20

nr 4 (488) 27.02.­16.03.2026

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Ocalone od zapomnienia: historia, pamięć, tradycje

Polskie szkoly w dzielnicy Nowy Świat

Celem tego artykulu,

przygotowanego w ramach

badań historyczno-

krajoznawczych

,,Niezapomniana historia

miasta Lwowa: znane

dzieje, slynni ludzie,

wielkie postacie", jest

zwrócenie uwagi na

szereg obiektów na

terenach Lwowa, ważnych

z punktu widzenia

dziedzictwa historycznego

i kulturowego.

LWOWSKA SZKOLA TRYWIALNA IMIENIA ŚW. MARII MAGDALENY,

TEKST I ZDJĘCIA

OB. LICEUM NR 3

ANDRIJ KORDIAK

N

owy Świat ­ to jedna

i budowniczych wloskiego po-

stylu neorenesansowym, oraz

z najbardziej malowni-

chodzenia. Jeszcze w miejskich

odrębnego gmachu Wydzialu

DAWNY DOM TECHNIKÓW PRZY UL. ISSAKOWICZA 18

czych dzielnic Lwowa,

aktach XVI stulecia wspomina

Chemicznego. Jego partner, Iwan

polożona na poludniowy zachód

się budowniczego Zacharia-

Lewyński (ur.6 lipca 1851w Do-

Alfred Wladyslaw Zacharie-

Nowy Świat, upamiętniający

od Śródmieścia, która z czasem

sza Castello z Lugano. W XVII

linie, województwo stanisla-

wicz (26 sierpnia 1871 we Lwo-

rodzinę przedsiębiorców Fran-

rozrosla się z pierwotnego osie-

stuleciu znani byli we Lwowie

wowskie, zm.4 lipca 1919 we

wie, zm. 11 lipca 1937 w Warsza-

zów, wlaścicieli znanej fabry-

ki gipsu z przelomu ХІХ ­ ХХ

dla o nazwie Kastelówka. Nie-

królewscy architekci Tomasz

Lwowie) ­ to ukraiński archi-

wie) ­ polski, lwowski architekt,

gdyś jedna z podmiejskich wsi,

i Mateusz Castello. A dokumen-

tekt, pedagog, przedsiębiorca,

malarz i przedsiębiorca. Studio-

stulecia. Wlaśnie tam miesci-

już w XVI stuleciu wspomina-

ty drugiej polowy XVII stulecia

spolecznik.

wal we Lwowskim gimnazjum

ly się fabryka materialów bu-

na jest jako poludniowa cześć

wymieniają osiedlony we Lwo-

W czasach ówczesnych Ka-

im. Franciszka Józefa I, Wyż-

dowlanych Iwana Lewyńskiego

Dzielnicy I Przedmieścia Ha-

wie mieszczański ród Castellich,

stelówka ksztaltowala się jako

szej Szkole Realnej (1887­1890),

oraz przedsiębiorstwo gipsowe

lickiego. Jeszcze w latach 1860.

których majątek Kastelówki

teren siedzib podmiejskich. Rola

na  Politechnice  Lwowskiej

braci Franzów. Józef Franz byl

wtedy już miejska dzielnica

znajdowal się wlaśnie w polu-

Kastelówki w rozwoju architek-

(1890­1895), oraz Politechni-

znany jako wybitny architekt

,,Nowy Świat", lub ,,Na Bajkach"

dniowej części miasta. Nazwę

turyi kultury Lwowa byla uni-

ce Wiedeńskiej. Byl asystentem

i przedsiębiorca, ,,gipsowy król

(dziś ulica Kijowska), miala

Kastelówka  można  spotkać

kalna. ,,Zloty wiek" Kastelówki

katedry budownictwa Politech-

Lwowa", zalożyciel fabryki gip-

wygląd wiejski: jej mieszkańcy

również w informacji katastral-

­ to polowa lat 80. XIX wieku,

niki Lwowskiej (1897­1900),

su w roku 1856. Po jego śmierci

zajmowali się sadownictwem

nej miasta Lwowa 1849 roku.

