12

nr 4 (488) 27.02.­16.03.2026

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Gabinet pamiątkowy Wlodzimierza Dzieduszyckiego

w Muzeum Przyrodniczym we Lwowie

13 lutego br. w Państwowym

Narodowego i wspólpracy ze Związkiem

Muzeum Przyrodniczym

Rodowym Dzieduszyckich herbu Sas. Re-

NAN Ukrainy we Lwowie

staurację mebli prowadzila lwowska firma

(dawne Muzeum im.

i zrobiono wszystko fachowo, na bardzo

Dzieduszyckich) uroczyście

wysokim poziomie artystycznym. Na przy-

otwarto pamiątkowy

klad dlugo szukano odpowiednich tkanin

gabinet Wlodzimierza hr.

do obicia krzesel i foteli. W gabinecie obok

Dzieduszyckiego (1825­1899),

okna znajduje się unikatowe biurko, nie

zalożyciela tej wyjątkowej

wykluczono, że przy nim pracowal Wlodzi-

placówki muzealno-naukowej.

mierz Dzieduszycki. Jest to tak zwane ,,biur-

Warto przypomnieć,

ko cylindryczne" lub ,,bureau a la kaunitz",

że rok 2025 byl rokiem

mające ćwierć cylindryczną pokrywkę (lub

jubileuszowym 200. rocznicy

żaluzję) otwieraną do tylu i chowającą się

urodzin Wlodzimierza

wewnątrz mebla. W narożniku mniejszy

Dzieduszyckiego, wybitnego

stól z szufladkami ­ w nich zachowaly

mecenasa, naukowca,

się metalowe szpalty drukarskie. Jest to

PROF. ANDRIJ BOKOTEJ

entuzjasty rozwoju nauki

też przypomnienie faktu, że Wlodzimierz

i kultury, etnografa,

Na przyklad oryginal ,,Historii zwierząt"

Dzieduszycki finansowal powstanie dru-

bibliofila. Rok 2025 w Polsce

szwajcarskiego lekarza i przyrodnika Kon-

karni we lwowskim Ossolineum. Obok au-

i we Lwowie zostal ogloszony

rada Gesnera (1516­1565). Książka liczy

tentyczny fotel, na którym siedzial Dziedu-

Rokiem Wlodzimierza

517 kart, napisana w języku niemieckim.

szycki w swoim gabinecie w bibliotece. Na

Dzieduszyckiego. W Polsce

Obok ,,Kronika domowa Dzieduszyckich"

zdjęciu starego gabinetu Dzieduszyckiego

i we Lwowie odbylo się wiele

(1865r.), czy też praca S. Sokalskiego

widzimy wlaśnie ten fotel wiedeńskiej

pamiętnych, znaczących

,,Kontenta Architekta", Kraków,1683 rok,

firmy Biedermeier. Na malym stoliku znaj-

wydarzeń poświęconych

która zawiera 100 kart i 37 tablic ilustracji.

duje się kopia ,,Statutu rodu Dzieduszyc-

temu jubileuszowi, między

Niezwykle ciekawe dyplomy, które otrzy-

kich", której oryginal znajduje się w naszej

innymi: konferencję

mal Wlodzimierz Dzieduszycki i Muzeum

bibliotece. Statut ów w 1880 roku ulożyl

naukowe, wystawy muzealne,

Przyrodnicze za swoją dzialalność nauko-

osobiście Wlodzimierz Dzieduszycki, zaś

odczyty pod tytulem

wą od różnych instytucji naukowych (pol-

w 1893 roku zatwierdzil parlament wie-

,,Dziedzictwo Wlodzimierza

skich i europejskich) i udzial w wystawach

deński. Wedlug tego dokumentu corocznie

GABINET PAMIĄTKOWY

Dzieduszyckiego".

krajowych i międzynarodowych. Dyplomy

przeznaczano 12 000 koron na utrzymanie

piętrach umieszczono wystawę muzealną,

okiennice i strugi światla wlewają się

są piękne, artystycznie wykonane, każdy

Muzeum im. Dzieduszyckich we Lwowie.

