17

nr 4 (488) 27.02.­16.03.2026

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

kilka placzek, które bardzo przy-

pominają lyczakowskie z drugiej

i trzeciej ćwierci XIX wieku. Naj-

prawdopodobniej staly one na gro-

bach, ale trzeba by przeprowadzić

badania i prace w celu przypasowa-

nia, które niekoniecznie zakończą

się sukcesem. Podobnie w Radeni-

cach, w starej, rozleglej części cmen-

tarza, odnajdujemy nagrobek Tere-

sy z figurą placzki, a obok Karoliny

Stojanowiczowej z figurą żalobnika.

Zostaly one pomalowane, jak też po-

zostale nagrobki figuralne, na kolor

bialy i niebieski. Warto wspomnieć,

że w tej miejscowości znajduje się za-

bytkowy drewniany kościól z polo-

NAGROBEK LUDWIKI Z NARZYŃSKICH JABLONOWSKIEJ; CMENTARZ

wy XVII wieku. Podobnie zakompo-

W KRAKOWCU, 2018

nowany żalobnik z urną zachowal się

na nieoznakowanym grobie w Rawie

Ruskiej.

zaklad kamieniarski we Lwowie

oraz Zygmunt Rasiński. Na cmen-

Na cmentarzach z pewnością

tarzu w Chyrowie, na grobowcu

do najpiękniejszych figur za-

Lachowskich, ustawiono figurę św.

liczają się też anioly. Stoją one

Marii Magdaleny. Na cokole znaj-

na grobach i osób doroslych,

duje się sygnatura: Firma Majer-

i dzieci...

skich/ Przemyśl/ Z. Rasiński/ Rzeź-

I mają różną symbolikę. Niestety,

biarz. W terenie, zarówno po stronie

i tych figur zachowalo się niewiele

polskiej jak i ukraińskiej, takich re-

sygnowanych. Najstarszy, o potwier-

alizacji z figurą świętej jest więcej.

dzonej proweniencji, podpisany po

Chociażby na kopcu na cmentarzu

polsku ,,A. Schimser we Lwowie" to

Mazurskim w Blozwie. Nie zawsze

geniusz śmierci na grobie Johanny

zachowaly się jednak sygnatury,

w Rawie Ruskiej. Aniol zostal przed-

chociaż pewne powtarzające się

stawiony jako mlodzieniec o pięk-

detale wskazują na warsztat Ma-

nych skrzydlach gaszący pochodnię,

jerskich i wspomnianego rzeźbia-

z wiankiem z makówek. Bliska jest

rza. Na cmentarzu chyrowskim, na

NAGROBEK WIESIA (SZUMNEGO?)

FIGURA ŚW. JANA NEPOMUCENA NA FRAGMENCIE COKOLU;

temu przedstawieniu uszkodzona

grobie Marii Borońskiej znajduje się

Z FIGURKĄ ,,DZIECIĘCEGO

CMENTARZ W KOMARNIE, 2015

(brak glowy) figura Hypnosa z Sokala.

sygnowane dzielo Aleksandra Króla

ANIOLKA" W ZWIEŃCZENIU;

Niestety, w 2019 roku stara część tego

zrealizowane w Przemyślu po 1929

CMENTARZ W NIŻANKOWICACH,

cmentarza byla bardzo zachwaszczo-

roku. Kompozycja przedstawia św.

F(ranciszek) Langer, Sambor, 1905.

Wandusi Bieleckiej w Sokalu. Rzeź-

2010

na, dostęp do niej byl utrudniony

Józefa z Dzieciątkiem.

Zupelnie inaczej opracowana zostala

biarz ozdobil strój dziewczyn-

i nie moglam się jej dokladnie przyj-

Zacznijmy może ten krótki prze-

Bardzo aktywny w regionie byl za-

późniejsza o dekadę figura żalobnicy

ki szczególami, a do jej ręki wlożyl

rzeć. Jeden z najpiękniejszych anio-

gląd od rodzinnej firmy Majerskich

klad Franciszka Langera, poza Prze-

pod krzyżem w Felsztyni na grobie

symboliczny bukiet z makówek. Dwa

lów, ale późniejszy prawie o sto lat, to

z Przemyśla, która prowadzila sze-

myślem prowadz on też pracownie

Marii Ryglińskiej oznakowana przez

nagrobki o nieustalonej prowenien-

również Hypnos w Rawie Ruskiej na

roką dzialalność rzeźbiarską, po-

w Samborze i Drohobyczu. Oprócz

ten sam warsztat.

cji zdobią w Niżankowicach groby

grobie sióstr Mirusi i Jadzieńki Bi-

zlotniczą, stolarską i kamieniarską.

warsztatowych, dobrej jakości na-

Wiesia (w inskrypcji brak nazwiska)

Zanim zakończymy tę rozmo-

lińskich. Kolejny w Krukienicach na

Dziela tej pracowni znane są nie

grobków niefiguralnych, zachowa-

i dwumiesięcznego Wladzia Szum-

wę, proszę jeszcze powiedzieć

grobie Franciszki Lechickiej.

tylko w regionie, ale w calym kra-

ly się także realizacje rzeźbiarskie.

nego, zmarlego w 1936 roku. Chlop-

o najpiękniejszych nagrobkach

ju, zwlaszcza w zakresie wystro-

Różnice w opracowaniu figur dają

cy byli najprawdopodobniej braćmi.

