14

nr 4 (488) 27.02.­16.03.2026

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Lwowskie historie kryminalne  (cz. 1)

O licznych historiach

kryminalnych sprzed

I wojny światowej pisalem

na lamach ,,Nowego

Kuriera Galicyjskiego".

Niektórzy lokalni

filozofowie, moralizująca

część spoleczeństwa

uważa, że część tych

historii kryminalnych

zdarzala się z powodu

UL. GRÓDECKA ZA ROGATKĄ

tzw. ,,nudów austriackich",

epoki zastoju, przeczucia

Byla to historia bardzo charakterystyczna

barakiem dla bezrobotnych przy ulicy

zmian i fatalnych

dla owych czasów. Statystyka lwowska

Kubasiewicza, na tak zwanym Gródku,

konfliktów (wojen),

notowala w mieście znaczny procent mlo-

daleko w nienajlepszej dzielnicy miasta,

UL. ZAMARSTYNOWSKA

dych dziewczyn, w większości ze wsi, któ-

obok targu i dworca kolejowego. Niestety

byla wynikiem epoki

Wskutek uderzenia Jan Malinowski stra-

re pracowaly w bogatych rodzinach jako

prawie miesiącu pobytu w więzieniu po-

nie wywarlo to na panu z prowincji zlego

degradacji i upadku

cil przytomność i upadl na ziemie. Wtedy

kucharki, niańki czy slużące. Każda z nich

wrażenia, byl zaczarowany urokami mlo-

licyjnym i codziennych przesluchaniach

moralnego. Jednak po

Paulina Sapówna wyciągnęla wcześniej

marzyla znaleźć narzeczonego, zalożyć

ujawnila calą prawdę w sprawie krwa-

dej dziewczyny. Jednak nie zdążyl jeszcze

I wojnie światowej, wojnie

przygotowany drewniany tluczek i pobila

pan Czarnecki wyrazić swojego zachwytu

rodzinę, ,,wybić się na ludzi". Takie mlode

wego morderstwa. Wyszlo na jaw, że

polsko-ukraińskiej i wojnie

go po calym ciele tak dotkliwie, że obecni

kobiety ze swoich skromnych zarobków

morderstwo zostalo dokonane na zupel-

mlodością i pięknością panny Marii, jak

polsko-bolszewickiej oraz

na ulicy przechodnie zawiadomili policję.

odkladaly każdy grosz na przyszly ślub

nie innym tle, a udzial w nim bral niejaki

scenariusz tej randki kardynalnie się zmie-

odrodzeniu niepodleglej

Posterunkowy Jan Woźnica przerwal tę

i urządzenie rodzinnego gniazdka. Z dru-

Andrzej Martin, daleki kuzyn Marii Marti-

nil. Do izby wpadl nieznany mężczyzna,

improwizowaną egzekucję w stylu ponu-

który przedstawil się ,,wywiadowcą policyj-

giej zaś strony nie brakowalo aferzystów,

nówny, który zarazem byl jej kochankiem

Rzeczypospolitej

rego średniowiecza i musial zawezwać

nym" i przeprowadzil na Czarneckim rewi-

którzy wlaśnie wyszukiwali takie naiwne

i mieszkal w tej samej realności. 18 czerw-

sytuacja ekonomiczna

Pogotowie Ratunkowe. Paulinę Sapównę

kucharki, oszukując je w każdy możliwy

ca Andrzej Martin zostal aresztowany pod

zję osobistą. Wygarnąl z jego portfela 800

i psychologiczna byla we

sposób. Najważniejszym atutem takiego

posterunkowy przytrzymal i sprowadzil

zlotych i ,,ulotnil się jak kamfora". Równo-

zarzutem udzialu w mordzie. W czasie

Lwowie jeszcze bardziej

aferzysty byly obietnice ożenku z wy-

do biura pierwszego komisariatu poli-

rewizji znaleziono u niego srebrną toreb-

cześnie znikla i piękna Maria. Dopiero wów-

ponura. We wczesnych

cyjnego przy ulicy Jablonowskich. Tutaj

czas pan Czarnecki polapal się i zrozumial,

braną ofiarą. Otóż, niejaki Jan Malinow-

kę, ważącą pól kilograma i inne rzeczy

latach 20. rosla inflacja,

Sapównę przesluchano i podala ona bez

ski, mieszkający w realności przy ulicy

pochodzące przypuszczalnie z kradzieży.

iż zachęcający uśmiech fertycznej osóbki

żadnych skrupulów calą prawdę jej sto-

Św. Zofii 6, upatrzyl sobie niejaką Paulinę

Policja dawno już podejrzewala, że rodzi-

sprowadzil go na manowce, że wpadl w si-

zaś państwowe dotacje

sunków z Malinowskim. Wobec takiego

Sapównę, slużącą zamieszkalą przy ulicy

na Martinów utrzymywala się z kradzieży,

dla oszustów. Zwrócil się na policję, która

na kulturę, naukę,

stanu rzeczy policja Paulinę Sapównę ,,...