zaś gabinet Wlodzimierza Dzieduszyc-

z ulicy do pomieszczenia. Wlodzimierz

z nich to nie tylko dokument historyczny,

Byla to bardzo poważna suma. Dzięki tym

TEKST I ZDJĘCIA

kiego znajdowal się w części parterowej

Dzieduszycki uwielbial pracować wlaśnie

lecz prawdziwe dzielo sztuki. Nic dziwne-

funduszom muzeum mialo możliwość nie

JURIJ SMIRNOW

gmachu, po stronie lewej od wejścia przez

w tym pomieszczeniu, wśród szaf i ste-

go, że są pieczolowicie przechowywane,

tylko utrzymywać swój gmach i pracow-

Wśród tych wydarzeń ważne miej-

bramę glówną, prowadzącą na podwórko

laży, wypelnionych ulubionymi książka-

każdy dyplom umieszczono w osobnej tek-

ników, ale i robić nowe zakupy, wydawać

sce zajmowala monumentalna wystawa

wewnętrzne. W pomieszczeniach partero-

mi. Oglądam też stare zdjęcia biblioteki

turowej skrzynce ochronnej".

prace naukowe i katalogi muzealne, wspie-

w Muzeum Przyrodniczym NAN Ukrainy

wych rozmieszczono też bibliotekę i hrabia

i gabinetu Wlodzimierza Dzieduszyckiego.

Gabinet pamiątkowy Wlodzimierza

rać badania naukowe i nie tylko. Obok na

we Lwowie poświęcona slawnemu jubi-

Wlodzimierz lubil wlaśnie pracować w bi-

I obecnie wszystko na swoich miejscach,

Dzieduszyckiego umieszczono jednak w in-

ścianie zawieszono dwa dyplomy uznania

leuszowi zalożyciela muzeum. Funkcje

bliotece, obok swoich bogatych zbiorów

tak jak bylo ponad 100 lat temu. Oto

nym pomieszczeniu Muzeum Przyrodnicze-

zaslug Dzieduszyckiego z wystaw mię-

kuratora wystawy i prezesa komitetu or-

książkowych. Wiele egzemplarzy rzad-

krzeslo, w którym siedzial zalożyciel Mu-

go, mianowicie na piętrze obok ekspozycji

dzynarodowych w Paryżu i w Wiedniu. Na

ganizacyjnego wydarzeń jubileuszowych

kich, unikatowych nabywal on w różnych

zeum, szafy, książki. Na zdjęciu widać, że

muzealnej. Profesor Andrij Bokotej tluma-

wystawie w Paryżu m.in. byl wystawiony

we Lwowie pelnil profesor Andrij Boko-

krajach Europy, nie żalując na to pieniędzy.

czy, że gabinet jest pomyślany jako część

w narożniku stal piec, obecnie już go nie

slynny ,,zloty skarb Michalkowski", skra-

tej, jeden z tych, kto obecnie kontynuuje

Obecnie owe folianty stanowią zlote zaso-

ekspozycji muzealnej, dlatego nie może być

ma, również nie ma tapczanu, na którym

dziony w 1940 roku z Muzeum przez Rosjan.

sprawę Wlodzimierza Dzieduszyckiego we

by biblioteki Muzeum Przyrodniczego.

Wlodzimierz Dzieduszycki lubil wypoczy-

organizowany na starym miejscu piętro

W odnowionych zabytkowych szafach wy-

lwowskim Muzeum Przyrodniczym.