Jakie  figury  z  lwowskich

dziecięcych. Mówilyśmy już

ju kościolów. Jeśli chodzi o sztu-

podstawę przypuszczać, że dla Lan-

I na koniec nagrobek z Dobromila,

warsztatów  warto  jeszcze

o wzruszających inskrypcjach,

kę sepulkralną wykonywala ona

gera pracowali różni rzeźbiarze, któ-

gdzie we wspólnym ogrodzeniu, przy

zaprezentować?

w których rodzice zawarli

glównie krzyże na cokolach i obe-

rzy nie podpisywali swych prac. Jed-

kaplicy pochowano dziecko i mat-

swój ból po utracie potomstwa.

Na koniec prezentacji nagrobków

liski z marmuru, granitu oraz z pia-

na z nich,w Chyrowie, na grobowcu

kę: Anastazję i Stasieńka Krawczy-

Czy w sposób szczególny czci-

z lwowskich pracowni wróćmy jesz-

skowca. Z Majerskimi wspólpra-

Jana Wróblewskiego zmarlego w 1905

ków. Na mogile dziecka znajduje się

li ich pamięć fundując także

cze raz do Sądowej Wiszni. W grupie

cowal rzeźbiarz Aleksander Król,

roku, przedstawia placzkę przy coko-

okazaly pomnik: na wysokim cokole

pomniki?

najstarszych pomników zachowa-

który prowadzil także wlasny

le z urną. Nagrobek jest sygnowany:

ze skalek stoi dziecko pod krzyżem

la się sygnowana przez L(eopolda)

Ponieważ już temat ten byl porusza-

w typie drzewo życia ozdobionym

Schimsera figura Matki Boskiej Nie-

ny, to ograniczę się do podania kil-

wiązanką z kwiatów i paproci. Na

pokalanego Poczęcia. Podobne dwie

ku przykladów nagrobków dziecię-

rulonie zaś wypisano inskrypcję:

madonny są też na cmentarzu w Ra-

cych, czyli figur przedstawiających

STASIEŃKO/ ZASNĄL W PANU /

wie Ruskiej, jedna być może z tego

dzieci i aniolki. Wspomnialam już,

W DZIEWIĄTEJ WIOŚNIE ŻYCIA

samego warsztatu, choć wykonana

że Cmentarz Lyczakowski stanowil

/ 20 I 1919 /JEDYNE UKOCHANE

przez znacznie mniej uzdolnionego

wzór w zakresie rzeźby funeralnej

DZIECKO / ANASTAZYI I ELIASZA /

rzeźbiarza, druga wyraźnie nosi ce-

dla calego regionu. Na nim też prze-

KRAWCZYKA.

chy rzeźby amatorskiej, a nawet lu-

trwaly nagrobki dziecięce, dzie-

Myślę, że tego rodzaju informa-

dowej. Obie nie są sygnowane. Ten

la najwybitniejszych kamieniarzy

cje zainteresują naszych Czy-

przyklad świadczy o tym, jak wzor-

lwowskich. Takie znajdują się cho-

telników, którzy nawiedzając

ce ikonograficzne rozprzestrzenialy

ciażby w Sądowej Wiszni. W po-

cmentarze będą zwracać więk-

się w terenie i jakie przybieraly for-

dobnej konwencji zostal opracowa-

szą uwagę także na piękno na-

my. Takich naśladownictw można

ny znacznie późniejszy nagrobek

grobków. Dziękuję za dzisiejszą

znaleźć dużo więcej, a widoczne są

rozmowę.

wlaśnie przede wszystkim w rzeź-

bie figuralnej. Jeśli chodzi o inne

przedstawienia, to warto wspomnieć

o stojącym przed kaplicą cmentarną

w Komarnie na fragmencie cokolu

św. Janie Nepomucenie. Figur tego

świętego jest na cmentarzach zaled-

wie kilka, gdyż stawiano je glównie

na rozstajach dróg i nad wodą.

Wspomniala Pani na początku

rozmowy, że na cmentarzach

­ poza dzielami firm lwow-

skich ­ wyróżniają się wyso-

kimi walorami artystycznymi

nagrobki z innych ośrodków.

NAGROBEK WANDUSI BIELECKIEJ

Proszę powiedzieć Czytelni-

GROBOWIEC LACHOWSKICH Z FIGURĄ ŚW. MARII MAGDALENY

NAGROBEK STASIEŃKA

WE WSPÓLNYM GROBIE

kom chociaż trochę na temat

Z WARSZTATU MAJERSKICH W PRZEMYŚLU SYGNOWANY PRZEZ

KRAWCZYKA; CMENTARZ

Z WLADYSLAWEM BIELECKIM;

tych realizacji.

ZYGMUNTA RASIŃSKIEGO; CMENTARZ W CHYROWIE, 2007

W DOBROMILU, 2007

CMENTARZ W SOKALU, 2019