Tarnowskiego 12. Obchodzil mlodą dziew-

zaś rewizja owe podejrzenia potwierdzila.

sprytnych oszustów bez trudu odnalazla.

sztukę i wydatki socjalne

pozostawila na wolnej stopie", zaś tajem-

czynę kilka tygodni, zaś dalej ,,pod pozo-

I Maria Osoba i jej kolega ,,wywiadowca

Wśród skonfiskowanych rzeczy policja

malaly z każdym rokiem.

nicą pozostalo co się stalo z Malinowskim,

rem ożenienia się z nią wyludzil od niej

znalazla skradzione w dzielnicy żydow-

policyjny" policji lwowskiej byli dobrze

W spoleczeństwie rosly

także z dzieckiem i czy Sapówna odzyska-

kwotę 210 zlotych, wobec czego zostala

skiej (wlaśnie tę srebrną torebkę), pod-

znani. Rzekomy ,,wywiadowca policyjny",

zjawiska negatywne,

la swoje 210 zlotych. Po prostu bylo to już

ona bez żadnych pieniędzy. W dodatku Jan

czas rabunków w listopadzie 1918 roku.

a wlaściwie sprytny lapigrosz Józef Michal-

PT publiczności nieciekawe i ,,Wiek Nowy"

Malinowski uwiódl ją i wkrótce miala ona

Należy wyjaśnić, że chodzilo tu o rozruchy

czyszyn i Maria Osoba zostali zatrzymani

bezrobocie, przestępność,

nie informowal o dalszych losach biednej

zostać matką. Lecz Malinowski lekcewa-

listopadowe w dzielnicy żydowskiej Lwo-

i postawieni przed trybunalem karnym.

prostytucja.

slużącej zwlaszcza, iż nowych sensacyj-

żyl sobie taki obrót stosunków, pieniędzy

wa. W dniach 1­21 listopada 1918 roku na

Jednak pan z prowincji Jan Czarnecki swoich

nych wydarzeń na stronach gazety nie

oddać nie chcial, zaś co do ożenku, oświad-

ulicach miasta trwaly walki polsko-ukra-

pieniędzy tak i nie odzyskal. Dostal dobrą

JURIJ SMIRNOW

zabraklo.

czyl bylej ukochanej, że wyszukal sobie

ińskie, zaś gmina żydowska postanowila

nauczkę i autor artykulu w ,,Wieku Nowym"

Prasa lwowska byla przepelniona

Oto kolejny ,,wypadek naglego zgonu",

już inną narzeczoną, z którą ma zamiar

zachować neutralność i nie angażować

wyrazil nadzieję, że ,,drugim razem będzie

który zainteresowal reporterów kroniki po-

sensacyjnymi codziennymi opisami mor-

wziąć ślub. 17 czerwca tegoż 1926 roku

się ani po stronie polskiej, ani ukraińskiej.

ostrożniejszy. Straszne są te sidla i ponęty

licyjnej. Ten wypadek mial miejsce wprost

derstw, krwawych porachunków, targnięć

wielkiego miasta".

nastąpilo tragiczne dla Jana Malinowskie-

Niestety, 22 listopada Lwów ogarnęly

na życie wlasne lub znajomych, a często

w restauracji pana L. Heilsterna przy ulicy

go wydarzenie. Sapówna wyśledzila go

tragiczne, krwawe wydarzenia: okolo go-

Kolejna pouczająca historia stosunków

calkiem nieznajomych ludzi. Wśród ,,bo-

i kiedy ten oszust-narzeczony przecho-

Pańskiej 17. Tu nagle zakończyl życie Józef

dziny dziewiątej wieczorem rozpocząl się

damsko-męskich wydarzyla się w czerw-

haterów" tych tragicznych wydarzeń

dzil obok swej kamienicy przy ulicy Św.

Motylewski, monter gazowni miejskiej, za-

pogrom i rabunki ludności żydowskiej.

cu 1926 roku. ,,Wiek Nowy" opublikowal

byli zarówno zawodowi zbóje, zlodzieje,

mieszkaly przy ulicy Bema 25. Wracając

Zofii, napadla na niego. Kawalkiem cegly

W pogromie bral udzial miejski motloch ze

artykul pod tytulem ,,Zemsta za uwo-

z pracy postanowil on najpierw zahaczyć

bandyci, jak i ludzie niespelna rozumu,

dzenie pod przyrzeczeniem malżeństwa".

bez żadnej litości uderzyla go w glowę.

wszystkich dzielnic miasta i niestety część

nerwowo chorzy, po prostu szaleńcy

o restaurację na maly kieliszek wódeczki.