kiedy to Julian Zachariewicz

a w latach 1892­1901 pracowal

w 1871 roku fabrykę odziedzi-

i ogrodnictwem. Tu należy wy-

Dzielnica ta zostala zapro-

wraz z Iwanem Lewyńskim wy-

w biurze projektowym Iwana

czyla jego wdowa Józefa Franz

jaśnić, że nazwa ,,Na Bajkach"

jektowana w latach 1886-1888

budowali tu jeden z najpiękniej-

Lewyńskiego. Od 1899 roku byl

(z d. Motylewska) oraz ich sy-

nie pochodzi od ,,bajek", ale od

na

poludniowo-zachodniej

szych zakątków Lwowa. Zespól

czlonkiem Spólki Politechnicz-

nowie, Jan i Antoni, rozwijając

bajor, które jeszcze w polowie

okolicy miasta Lwowa przez

zabudowy willowej z przelomu

nej we Lwowie.

biznes budowlany we Lwowie.

XIX stulecia rozsiane byly licz-

dwóch  znakomitych  archi-

XIX i XX w., realizującej ideę

Innym ważnym akcentem

Zaprojektowanie i ulożenie mo-

nie w tej okolicy.

tektów: profesora Politechniki

miasta-ogrodu, którą tworzy-

jest zespól budynków fabryki

jej rodzinnej ulicy, przez prawie

W 1870 roku magistrat mia-

Lwowskiej Juliana Oktawiana

ly firmy Iwana Lewyńskiego

materialów budowlanych au-

pól wieku (od roku 1892 do roku

sta Lwowa uporządkowal na-

Zachariewicza oraz Iwana Le-

i Juliana Zachariewicza, m.in.

torstwa ,,glównego budowni-

1940) noszącej imię 29 Listo-

zwy ulic i wprowadzil numera-

wyńskiego. Julian Oktawian

willa malarza Zygmunta Roz-

czego Galicji" lat 1880­1910,

pada (dziś ulica Konowalca) ­ to

cję domów i dzialek. Dzielnica

Zachariewicz-Lwigród (ur. 17

wadowskiego, willa w stylu za-

Iwana Lewyńskiego. To wlaśnie

dzielo wlaśnie spadkobierców

Nowy Świat zostala (i do dzisiaj

lipca 1837 we Lwowie, zm. 27

kopiańskim, kamienica malarza

firma Iwana Lewyńskiego, Al-

Józefa Franza. Wprawdzie syn

jest) ograniczoną od pólnocy

grudnia 1898 tamże) ­ polski

Jana Henryka Rosena, willa ,,Ju-

freda Zachariewicza i Józefa So-

Antoniego Franza, Antoni Ma-

­ ul. Leona Sapiehy (nazwa lat

architekt ormiańsko-niemiec-

lia" ­ Juliana i Alfreda Zacha-

snowskiego wykonywala prace

ria Franz, jeszcze przed 1939

1886­1940, wcześniej, od roku

kiego pochodzenia, przedsta-

riewiczów, kamienica, w której

budowlane przy sporządzeniu

rokiem doprowadzil fabrykę do

1840 ­ ul. Nowy Świat), od za-

wiciel historyzmu, profesor

mieszkal Józef Haller, willa rzeź-

nowego dworca kolejowego we

bankructwa...

chodu ­ulicą, noszącą w latach

i rektor Politechniki Lwowskiej,

biarza Antoniego Popiela, willa

Lwowie w latach 1902­1904.

