14

nr 3 (487) 13­26.02.2026

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Przejazd przez Osmolodę, czyli Lwów w życiu i twórczości

Zygmunta Nowakowskiego (cz. 1)

konkurencyjnej

wszechnicy. Oczy

PAWEL CHOJNACKI

wszystkich zwrócily

We wstępie do wyboru

się w moją stronę.

najważniejszych  publikacji

Chcialem zapaść się pod

z czasów wojny wyzna: ,,Pró-

ziemię. Wskazywano

bowalem, nie ja jedyny, da-

mnie palcami zaiste, nie

wać kontrparę, użerając się

serdecznymi. Zrobilem

z cenzurą polską o cale artyku-

się maly, jeszcze mniejszy

ly, o pewne ich części, o slowa

niż zazwyczaj, ale to nie

pojedyncze, więc w szczegól-

pomoglo.

ności o slowo «LwówČ i slowo

«WilnoČ, których wymienianie

Jak mam odpowiedzieć na

rząd uznal za niepolityczne, za

ten atak? [...]". Odpowiedzial

przedwczesne i drażniące". Oto

dość lagodnie i kończyl:

próbka prozy politycznej No-

,,Aha, żeby nie zapomnieć!

wakowskiego z artykulu, który

Zauważylem dwie drobne po-

nie znalazl się w zbiorze:

mylki w lacińskich cytatach,

,,Do niedawna jeszcze

którymi poslugiwali się mów-

pewni sprzymierzeńcy

cy. Drobne, ale przecież pomyl-

ki, o których nie warto wspo-

utrzymywali, że biją się

minać. Discite, pueri latine...

o Gdańsk. Dopiero dziś

Tak to przed laty mścili się

wiadomo im, że biją się

Maurowie".

o wlasną skórę. Sądzić

Ileż to razy wróci ­ w wygla-

wypada, że gdy przyjdzie

szanych na falach Radia Wolna

do jakiegoś konkretnego

Europa popularnych gawędach

momentu w sprawie

historycznych ­ do męczeń-

wschodniej polowy

stwa Teofila Wiśniowskiego

,,NABYTKI ZACHODNIE [...] SĄ SLUSZNYM, CHOĆ TYLKO CZĘŚCIOWYM ODSZKODOWANIEM, LECZ NIE

Polski, gotowiśmy

oraz Józefa Kapuścińskiego na

ZA LWÓW I NIE ZA WILNO, TYLKO ZA STRASZLIWE ZBRODNIE NIEMIECKIE, KTÓRYCH OFIARĄ PADLA

uslyszeć, że nikt ze

Górze Stracenia w 1847 roku?

POLSKA", Z. NOWAKOWSKI, NIE ZA LWÓW I NIE ZA WILNO, ,,WIADOMOŚCI" NR 38 (77), 21 WRZEŚNIA

Jakże przejmująco zainscenizuje

sprzymierzonych nie

1947, S. 1.

ten fachowiec ­ pisanego i mó-

będzie bil się o Lwów.

wionego ­ slowa ostatni krzyk

każe cieszyć się Polsce, pieśń ta

­ niesprawiedliwa zresztą wo-

atmosferzeČ, oddając Wilno

Tymczasem my wlaśnie

skazańca: ,,«Bracia, nie dajcie

ma przejmująco smutna melo-

bec obu ,,emigracyjnych wiesz-

i Lwów bez dyskusji. Jaki może

bijemy się o te miasta.

się odstraszyć śmiercią mo...!Č ­

dię, która w Londynie brzmiala

czów" ­ Maria Danilewicz-Zie-

być dalszy ciąg przyjaznej dys-

Każdy lotnik polski,

reszty już nie dokończyl".

jeszcze bardziej smutno niż za-

lińska: ,,«W Londynie ­ mieście

kusji? Można oberwać kuflem

wylatujący za kanal,

zwyczaj. [...]

cudzym, w mieście obojętnymČ

w lebČ".

walczy także o Lwów.

W jednym z ostatnich

Hemar żyl wspomnieniami

W tygodniku o wymownym

Jeśli się nie mylę, bylem

I o Wilno. Również

tygodniowych odcinków

Lwowa (jak Zygmunt Nowa-

tytule ,,Lwów i Wilno" (zanim

o Lwów i o Wilno

jedynym krakowiakiem

kowski Krakowa)".

Cat nie zdradzi) rozpocznie

(zdjęcie tej gazecie kiedyś

swoje Lwowskie legato wes-

,,Na pogodno" także, w jed-

walczy żolnierz polski

na sali i spotkal

w Bibliotece Polskiej

nym ze slynnych felietonów

tchnięciem: ,,Kazano mi napisać

w dalekiej Libii. To

mnie gruby a niczym

POSK zrobilem, ale

w ,,Dzienniku Polskim i Dzien-

o Lwowie na pogodno"... Jak-

muszą wiedzieć nasi

niezaslużony despekt.

jaka to data ­ zginęla

niku Żolnierza", nakreśli wiel-

że to teraz trudne wymaganie!