żolnierzy z oddzialów polskich. Podpalano

Kieliszków tych jednak okazalo się kilka i...

i wariaci. W tych trudnych czasach rosly

żydowskie kamienice, synagogę postępo-

też napięcia narodowościowe i socjalne.

z powodu nadmiernego spożycia alkoholu

wą na Starym Rynku, niszczono żydowskie

Dzialaly podziemne organizacje nacjona-

dostal biedak zawalu serca wprost przy

mienie, kawiarnie, sklepy. Dopiero rankiem

listyczne i komunistyczne, mialy miejsce

stoliku restauracyjnym. Śmierć stwierdzil

24 listopada wojska polskie opanowaly

wezwany przez gospodarza lekarz miejski

akty terrorystyczne na podlożu politycz-

sytuację w dzielnicy żydowskiej. Wskutek

dr Kasparek. Na jego rozkaz zwloki odsta-

nym. O tym wszystkim codziennie pisaly

pogromu zginęlo ponad 150 Żydów, ciężko

gazety lwowskie, w pierwszej kolejności

wiono do Zakladu Medycyny Sądowej.

ranne zostaly 372 osoby. Spalono ponad

,,Wiek Nowy" i ,,Kurier Lwowski".

W maju 2026 roku krwawe morder-

50 budynków żydowskich i dwie synagogi,

Oto niektóre, najbardziej charakte-

stwo wstrząsnęlo lwowską  dzielnicą

obrabowano co najmniej 3 729 mieszkań,

Zamarstynowską, dzielnicą miasta za

rystyczne lub sensacyjne wydarzenia ze

sklepów i warsztatów. Taką informację opu-

stron tych wydań, z kroniki policyjnej

Peltwią, znaną też z niespokojnych oby-

blikowala polska komisja rządowa wyslana

czajów mieszkańców, bójek i awantur pi-

i z ulic lwowskich. W maju 1923 roku z glę-

z Warszawy i Żydowski Komitet Ratunko-

jackich. Ale tym razem sprawa dotyczyla

bokiej prowincji przyjechal do Lwowa nie-

wy. Andrzej Martin i Maria Martinówna,

jaki Jan Czarnecki, który mial przy sobie

ponurego morderstwa. Przy ulicy Tkackiej

a może i jej ojciec, którzy brali udzial w tym

pewną sumę pieniędzy. Miasto oszolomilo

38, bocznej Zamarstynowskiej, niedaleko

pogromie zrabowali tyle, że jeszcze w 1926

rogatki na Balonowej, niejaka Maria Mar-

go, otóż postanowil trochę się zabawić.

roku mieli nie spieniężone rzeczy żydow-

tinówna, mloda dwudziestoparoletnia

W tym celu postanowil znaleźć panienkę

skie. Po aresztowaniu Andrzeja Martina

dla rozmowy i lekkiego flirtu. Idąc ulicami

niezamężna kobieta, gwiaździstą nocą ma-

wyjaśniono, że zamordowany Henryk Mar-

budowal w glowie piękne plany i jakby

jową zarąbala siekierą swego 57-letniego

tin wiedzial o różnych sprawkach swej córki

przypadkowo spotkal ,,fertyczną osóbkę",

ojca Henryka Martina. Policja aresztowala

i jej kochanka. Świadkowie stwierdzili, że oj-

obdarzającą go ponętnym, obiecującym

Marię i rozpoczęla śledztwo. W toku wyja-

ciec grozil im nawet doniesieniem do policji

wiele uśmiechem. Jak dalej pisze ,,Wiek

śnienia okoliczności zbrodni aresztowana

i domagal się spieniężenia lupów i podzialu

Martinówna najpierw podala, że czynu

Nowy": ,,Od slowa do slowa ­ znajomość

pieniędzy. Wlaśnie z tego powodu ulożono

swego dopuścila się z tego powodu, że oj-

gotowa, że zaś pan z prowincji nieobyty

plan pozbycia się niebezpiecznego świadka,

byl ze stosunkami wielkomiejskimi, wziąl

ciec często upijal się i matkę bardzo maltre-

czyli ojca Marii. Autorem tego planu byl An-

towal, a ,,...nawet im (jej i matce) odgrażal

więc marną namiastkę za prawdziwe zlo-

drzej Martin, który zręcznie do wykonania

to i zaprosil towarzyszkę na poczęstunek

się śmiercią". Twierdzenia te potwierdzila

mordu wciągnąl swoją kochankę Marię.

do szyneczka". Panna miala na imię Maria

także jej matka, a żona zamordowanego.

Trybunal karny uznal Marię Martinównę

Osoba, byla mloda, wesola i dostępna.

Jednak prowadzący śledztwo komisarz

i Andrzeja Martina winnych morderstwa

Ta lwowska diva zechciala odwdzięczyć

policyjny, nie za bardzo uwierzyl w calą tę

i wyznaczyl wysokie terminy kary.

historię, a może ktoś z sąsiadów zlożyl ze-

się panu Czarneckiemu za poczęstunek

Ciąg dalszy kolejnych historii kryminalnych

i zaprosila go do wlasnego mieszkania,

znania w tej sprawie, i śledztwo przybralo

KAMIENICA PRZY UL. GRÓDECKIEJ

nastąpi.

calkiem inny zwrot. Maria Martinówna po

które okazalo się zwyklym miejskim