Dwa lata temu, kiedy po raz pierw-

wać. Nieraz zostawal tu na noc, by pra-

niżej, gdzie znajdują się unikatowe książki,

stawiono kilkaset cennych książek z biblio-

Uroczystość otwarcia wystawy miala

szy odwiedzilem pomieszczenie biblioteki

cować do późnych godzin i nie chcial już,

dokumenty, rarytasy. Do tej biblioteki, tych

teki muzealnej. Są to wydania w językach

miejsce 6 września 2025 roku w obec-

i dawny gabinet Wlodzimierza Dziedu-

zwlaszcza w starszym wieku, jechać do

apartamentów wstęp mają obecnie tylko

polskim, niemieckim, francuskim... Jest to

ności licznych gości z Polski i Ukrainy,

szyckiego, bylem pod wrażeniem atmosfe-

domu, do palacu na Kurkowej. Pośrodku

naukowcy, badacze, studenci nauk przyrod-

mala część cennej biblioteki Muzeum Przy-

między innymi przedstawicieli rodziny

ry zachowanej w tych komnatach z czasów

sali ­ oryginalny żeliwny slup, z reliefami

niczych, biologii. W slowie wstępnym, przy

rodniczego, ale wlaśnie te szafy z książkami

Dzieduszyckich. Przy wszystkich swo-

zalożyciela Muzeum i ogromnego zbioru

roślin, kwiatów, owadów, jaszczurek. Jest

otwarciu gabinetu memorialnego, profesor

odtwarzają atmosferę starej pracowni-bi-

ich zainteresowaniach i bardzo szero-

unikatowych książek, rękopisów, dyplo-

Andrij Bokotej powiedzial m.in:

to podpora sufitu, ustawiona ze względu

blioteki Wlodzimierza Dzieduszyckiego. Za

kiej dzialalności spolecznej i politycznej,

mów, również starych mebli. Podziwia-

na rozmieszczenie o piętro wyżej na wy-

­ Dziś zakończyliśmy wszystkie prace

czasów Dzieduszyckiego slynna biblioteka

Wlodzimierz Dzieduszycki byl w pierw-

lem też bibliotekarkę Irynę Suslowską,

stawie muzealnej ciężkich szaf i ekspona-

organizacyjne i udostępniamy zwiedzają-

Poturzycka liczyla ponad 47 000 książek.

szej kolejności czlowiekiem kochającym

która tak pieczolowicie opiekuje się tym

tów. Obecnie biblioteka liczy ponad 75000

cym nasze muzeum ­ gabinet pamiątkowy

Jej część przyrodnicza po dzień dzisiejszy

przyrodę, florę i faunę rodzimego kraju.

bezcennym dziedzictwem naszej historii

Wlodzimierza Dzieduszyckiego. Mial on

książek, w tym starych przedwojennych

znajduje się w tym gmachu i jest dostępna

Dlatego zbiory przyrodnicze i organizację

i kultury. Wtedy opublikowalem artykul

okolo 20 000. Wśród nich są też stare

być otwarty nieco wcześniej, lecz przez

dla naukowców, studentów biologii, ludzi

Muzeum Przyrodniczego byly dla niego

o tej wizycie (KG, nr 13, 16 ­25.07.2024),

czasopisma naukowe o tematyce przyrod-

pewien czas nie udawalo się nam zebrać

którzy poświęcają się badaniom przyrody.

dzielem calego jego życia. Wlaśnie w po-

którego fragment obecnie cytuję: ,,Wcho-

niczej, które Dzieduszyckiemu przysylano

wszystkich eksponatów. Między innymi na

Biblioteka ma ogromną wartość naukową.

mieszczeniach muzealnych, wśród tych

dzimy do sali ze starymi meblami, ste-

z różnych krajów europejskich. Książki,

wystawie przedstawiamy duże zdjęcie, jak

W ostatnich trzech latach poddano kon-

wszystkich zwierząt i ptaków czul się on

lażami i szafami pelnymi zabytkowych

dokumenty i czasopisma są w różnych

za życia Wlodzimierza Dzieduszyckiego

serwacji ponad 50 cennych, unikatowych

najlepiej. Tutaj, w dawnym palacu przy

książek, czasopism i dokumentów, które

językach europejskich i starożytnych, jak

wyglądala biblioteka i jego gabinet w po-

książek. Prace te przeprowadzono również

ulicy Teatralnej 18, zorganizowal nie tylko

pamiętają jeszcze czasy hrabiego Wlo-

polskim, lacińskim, niemieckim, francu-

mieszczeniach na parterze tegoż gmachu.

dzięki dofinansowaniu warszawskiego In-

Muzeum Przyrodnicze, ale też warsztaty

dzimierza. Pólmrok, specyficzny zapach

skim, angielskim, a nawet portugalskim.