Ciekawe, że w roku 1840 na-

1871­1919 nazwę Polna (póź-

konserwator zabytków. Swego

,,Maria", stylizowana na archi-

Trzeba podkreślić, że do dnia

zwę Nowy Świat otrzymala uli-

niej, w latach 1919­1940, 1941­

czasu byl jednym z zalożycieli

tekturę ludową.

dzisiejszego zachowane jest

ca, znajdująca się w poludnio-

1943, 1944 ­ ul. Lwowskich

Lwowskiej szkoly architektury,

Nieodlączną częścią wspól-

planowanie ulic i komunikacji,

wo-zachodniej części miasta

Dzieci), od wschodu ­ Wulecką

która wyznaczala architekto-

czesnego krajobrazu architek-

stworzone wedlug wizji tych

Lwa, która przez dlugi czas

Drogą (później ­ Wulecke Korso,

niczne oblicze Lwowa w drugiej

tonicznego Kastelówki są wille

znanych architektów.

byla glówną dla dzielnicy o tej-

Stryjska boczna, Sportowa, Ka-

polowie XIX i na początku XX

znanych architektów Lwowa

Tymczasem rozwój budow-

że nazwie. Ulica Leona Sapiehy

weckiego), a od poludnia ­ drogą

wieku. Zachariewicz jest auto-

końca XIX ­ początku XX wie-

lany w zachodniej części Bajek

w 1886 roku, podczas kolejnego

kolejową w kierunku poludnio-

rem projektu gmachu glównego

ku. Przede wszystkim, znajduje

zawdzięczamy  miejscowemu

porządkowania miejskiego ob-

wo-wschodnim na Czerniowce.

Politechniki Lwowskiej, nazy-

się tutaj siedziba Juliana Zacha-

przedsiębiorcy, który nazywal

szaru otrzymala nową nazwę ­

Linia kolejowa Lwów ­ Czer-

wanej ,,Macierzą polskich poli-

riewicza oraz Alfreda Zacharie-

się Józef Franz. Otóż, Franzów-

dla uczczenia honorowego oby-

niowce ­ to niezelektryfikowa-

technik", wzniesionego w mod-

wicza ­ ojca i syna, wybitnych

ka ­ to historyczny rejon (osie-

watela miasta Lwowa, marszalka

na, jednotorowa linia kolejowa,

nym wówczas eklektycznym

architektów szkoly lwowskiej.

dle) Lwowa w obrębie dzielnicy

Krajowego Sejmu Leona Ludwi-

lącząca Lwów Glówny ze stacją

ka Sapiehy. Znany uczestnik

Czerniowce na Bukowinie. Li-

powstania 1831 roku, po po-

nia jest jedną z najstarszych na

wrocie z uchodźctwa aktywnie

Ukrainie, a koncesja na jej bu-

uczestniczyl w życiu spolecz-

dowę zostala wydana 11 stycz-

nym Galicji ­ inicjowal budowę

nia 1864 roku w ówczesnych

kolei i pierwszego dworca ko-

Austro-Węgrzech. Trasa zosta-

lejowego oraz wielu przemy-

la zaprojektowana i zbudowana

slowych przedsiębiorstw. Leon

przez Lemberg ­ Czernowitz ­

Sapieha, podtrzymując rozwój

Jassy ­ Eisenbahn ­ Gesellschaft

przemyslowy Galicji Wschod-

(LCJE). 1 września 1866 linia, le-

niej, zalożyl Akademię Rolniczą

żąca na ziemiach dwóch krajów

w Dublanach, przewodniczyl

koronnych, Galicji i Bukowiny,

wielu stowarzyszeniom gospo-

zostala oddana do użytku.

darczym. Jednak najbardziej

Powróćmy jednak do hi-

Leon Sapieha znany jest jako

storii, związanej z Kastelów-

twórca polączenia kolejowego

ką. Nazwa ,,Kastelówka" po-

w kraju, gdyż w 1864 roku zo-

LWOWSKIE LICEUM NR 10 Z POLSKIM JĘZYKIEM WYKLADOWYM ­ POPULARNIE ,,MAGDUSIA"

chodzi od rodziny architektów

stal wspólzalożycielem związku