwórczej materii, zanim

domość i ożywia stlumione wspomnienia.

zegral mecz na Wembley ­ oraz Antoniego

Wraz z porankiem nadszedl mroźny,

śmienicą. Nieco sploszony, po spotkaniu na

wyjadę. Świdrowal strach, że w plątaninie

Dlatego odkrywam, że kiedyś... ,,Stalem

Komendo-Borowskiego i Boleslawa Ha-

sobotni dzień. Powrót do wymiernej eg-

moment stanąlem w opustoszalej lekko za-

sieni i podwórek nadal kryje się jakaś nieod-

na żwirowatej ścieżce, którą przechodzila

bowskiego. Ci dwaj ostatni zaliczyli nawet

zystencji. Wyruszam spod dworca kolejo-

cienionej sali. Sam jeden wobec tajemnic na

czytana alegoria lub nieodkryty detal, bez

lekka nóżka Bianki" (Bruno Schulz, Wio-

występy w reprezentacji Polski.

wego, z którego Schulz wyjeżdżal w swoje

zawsze zaklętych w miodowych ścianach.

którego niniejsza wyprawa do Drohobycza

sna), jak teraz, choć jej Willa bardzo zmar-

Gdzie w tym wszystkim Bruno? Czy

rzadkie podróże ­ do Warszawy, Zakopa-

Przejmujący dotyk mitu i echo wszystkich

na zawsze pozostanie niepelna. Zachlanne

niala, okaleczona przez czas i splugawiona

w ogóle można mówić o Schulzu w kontek-

wypowiedzianych tu slów, pokrytych gru-

nego, Wiednia, a nawet Paryża. Wypraw,

pragnienie, by w kilka godzin nasycić wzrok

ongiś butami gestapowskich szatanów.

ście pilkarskim? I tak i nie... Oczywiście

bą patyną, zadrgaly wspólnie nad podlogą,

z których zawsze wracal... Wlaśnie stąd,

jak największą liczbą powidoków, ustąpilo

(W czasie wojny w tzw. Willi Bianki mie-

nie śmiem pretendować do wyznaczenia

w listopadzie 1942 roku, mial rozpocząć

która przeistoczyla się w mapę wspomnień.

ostatecznie konieczności, by poddać się ka-

ścila się siedziba Gestapo). A jednak nadal

nowego nurtu badań w schulzologii; moje

swoją drogę ku ocaleniu, starannie zapla-

Nie moglem zbyt dlugo zatrzymać się w tej

pryśnemu przewodnikowi intuicji. Deszcz

pulsuje obietnicą niezwyklości, będąc pod

myśli jedynie wybiegają w kierunkach

nowaną przez przyjaciól. Nie zdążyl. Po-

lokacji, ponieważ istnialy inne punkty żąda-

pomieszany ze śniegiem hulal nad grzybami

powiekami niezbywalnym fundamentem

w zupelności niezależnych ode mnie. Za-

ciąg odjechal, na zawsze rozmijając się ze

jące uwagi, przyciągające niczym sygnaly

parasoli, a buty na nierównych chodnikach

mojej intymnej topografii. W calym tym

miast systematycznej analizy, wybieram

swoim pasażerem.

z równie pilnych wymiarów.

pluskaly w źrenicach kaluż. Przejmujące

akcie oporu przeciw zapomnieniu zyskuję

raczej intuicyjne śledzenie powracających

Na drugim piętrze, w sali numer 33

Ostatniej nocy Republikę Marzeń po-

zimno ­ paradoksalnie ­ nioslo ze sobą prze-

pewność, że wewnątrz mnie istota rzeczy

motywów i pozwalam się prowadzić po

Państwowego Uniwersytetu Pedagogicz-

kryla gruba warstwa martwej bieli. Ni-

dziwny żar. Na bocznych ulicach rozsypu-

nie ulega destrukcji.

tych manowcach i bocznych odnogach

czym calun... Zaprawdę: Vedi Drohobycz e

nego imienia Iwana Franki, wpatruję się

jące się domy penetrowal wiatr, roznosząc

Co jednak począć z cielesnością, która

wyobraźni, ufając, że na marginesach

poi muori. ­ Zobaczyć Drohobycz i umrzeć.

w rzeczywistość zza szyby. Na chwilę

na wszystkie strony poglosy dawności.

z taką gwaltownością pcha mnie ku po-

wielkiej tekstologii uda mi się pochwycić

staję się uczniem przedwojennego Gim-

W tym krajobrazie rozpadu czulo się jednak

szukiwaniom szczątków Mistrza? Dlacze-

choćby cień autentyczności, który zazwy-

19­22 listopada 2025

nazjum im. Króla Wladyslawa Jagielly

osobliwą witalność, bo w Drohobyczu ­ jak

go tak namiętnie pragnę pochylić się nad

czaj umyka oficjalnym dyskursom.