Nie możemy obecnie urządzić gabinetu

stytutu ,,Polonika" i zaangażowaniu Związ-

naukowe, bogatą bibliotekę i swój gabinet,

starych książek... Bibliotekarka otwiera

Najwięcej w języku polskim. Są prawdzi-

memorialnego wlaśnie w starym miejscu ­

ku Rodowego Dzieduszyckich herbu Sas.

miejsce wlasnej pracy naukowej. Zbiory

metalowe, również stare XIX-wieczne

we rarytasy, unikatowe książki i albumy...

znajdują się tam starodruki, rarytasy, tam

A jeszcze na ścianach gabinetu memorial-

przyrodnicze Wlodzimierz Dzieduszycki

powinna być podtrzymywana ściśle okre-

nego dwa obrazy przedstawiające Huculów

gromadzil przez cale życie, zaś w grudniu

ślona temperatura, wilgotność i in. Odwie-

w strojach ludowych, na podlodze ­ skóra

1868 roku nabyl palac przy ulicy Teatral-

dzający szkodziliby książkom. Zaś gabinet

wilka. Na szafie ­ wielki sęp bialoglowy,

nej 18 i po remontach i rekonstrukcji roz-

pamiątkowy jest ciągiem dalszym stalej

jeden z najgroźniejszych ptaków drapież-

mieścil w nim swoje unikatowe kolekcje

ekspozycji muzealnej, mianowicie dzialu

nych, na innej ścianie ­ glowa jelenia. Waga

przyrodnicze, etnograficzne i bibliotekę

zoologii, archeologii, etnografii. Planujemy

jej ponad 150 kilogramów. Obok stoi pień

tzn. Bibliotekę Poturzycką. Nazwa pocho-

jeszcze wnieść pewne zmiany ­ z czasem

cisa, tzw. ,,żelaznego", który waży okolo

dzi od majątku Dzieduszyckich w Potu-

zrobimy wejście do gabinetu z innej strony,

póltony.

rzycy na Ziemi Sokalskiej, gdzie kolekcję

z drugiego piętra. Dzięki temu polączymy

Unikatowe zbiory lwowskiego Mu-

i bibliotekę w rodzinnym palacu gromadzil

ze sobą kolejne sale wystawowe.

zeum Przyrodniczego są szeroko znane

jeszcze Józef Kalasanty Dzieduszycki, oj-

W gabinecie pamiątkowym ustawili-

w calej Europie. Powstaly dzięki zaanga-

ciec Wlodzimierza).

śmy stare meble, które pamiętają czasy

żowaniu, milości do przyrody i ojczystego

W 1873 roku zbiory przy Teatralnej

Wlodzimierza Dzieduszyckiego. W 2025

kraju wspanialego czlowieka ­ Wlodzi-

18 zostaly udostępnione publiczności dla

roku wszystkie przedstawione na wysta-

mierza Dzieduszyckiego. Pamięć o nim

zwiedzania. W 1880 roku Wlodzimierz

wie meble zostaly odnowione, poddane

przetrwala trudne czasy i żyje w sercach

Dzieduszycki oficjalnie przekazal muzeum

restauracji. Prace konserwatorskie pro-

wdzięcznych potomków. I jak najbardziej

dla użytkowania publicznego, jako insty-

wadzono dzięki finansowemu wsparciu

pamięć o nim żyje w murach muzeum, któ-

tucję muzealno-naukową pod nazwą ,,Mu-

warszawskiego Instytutu ,,Polonika", pol-

re on powolal do życia. Pamięć o takich

PROF. BOKOTEJ ZE WSPÓLPRACOWNIKAMI

zeum im. Dzieduszyckich we Lwowie". Na

skiego Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa

wspanialych ludziach nie umiera.