potężni sprzymierzeńcy,

Zaproszono mnie

notatka), po prostym

kie święto. Malowniczy to

Nie tylko dlatego, że on: ,,Kra-

muszą slyszeć o tym

tytule Na Lwów ­ zwierzy

pisemnie, przypomniano

kowiak zakuty, stukaratowy,

obrazek. Pokażmy go prawie

codziennie i przy każdej

się: ,,Czlowiek myśli

telefonicznie

w calości:

rąbiący po krakowsku, więc

sposobności". Nawet jeśli

zawsze o powrocie.

i przyszedlem

,,W przeciwieństwie do nas,

«staccatoČ", a nadto ­ ,,zgubiona

uslyszeli, na te slowa nie

Chcialbym wracać

niczego zlego nie

krakowiaków, ruchliwi, rzutcy,

w Londynie postać z Baluckie-

zważali.

tą samą drogą, więc

przedsiębiorczy i pelni inicja-

go". Poda jednak w następnych

przeczuwając. Aliści

numerach żywy rys przeszlo-

tywy lwowiacy znowuż urzą-

przez Węgry, przez

nagle, wspomniany

,,Zemsta Maura"

dzili wielkie święto, tym razem

ści lwowskiego teatru, ale wy-

Osmolodę, Ludwikówkę,

wyżej prof. [Zdzislaw]

z racji trzechsetnej rocznicy

Niedlugo po zakończeniu

drukowanej na tych samych

Weldzirz, Dolinę, Stryj

Stahl ostro zaatakowal

uniwersytetu, zalożonego przez

dzialań bojowych (dla niego ta

lamach Szopce Mariana He-

na Lwów. A dopiero ze

Kraków i Uniwersytet

króla Jana Kazimierza dnia

mara poeta odmaluje go krzy-

wojna wciąż trwa) podkreślal:

Lwowa dalej, do mego

Jagielloński, którego

wo. Choć 21 listopada 1947 roku

20 stycznia 1661 roku. Pięk-

,,Nabytki zachodnie w calej ich

Krakowa". I ciągle

jestem wychowankiem.

w Wieczorze Lwowa, w Ogni-

na data! Zebrali się w Ognisku

rozciąglości są slusznym, choć

wraca... Ciekawe, czy

Padly slowa gorzkie

Polskim profesorowie, docenci,

tylko częściowym odszkodo-

sku, wystąpią razem z Leopol-

nacieszy się tym razem

lektorzy, bedele i wychowan-

waniem, lecz nie za Lwów i nie

dem Kielanowskim oraz gen.

na temat krzywdy,

dlużej ­ miastem zawsze

kowie lwowskiej wszechni-

Marianem Januszajtisem (nie

za Wilno, tylko za straszliwe

jakiej uniwersytet

jedyna to taka okazja),to do-

cy a przewodniczyl prezydent

zbrodnie niemieckie, których

wiernym? By z matką,

lwowski doznal rzekomo

miasta Lwowa, prof. dr Stani-

ofiarą padla Polska. Te nabyt-

piero pod koniec ziemskiej

pod rękę, odwiedzić

w drugiej polowie XVII

slaw Ostrowski, Chór akade-

wędrówki ich drogi przetną

ki są dzielem sprawiedliwo-

i babkę, i niedoszlą

wieku od Krakowa,

micki odśpiewal na początek

ści". Gdy ,,Kultura" w Paryżu

się przyjaźniej. I taki zgod-

,,Grotgierową" ­ ciotkę,

który nie chcial

Gaude, mater Polonia. Na prze-

ny obraz dlugo pozostal w pa-

prowokuje, da ripostę autoro-

i Pana Mariana, co

dopuścić do utworzenia

mięci. Utrwali ją mimochodem

kór radosnemu tekstowi, który

wi koncepcji rezygnacji z Ziem

tyle krwi mu napsul,

Wschodnich na rzecz ­ niepod-

a potem szlachetnie

leglych w marzeniach ­ sąsia-

do ufundowania

dów: ,,[ks. Józef] Majewski, «zu-

,,Oblęgorka" przez

pelny analfabetaČ, «czlowiek,

niepodleglościowe

który nic nie wieČ oddawal

[...] polskie Kresy w momen-

Wychodźstwo swemu

cie, kiedy nie wypowiedzia-

Emigrejtanowi

la się na temat ich przyszlości

wezwal... I wojewodę

administracja  amerykańska

Alfreda Bilyka, którego

i kiedy Niemcy coraz lakomiej

wszak ,,zna nieźle" ...

patrzą na Ziemie Odzyska-

A Stanislaw Maykowski

ne".Inaczej ocenia propozycje

będzie recytowal

dialogu  polsko-ukraińskie-

wiersze...

go ­ zwlaszcza wyrażane przez

Józefa Lobodowskiego: ,,Myśl

Staremu Salesowi zechce też

dobra. Początek w postaci listu

W JEDNYM Z OSTATNICH TYGODNIOWYCH ODCINKÓW (ZDJĘCIE TEJ GAZECIE KIEDYŚ W BIBLIOTECE

wreszcie zaplacić za buty. Ale

ks. Majewskiego fatalny. Zaini-

POLSKIEJ POSK ZROBILEM, ALE JAKA TO DATA ­ ZGINĘLA NOTATKA), PO PROSTYM TYTULENA LWÓW

ten ­ nie przyjmie oplaty.

cjowal dyskusję «w przyjaznej

­ ZWIERZY SIĘ: ,,CZLOWIEK MYŚLI ZAWSZE O POWROCIE..."